ప్రభ్రాన్తం దిక్షు సర్వాసు దృష్టా విబుధభూమయః । భవాన్ ఇవ జగత్య్ అస్మిన్ న మహాన్ అవలోకితః
నేను అన్ని దిక్కులలో తిరిగి, జ్ఞానుల లోకాలను చూశాను. కానీ ఈ లోకంలో నీవంటి గొప్పవాడు ఎక్కడా కనబడలేదు.
కథఞ్చిత్ ప్రాప్యతే కచ్చిద్ భ్రాన్త్వేహ హి మహాజనః । న భవాన్ ఇవ భవ్యాత్మా సులభో జగతి క్వచిత్
ఎంత వెతికినా, ఈ లోకంలో గొప్పవాళ్లు అరుదుగా దొరుకుతారు. కానీ నీవంటి భవ్యాత్ముడు ఎక్కడా సులభంగా లేడు.
వంశఖణ్డే హి కస్మింశ్చిజ్ జాయతే మౌక్తికం యథా । జగత్ఖణ్డే హి కస్మింశ్చిజ్ జాయతే త్వాదృశస్ తథా
ఎలా ఒక బాంబూ చెక్కలో ఎక్కడో ఒక ముత్యం పుట్టినట్టు, ఈ విశ్వంలో కూడా ఎక్కడో ఒక చోట మీలాంటి గొప్పవారు పుడుతారు.
మయా తు సుమహత్ కార్యమ్ అద్య సమ్పాదితం శుభమ్ । పుణ్యదేహో విముక్తాత్మా యద్ భవాన్ అవలోకితః
నేడు నేను ఎంతో శుభమైన, గొప్ప పనిని చేశాను. ఎందుకంటే, పుణ్యమైన శరీరం కలిగి, ముక్తాత్ముడైన మిమ్మల్ని దర్శించాను.
తద్ అస్తు తవ కల్యాణం ప్రవిశాత్మగుహాం శుభామ్ । మధ్యాహ్నసమయో ఽయం మే వ్రజామి సురమన్దిరమ్
నీకు శుభం కలగాలి. నీవు ఆ పవిత్రమైన ఆత్మగుహలోకి ప్రవేశించు. ఇప్పుడు మధ్యాహ్నం సమయం, నేను దేవాలయానికి వెళ్తాను.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య భుసుణ్డో ఽసౌ జగ్రాహోత్థాయ పాదపాత్ । సఙ్కల్పితాభ్యాం హస్తాభ్యాం సుపాత్రం హేమపల్లవమ్
ఇలా విని, భుసుండుడు లేచి, నమస్కరించి, తనే సిద్ధం చేసిన బంగారు ఆకుతో చేసిన పాత్రను రెండు చేతులతో తీసుకున్నాడు.
కల్పవృక్షలతాపుష్పకేసరేణ హిమత్విషా । తత్ పాత్రం మౌక్తికార్ఘేణ పూరయామ్ ఆస పూర్ణధీః
కల్పవృక్ష లత పువ్వుల రేకల చల్లని వెలుగు తో, తన మనసు సంతృప్తిగా ఉన్న వాడు, ఆ పాత్రాన్ని ముత్యాల నైవేద్యంతో నింపాడు.
తేనార్ఘ్యపాద్యపాత్రేణ త్రినేత్రమ్ ఇవ మామ్ అసౌ । ఆపాదమస్తకం భక్త్యా పూజయామ్ ఆస పూర్వజః
ఆ అర్ఘ్యపాత్రం, పాద్యపాత్రం తో, పెద్దవాడు అయిన వాడు, మూడు కన్నులు ఉన్న పరమేశ్వరుణ్ని పూజించినట్టు, నన్ను తల నుండి పాదాల వరకు భక్తితో పూజించాడు.
అనువ్రజ్యాకదర్థేన ఖగేన్ద్రాలమ్ ఇతి బ్రువన్ । విష్టరాద్ అహమ్ ఉత్థాయ తతః ఖగవద్ ఆప్లుతః
‘ఇంతటి అనుసరణ చాలును, పక్షిరాజు విశ్రాంతి పొందాలి’ అని చెప్పి, నేను ఆ ఆసనం నుండి లేచి, పక్షిలా ఎగిరిపోయాను.
వ్యోమ్ని యోజనమాత్రేణ మదనువ్రజ్యయా గతః । కరం కరేణావష్టభ్య బలాత్ సంరోధితః ఖగః
ఆయన నా వెంట వాయువులో ఒక యోజన దూరం వచ్చి, తన చేతితో నా చేయి పట్టుకుని, బలవంతంగా ఆ పక్షిని ఆపేశాడు.
మయి యాతే తతో దీర్ఘే గగనాధ్వన్య్ అదృశ్యతామ్ । నివృత్తో ఽసౌ విహఙ్గేశో దుస్త్యజా సఙ్గతిస్ సతామ్
నేను ఆకాశ మార్గంలో చాలా దూరం వెళ్లిన తర్వాత, పక్షిరాజు నాకు కనిపించలేదు. మంచి వారి సాంగత్యాన్ని వదిలిపెట్టడం ఎంత కష్టం అనిపించింది.
అన్యోఽన్యం మయి తస్మింశ్ చ తరఙ్గక ఇవామ్బుధౌ । వ్యోమన్య్ అదృశ్యతాం యాతే గతస్ స్మృత్యా మునీన్ అహమ్
ఆకాశంలో నేను, అతను ఇద్దరం కూడా అలలు సముద్రంలో కలిసిపోయినట్టు కనబడకుండా పోయాం. అప్పుడు నాకు మునుల జ్ఞాపకం వచ్చింది.
సప్తర్షిమణ్డలం ప్రాప్య జాయయా పరిపూజితః । విస్మయోత్ఫుల్లహృదయస్ తతో ఽహం రాఘవావసమ్
ఏడు ఋషుల మండలాన్ని చేరుకున్నప్పుడు, నా భార్య నాకు గౌరవం చూపింది. ఆశ్చర్యంతో నా హృదయం వికసించింది. అలా నేను రాఘవునితో ఉండిపోయాను.
భుసుణ్డో భవ్యతుణ్డో ఽసౌ తస్మిన్ కల్పలతాలయే । సమశ్ శాన్తమనా మాన్యస్ స్వసమాధానవాన్ అభూత్
ఆ భవ్యతుండైన భుసుండుడు, ఆ కల్పలతా నివాసంలో, ప్రశాంతమనస్సుతో, అందరి గౌరవాన్ని పొందుతూ, తన ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.
జీవత్య్ అద్యాపి మతిమాంస్ తస్మిన్న్ ఏవ లతాదలే । తత్రైవ సంస్థితో మేరోస్ తథైవ కనకద్రుమే
ఆ జ్ఞాని ఇప్పటికీ అదే లతా దళంపై, అదే మెరుపర్వతపు బంగారు చెట్టు వద్ద, అక్కడే జీవిస్తున్నాడు.
యాతే కృతయుగస్యాదౌ పురా వర్షశతద్వయే । సఙ్గతో ఽహం భుసుణ్డేన మేరౌ శృఙ్గద్రుమే ఽభవమ్
కృతయుగం ప్రారంభమైనప్పుడు, రెండు వందల సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, నేను మెరుపర్వతం మీద ఉన్న ఆ చెట్టు వద్ద భుసుండుడిని కలిశాను.
అద్య రామ కృతే క్షీణే త్రేతా సమ్పరివర్తతే । మధ్యే త్రేతాయుగస్యాస్య జాతస్ త్వం రిపుసూదన
ఇప్పుడు, రామా, కృతయుగం ముగిసి, త్రేతాయుగం ప్రారంభమైంది. ఈ త్రేతాయుగం మధ్యలో నీవు జన్మించావు, శత్రువులను సంహరించేవాడా.
పునర్ అద్యాష్టమం వర్షం తత్రైవోపరి భూభృతః । మిలితో ఽభూద్ భుసుణ్డో ఽసౌ తథైవాజరరూపవాన్
మళ్లీ ఇప్పుడు, ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో, అదే పర్వత శిఖరంపై, భుసుండుడు తన వయస్సు మారని రూపంతో నన్ను కలిసాడు.
ఇతీదం కథితం చిత్రం భుసుణ్డోదన్తమ్ ఉత్తమమ్ । శ్రుత్వా విచార్య చైవాన్తర్ యద్ యుక్తం తత్ సమాచర
ఇలా ఈ అద్భుతమైన, ఉత్తమమైన భుసుండుడి కథను చెప్పాను. దీన్ని వినిపించి, లోపల ఆలోచించి, ఏది సరైనదో అదే చేయాలి.
ఇతి సుమునిభుసుణ్డసఙ్కథాం యో విమలమతిః ప్రవిచారయిష్యతీహ । భవభయబహలాం కుసంసృతిం స ప్రసభమ్ అసత్సరితం తరిష్యతీతి
ఎవరైనా శుద్ధమైన మనస్సుతో ఈ మహర్షి భుసుండుడి సంభాషణను ఇక్కడ ఆలోచిస్తే, వారు భయంకరమైన, దుర్గమమైన, అసత్యమైన సంసారసముద్రాన్ని బలవంతంగా దాటి పోతారు.
ఏవం భుసుణ్డవృత్తాన్తః కథితస్ తే మయానఘ । అనయా ప్రజ్ఞయా తీర్ణో భుసుణ్డో మోహసఙ్కటాత్
పాపరహితుడా! ఈ విధంగా భుసుండుడి కథను నీకు చెప్పాను. ఈ జ్ఞానంతో భుసుండుడు మోహమయమైన కష్టాలను దాటి వెళ్లాడు.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య స్వప్రాణాభ్యాసపూర్వికామ్ । భుసుణ్డవన్ మహాబాహో భవ తీర్ణభవార్ణవః
ఈ దృష్టిని, స్వప్రాణ సాధనతో కలిపి, నీవు కూడా భుసుండుడిలా సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్లినవాడవు కావాలి, మహాబాహువా!
యథా జ్ఞానేన యోగేన సన్తతాభ్యాసజన్మనా । భుసుణ్డో ఽవాప్తవాన్ ప్రాప్యం తథా సాధయ తత్ పదమ్
ఎలా భుసుండుడు జ్ఞానం, యోగం, నిరంతర సాధన వల్ల సాధించదగిన స్థితిని పొందాడో, అలాగే నువ్వు కూడా ఆ పరమ పదాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించు.
అసక్తబుద్ధయస్ సన్తో భుసుణ్డవద్ అవస్థితిమ్ । ప్రాప్నువన్తి పరే తత్త్వే ప్రాణాపానావలోకినః
అనాసక్తమైన బుద్ధి కలిగిన జ్ఞానులు, శ్వాస ప్రవాహాన్ని గమనిస్తూ, భుసుండుడిలా పరమ సత్యంలో నిలిచిన స్థితిని పొందుతారు.
ఏతా విచిత్రా భవతా శ్రుతా విజ్ఞానదృష్టయః । ఇదానీం ధియమ్ ఆలమ్బ్య యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఈ వివిధ జ్ఞాన దృష్టికోణాలు నీవు విన్నావు. ఇప్పుడు నీ బుద్ధిని ఆధారంగా చేసుకుని, నీకు నచ్చినట్లు చేయు.
భగవన్ భవతా భూమిభాస్వతా జ్ఞానరశ్మిభిః । హార్దమ్ ఉద్దామదౌరాత్మ్యం ప్రమృష్టమ్ అఖిలం తమః
భగవంతుడా, భూమిపై నీ తేజస్సు, జ్ఞాన కిరణాలతో నా హృదయంలో ఉన్న గాఢమైన దుష్టత్వం అనే చీకటి అంతా పూర్తిగా తొలగిపోయింది.
ప్రబుద్ధాస్ స్మః ప్రహృష్టాస్ స్మః ప్రవిష్టాస్ స్మస్ స్వమ్ ఆస్పదమ్ । స్థితాస్ స్మో జ్ఞాతవిజ్ఞేయా భవన్తో హ్య్ అపరా ఇవ
మేము ఇప్పుడు మేలుకున్నాం, ఆనందంతో ఉన్నాం, మన స్వస్థలంలోకి ప్రవేశించాం. మేము స్థిరంగా నిలిచాం, తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలుసుకున్నాం. నిజంగా, మేము ఇప్పుడు పూర్తిగా కొత్తవాళ్లలా ఉన్నాం.
అహో భుసుణ్డచరితం పరం విస్మయకారకమ్ । భగవన్ భవతా ప్రోక్తమ్ ఉత్తమార్థావబోధదమ్
అయ్యో, భుసుండుడి కథ ఎంత ఆశ్చర్యకరంగా ఉంది! భగవంతుడా, మీరు చెప్పిన విధంగా అది మనకు గొప్ప అర్థాన్ని బోధిస్తుంది.
భుసుణ్డచరితే బ్రహ్మన్న్ ఏతస్మిన్ యత్ త్వయా విభో । తచ్ ఛరీరగృహం ప్రోక్తం మాంసచర్మాస్థినిర్మితమ్
బ్రహ్మన్, భుసుండుడి కథలో మీరు చెప్పిన శరీర గృహం మాంసం, చర్మం, ఎముకలతో నిర్మించబడిందని వివరించారు.
తత్ కేన నామ రచితం కుతో వా తత్ సముత్థితమ్ । కథం వా స్థితిమ్ ఆయాతం కో వా తత్రావతిష్ఠతే
అది ఎవరు నిర్మించారు? అది ఎక్కడి నుండి వచ్చిందో? అది ఎలా ఏర్పడింది? అందులో ఎవరు నివసిస్తున్నారు?