ప్రాణే త్వ్ అస్తఙ్గతే బాహ్యాద్ అపానః ప్రోదయేత్ క్షణాత్ । ఆతపే పరితో నష్టే ఛాయేవాశు పదే నవా
బయట ప్రాణం అస్తమించగానే, అపాన వాయువు వెంటనే ఉద్భవిస్తుంది. అది చుట్టూ వెలుతురు అంతా పోయినప్పుడు కొత్త నీడ ఏర్పడినట్లు ఉంటుంది.
ప్రాణజన్మావనౌ నష్టమ్ అపానం విద్ధి సన్మతే । అపానజన్మభూమౌ చ ప్రాణం నష్టమ్ అవైహి హి
జ్ఞానవంతుడా, ప్రాణ వాయువు పుట్టినప్పుడు అపాన వాయువు భూమిలో కలిసిపోతుంది. అలాగే అపాన వాయువు పుట్టిన చోట ప్రాణ వాయువు అంతరించిపోతుంది.
అస్తఙ్గతవతి ప్రాణే త్వ్ అపానే ఽభ్యుదయోన్ముఖే । బహిఃకుమ్భకమ్ ఆలమ్బ్య చిరం భూయో న శోచ్యతే
ప్రాణ వాయువు అస్తమించిపోయి అపాన వాయువు పైకి రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, బయట శ్వాస ఆపి ఎక్కువసేపు ఉంచితే ఇక బాధలు ఉండవు.
అపానే ఽస్తఙ్గతే ప్రాణే కిఞ్చిద్ అభ్యుదయోన్ముఖే । అన్తఃకుమ్భకమ్ ఆలమ్బ్య చిరం భూయో న శోచ్యతే
అపాన వాయువు అస్తమించిపోయి ప్రాణ వాయువు పైకి రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, లోపల శ్వాస ఆపి ఎక్కువసేపు ఉంచితే ఇక బాధలు ఉండవు.
ప్రాణరేచకమూలస్థమ్ అపానాపూరకోటిగమ్ । స్వస్థం కుమ్భకమ్ అభ్యస్య న భూయః పరితప్యతే
ప్రాణం బయటకు విడిచే మూలంలో స్థిరంగా ఉండి, అపాన వాయువు లోపలికి పోయే చివరలోకి చేరే కుంభకాన్ని సాధన చేస్తే, మనస్సు మళ్లీ కలవరపడదు.
అపానరేచకాధారం ప్రాణపూరాన్తసంస్థితమ్ । స్వసంస్థం కుమ్భకం దృష్ట్వా న భూయః పరితప్యతే
అపాన వాయువు బయటకు పోయే స్థానం, ప్రాణ వాయువు లోపలికి పోయే చివర, ఈ రెండింటిలో మనలోనే కుంభకం స్థిరంగా ఉన్నదని తెలుసుకుంటే, మళ్లీ మనస్సు బాధపడదు.
ప్రాణాపానావ్ ఉభావ్ అన్తర్ యత్రైతౌ విలయం గతౌ । తద్ ఆలమ్బ్య పదం శాన్తమ్ ఆత్మనా నానుతప్యతే
ప్రాణం, అపానం రెండూ లోపల కలిసిపోయే చోట ఆ శాంతమైన స్థితిని ఆధారంగా తీసుకుంటే, ఆత్మ మళ్లీ బాధను అనుభవించదు.
ప్రాణభక్ష్యోన్ముఖాపానం దేశం కాలం చ నిష్కలమ్ । విచార్య బహిర్ అన్తర్ వా న భూయః పరిశోచ్యతే
ప్రాణాన్ని గ్రహించడానికి అపాన వాయువు సిద్ధంగా ఉన్న స్థలం, సమయం, అవి బయటా లోపలా అనే విషయాన్ని పరిశీలిస్తే, మళ్లీ మనస్సు విచారించదు.
అపానభక్షణపరం ప్రాణం హృది తథా బహిః । దేశం కాలం చ సమ్ప్రేక్ష్య న భూయో జాయతే మనః
ప్రాణం హృదయంలోనూ బయటనూ అపాన వాయువును ఆశ్రయించి ఉండే స్థలం, కాలాన్ని గమనిస్తే, మనస్సు మళ్లీ ఉద్భవించదు.
యత్ర ప్రాణో హ్య్ అపానేన ప్రాణేనాపాన ఏవ చ । నిగీర్ణో బహిర్ అన్తశ్ చ దేశౌ కాలౌ చ పశ్య తౌ
ప్రాణం అపానంలో కలిసిపోతూ, అపానం ప్రాణంలో కలిసిపోతూ, లోపల బయట జరిగే ఆ స్థలాలు, కాలాలను చూడు.
క్షణమ్ అస్తఙ్గతప్రాణమ్ అపానోదయవర్జితమ్ । అయత్నసిద్ధం బాహ్యస్థం కుమ్భకం తత్ పదం విదుః
ఒక క్షణం పాటు ప్రాణం లయమై, అపానం ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు అనుకో, ఆ సమయంలో సహజంగా బయటి ఊపిరితిత్తులలో ఏర్పడే కుంభకాన్ని ఆ స్థితిగా చెబుతారు.
క్షణమ్ అస్తఙ్గతాపానః ప్రాణోదయవివర్జితః । అయత్నసిద్ధో హ్య్ అన్తస్స్థః కుమ్భకః పరమం పదమ్
ఒక క్షణం పాటు అపానం లయమై, ప్రాణం ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు అనుకో, ఆ సమయంలో సహజంగా లోపల ఏర్పడే కుంభకమే పరమ పదంగా పరిగణిస్తారు.
ఏతత్ తద్ ఆత్మనో రూపం శుద్ధైషా సా పరైవ చిత్ । ఏతత్ సద్ అసదాభాసమ్ ఏతత్ ప్రాప్య న శోచ్యతే
ఇది ఆత్మ యొక్క నిజమైన స్వరూపం — పావనమైనది, పరమమైన చైతన్యం. ఇది ఉండటానికీ, లేకపోవటానికీ రూపంగా కనిపిస్తుంది. దీన్ని పొందినవారికి ఇక బాధలు ఉండవు.
పుష్పస్యాన్తర్ ఇవామోదం ప్రాణస్యాన్తర్ అవస్థితమ్ । న చ ప్రాణం న చాపానం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
పువ్వులో సుగంధం ఉండినట్టే, శ్వాసలో చైతన్యం ఉంటుంది. మనం శ్వాసను గానీ, బయటికి పోయే వాయువును గానీ పూజించము; ఆత్మలోని చైతన్యాన్నే ఆరాధించము.
ప్రాణక్షయపదాన్తస్థమ్ అపానక్షయకోటిగమ్ । అపానప్రాణయోర్ మధ్యం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
శ్వాస ముగిసే చివర, బయటికి పోయే వాయువు అంచున, ఆ రెండు మధ్యలో ఉండే ఆత్మలోని చైతన్యాన్ని మనం ఆరాధించము.
ప్రాణస్య ప్రాణనం ప్రోచ్చైః పరం జీవస్య జీవితమ్ । దేహస్య ధారణం ధుర్యం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
శ్వాసకు ప్రాణం, జీవికి జీవశక్తి, శరీరానికి నిలువగా ఉండే బలం అయిన ఆత్మలోని చైతన్యాన్ని మనం ఆరాధించము.
యస్మిన్ సర్వం యతస్ సర్వం యస్ సర్వం సర్వతశ్ చ యః । యశ్ చ సర్వమయో నిత్యం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
అందులోనే అన్నీ ఉన్నాయ్, అందులోంచే అన్నీ పుట్టుతాయ్, ఆయనే అన్నీ, ఎక్కడైనా ఆయనే ఉన్నాడు, ఎప్పుడూ అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్న ఆ చైతన్య స్వరూపుడిని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.
ఆలోకాలోకనం పుణ్యం సర్వపావనపావనమ్ । భావాభావనమ్ అన్యూనం చిదాత్మనమ్ ఉపాస్మహే
ఆ వెలుగు చూపే పవిత్రమైన దృష్టిని, అన్నీ అపవిత్రతలను శుద్ధి చేసే శక్తిని, అన్ని భావాల ఉనికిని, లేనిది కూడా కలిగి ఉండే, ఏమీ తక్కువ లేని ఆ చైతన్యాన్ని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.
పరస్పరోపసఙ్ఘట్టే హృదయే మరుతోస్ స్థితమ్ । బహిర్ అన్తస్ తథాకాశే చిదాత్మనమ్ ఉపాస్మహే
మన హృదయంలో ప్రాణవాయువుల కలయికలో స్థిరంగా ఉండే, లోపల బయటా ఆకాశంలా వ్యాపించి ఉన్న ఆ చైతన్యాన్ని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.
అపానో ఽస్తఙ్గతో యత్ర ప్రాణో నాభ్యుదితః క్షణమ్ । కలాకలఙ్కరహితం తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
బయటికి ఊపిరి ఆగిపోయిన చోట, లోపలికి ఊపిరి ఇంకా మొదలుకాని క్షణంలో, ఎలాంటి గుర్తు లేకుండా ఉండే ఆ మనస్సు తత్త్వాన్ని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.
నాపానో ఽభ్యుదితో యత్ర ప్రాణశ్ చాస్తమ్ ఉపాగతః । నాసాగ్రగగనావర్తం తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
ఏ ప్రదేశంలో అపానవాయువు పైకి లేవదు, ప్రాణవాయువు క్రిందికి పోదు, ముక్కు చివర ఉన్న ఆకాశపు వలయంలాంటి స్థితిని మనం మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపంగా ధ్యానం చేస్తాము.
ప్రాణాపానోద్భవస్థానే బాహ్యాభ్యన్తరసంస్థితే । యే ద్వే యోగిపదాధారం తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
ప్రాణం, అపానం ఉద్భవించే, బయట, లోపల స్థిరంగా ఉండే రెండు యోగస్థితులకు ఆధారమైన మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపాన్ని మనం ధ్యానం చేస్తాము.
ప్రాణాపానరథారూఢమ్ అప్రాణాపానమ్ ఆతతమ్ । యచ్ ఛక్తిరూపం శక్తీనాం తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
ప్రాణం, అపానం అనే రథంపై కూర్చున్నా, వాటిని దాటి ఉండే, అన్ని శక్తులకు మూలమైన శక్తిస్వరూపమైన మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపాన్ని మనం ధ్యానం చేస్తాము.
హృత్ప్రాణకుమ్భకం దేవం బహిశ్ చాపానకుమ్భకమ్ । పూరకాంశవిమృష్టం యత్ తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
హృదయంలో ప్రాణాన్ని ఆపడం, బయట అపానాన్ని నిలిపివేయడం, పూరక భాగంతో తాకినదాన్ని మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపంగా మనం ధ్యానం చేస్తాము.
ప్రాణాపానపరామర్శసత్తారూపావబోధకమ్ । యత్ ప్రాప్యం ప్రాణమననాత్ తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
ప్రాణం, అపాన వాయువు కలిసే సన్నివేశాన్ని తెలుసుకునే, జీవిత సత్యాన్ని తెలియజేసే మనస్సు తత్త్వాన్ని మనం ధ్యానిస్తాం. అది ప్రాణం, మనస్సు ద్వారా పొందబడుతుంది.
యత్ ప్రాణపవనస్పన్దో యత్ స్పన్దానన్దకారణమ్ । కారణం కారణానాం యత్ తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
ప్రాణవాయువు యొక్క చలనమే, ఆ చలనానందానికి మూలమైనదీ, అన్ని కారణాలకు కారణమైనదీ అయిన మనస్సు తత్త్వాన్ని మనం ధ్యానిస్తాం.
యద్ అఖిలకలనాకలఙ్కహీనం పరివలితం చ సదా కలాగణేన । అనుభవవిభవం పదం తద్ అగ్ర్యం సకలసురావనతం పరం ప్రపద్యే
అన్ని కల్పనలు, మాయలు లేని, ఎల్లప్పుడూ అన్ని కళలతో చుట్టుముట్టబడిన, అనుభవానికి పరాకాష్ట అయిన, సమస్త దేవతలు వందించే ఆ పరమ పదాన్ని నేను శరణు పొందుతున్నాను.
ఏషా హి చితి విశ్రాన్తిర్ మయా ప్రాణసమాధినా । క్రమేణానేన సమ్ప్రాప్తా స్వయమ్ ఆత్మని నిర్మలే
ఇది నిజంగా చైతన్య విశ్రాంతి. నేను ప్రాణసమాధి ద్వారా, ఈ క్రమంగా, నా స్వచ్ఛమైన ఆత్మలో పొందాను.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య సంస్థితో ఽస్మి మహామునే । న చలామి నిమేషాంశమ్ అపి మేరుర్ ఇవాచలః
ఈ దృష్టిని ఆశ్రయించి, ఓ మహామునీ, నేను స్థిరంగా నిలిచాను. కనుబొమ్మలు కొట్టేంత సేపు కూడా కదలకుండా, మెరు పర్వతంలా అచంచలంగా ఉన్నాను.
గచ్ఛతస్ తిష్ఠతో వాపి జాగ్రతస్ స్వపతో ఽపి వా । స్వప్నే ఽపి న చలత్య్ ఏష సుసమాధిర్ మమాత్మని
నడుస్తున్నా, నిలబడి ఉన్నా, మేలుకుని ఉన్నా, నిద్రపోతున్నా, కలలో ఉన్నా కూడా, నా లోనివైపు నిలిచిన ఈ గాఢమైన స్థితి ఎప్పుడూ నన్ను వదలదు.