ప్రాణ ఏవార్కతాం యాతి సబాహ్యాభ్యన్తరే ఽమ్బరే । ఆప్యాయనకరీం పశ్చాచ్ ఛశితామ్ అధిగచ్ఛతి
ప్రాణం తానే బయట, లోపల ఆకాశంలో సూర్యుడిగా మారుతుంది; తరువాత అది శరీరానికి పోషణనిచ్చే చంద్రుని స్థితిని పొందుతుంది.
ప్రాణ ఏవేన్దుతాం త్యక్త్వా శరీరాప్యాయకారిణీమ్ । క్షణాద్ ఆయాతి సూర్యత్వం సంశోషణకరం పరమ్
ప్రాణం శరీరానికి పోషణనిచ్చే చంద్రుని స్థితిని వదిలిపెట్టి, వెంటనే ఎండబెట్టే మహత్తరమైన సూర్యుని స్థితిని చేరుతుంది.
అర్కతాం సమ్పరిత్యజ్య న యావచ్ చన్ద్రతాం గతః । ప్రాణస్ తావద్ విచార్యాన్తర్ దేశకాలౌ న శోచ్యతే
ప్రాణం సూర్యుని స్థితిని విడిచిపెట్టి, ఇంకా చంద్రుని స్థితిని పొందకముందు, ఆ మధ్యలో ప్రదేశం గానీ, కాలం గానీ మనసులో పెట్టుకోవాల్సిన అవసరం లేదు.
హృది చన్ద్రార్కయోర్ జ్ఞాత్వా నిత్యమ్ అస్తమయోదయమ్ । ఆత్మనో నిజమ్ ఆధారం న భూయో జాయతే మనః
మన హృదయంలో సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎప్పుడూ ఉదయించడాన్ని, అస్తమించడాన్ని తెలుసుకొని, తన అసలైన ఆధారాన్ని గ్రహించినవాడికి మనసు మళ్లీ పుట్టదు.
సోదయాస్తమయం సేన్దుం సరశ్మిం ససమాగమమ్ । హృదయే భాస్కరం దేవం యః పశ్యతి స పశ్యతి
హృదయంలో చంద్రునితో, కిరణాలతో, ఉదయం అస్తమయంతో కూడిన దైవమైన సూర్యునిని ఎవడు చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తాడు.
నాక్షీణం న పరిక్షీణం బహిస్స్థం సిద్ధయే తమః । హార్దం తు క్షపయేద్ ధ్వాన్తం యత్క్షయే సిద్ధిర్ ఉత్తమా
బయటి చీకటి తగ్గినా, తగ్గకపోయినా అది సిద్ధిని ఇస్తుందేమీ కాదు. కానీ హృదయంలోని చీకటి పోయినప్పుడు మాత్రమే ఉత్తమమైన సిద్ధి లభిస్తుంది.
బాహ్యే తమసి సఙ్క్షీణే లోకాలోకః ప్రజాయతే । హార్దే తు తమసి క్షీణే స్వాలోకో జాయతే పరః
బయటి చీకటి తగ్గినప్పుడు ఈ లోకం, పరలోకం కనిపిస్తాయి. కానీ మనసులోని చీకటి పోయినప్పుడు, మనకు మన అంతరాత్మ వెలుగు తేలికగా కనిపిస్తుంది.
హార్దాన్ధకారక్షయదం పరిజ్ఞాతం విముక్తిదమ్ । సోదయాస్తమయం యత్నాత్ ప్రాణార్కమ్ అవలోకయేత్
మనసులోని చీకటి పోవడం విముక్తిని ఇస్తుందని తెలిసినవాడు, శ్వాసరవి ఉదయాస్తమయాలను జాగ్రత్తగా గమనించాలి.
అపానేన్దుః ప్రయాత్య్ అస్తం యత్ర హృత్పద్మకోటరే । పదాత్ తస్మాద్ ఉదేత్య్ అన్తః ప్రాణార్కో బహిరున్ముఖః
హృదయ పద్మ మధ్యలో అపాన చంద్రుడు అస్తమించేది అక్కడే, ఆ స్థలంలోనుంచి ప్రాణ సూర్యుడు లోపల నుండి బయలుదేరి వెలుపలికి వెలుగుతాడు.
అపానే ఽస్తఙ్గతే ప్రాణస్ సముదేతి హృదమ్బుజాత్ । ఛాయాయాం గలితాఙ్గాయాం తత్రైవాశు యథాతపః
అపానుడు అస్తమించినప్పుడు, ప్రాణుడు హృదయ పద్మం నుండి ఉదయిస్తాడు. నీడ పోయిన చోట వెంటనే ఎలాగైతే సూర్యుడు కనిపిస్తాడో, అలాగే అక్కడ వెలుగు ప్రసరిస్తుంది.
ప్రాణే త్వ్ అస్తఙ్గతే బాహ్యాద్ అపానః ప్రోదయేత్ క్షణాత్ । ఆతపే పరితో నష్టే ఛాయేవాశు పదే నవా
బయట ప్రాణం అస్తమించగానే, అపాన వాయువు వెంటనే ఉద్భవిస్తుంది. అది చుట్టూ వెలుతురు అంతా పోయినప్పుడు కొత్త నీడ ఏర్పడినట్లు ఉంటుంది.
ప్రాణజన్మావనౌ నష్టమ్ అపానం విద్ధి సన్మతే । అపానజన్మభూమౌ చ ప్రాణం నష్టమ్ అవైహి హి
జ్ఞానవంతుడా, ప్రాణ వాయువు పుట్టినప్పుడు అపాన వాయువు భూమిలో కలిసిపోతుంది. అలాగే అపాన వాయువు పుట్టిన చోట ప్రాణ వాయువు అంతరించిపోతుంది.
అస్తఙ్గతవతి ప్రాణే త్వ్ అపానే ఽభ్యుదయోన్ముఖే । బహిఃకుమ్భకమ్ ఆలమ్బ్య చిరం భూయో న శోచ్యతే
ప్రాణ వాయువు అస్తమించిపోయి అపాన వాయువు పైకి రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, బయట శ్వాస ఆపి ఎక్కువసేపు ఉంచితే ఇక బాధలు ఉండవు.
అపానే ఽస్తఙ్గతే ప్రాణే కిఞ్చిద్ అభ్యుదయోన్ముఖే । అన్తఃకుమ్భకమ్ ఆలమ్బ్య చిరం భూయో న శోచ్యతే
అపాన వాయువు అస్తమించిపోయి ప్రాణ వాయువు పైకి రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, లోపల శ్వాస ఆపి ఎక్కువసేపు ఉంచితే ఇక బాధలు ఉండవు.
ప్రాణరేచకమూలస్థమ్ అపానాపూరకోటిగమ్ । స్వస్థం కుమ్భకమ్ అభ్యస్య న భూయః పరితప్యతే
ప్రాణం బయటకు విడిచే మూలంలో స్థిరంగా ఉండి, అపాన వాయువు లోపలికి పోయే చివరలోకి చేరే కుంభకాన్ని సాధన చేస్తే, మనస్సు మళ్లీ కలవరపడదు.
అపానరేచకాధారం ప్రాణపూరాన్తసంస్థితమ్ । స్వసంస్థం కుమ్భకం దృష్ట్వా న భూయః పరితప్యతే
అపాన వాయువు బయటకు పోయే స్థానం, ప్రాణ వాయువు లోపలికి పోయే చివర, ఈ రెండింటిలో మనలోనే కుంభకం స్థిరంగా ఉన్నదని తెలుసుకుంటే, మళ్లీ మనస్సు బాధపడదు.
ప్రాణాపానావ్ ఉభావ్ అన్తర్ యత్రైతౌ విలయం గతౌ । తద్ ఆలమ్బ్య పదం శాన్తమ్ ఆత్మనా నానుతప్యతే
ప్రాణం, అపానం రెండూ లోపల కలిసిపోయే చోట ఆ శాంతమైన స్థితిని ఆధారంగా తీసుకుంటే, ఆత్మ మళ్లీ బాధను అనుభవించదు.
ప్రాణభక్ష్యోన్ముఖాపానం దేశం కాలం చ నిష్కలమ్ । విచార్య బహిర్ అన్తర్ వా న భూయః పరిశోచ్యతే
ప్రాణాన్ని గ్రహించడానికి అపాన వాయువు సిద్ధంగా ఉన్న స్థలం, సమయం, అవి బయటా లోపలా అనే విషయాన్ని పరిశీలిస్తే, మళ్లీ మనస్సు విచారించదు.
అపానభక్షణపరం ప్రాణం హృది తథా బహిః । దేశం కాలం చ సమ్ప్రేక్ష్య న భూయో జాయతే మనః
ప్రాణం హృదయంలోనూ బయటనూ అపాన వాయువును ఆశ్రయించి ఉండే స్థలం, కాలాన్ని గమనిస్తే, మనస్సు మళ్లీ ఉద్భవించదు.
యత్ర ప్రాణో హ్య్ అపానేన ప్రాణేనాపాన ఏవ చ । నిగీర్ణో బహిర్ అన్తశ్ చ దేశౌ కాలౌ చ పశ్య తౌ
ప్రాణం అపానంలో కలిసిపోతూ, అపానం ప్రాణంలో కలిసిపోతూ, లోపల బయట జరిగే ఆ స్థలాలు, కాలాలను చూడు.
క్షణమ్ అస్తఙ్గతప్రాణమ్ అపానోదయవర్జితమ్ । అయత్నసిద్ధం బాహ్యస్థం కుమ్భకం తత్ పదం విదుః
ఒక క్షణం పాటు ప్రాణం లయమై, అపానం ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు అనుకో, ఆ సమయంలో సహజంగా బయటి ఊపిరితిత్తులలో ఏర్పడే కుంభకాన్ని ఆ స్థితిగా చెబుతారు.
క్షణమ్ అస్తఙ్గతాపానః ప్రాణోదయవివర్జితః । అయత్నసిద్ధో హ్య్ అన్తస్స్థః కుమ్భకః పరమం పదమ్
ఒక క్షణం పాటు అపానం లయమై, ప్రాణం ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు అనుకో, ఆ సమయంలో సహజంగా లోపల ఏర్పడే కుంభకమే పరమ పదంగా పరిగణిస్తారు.
ఏతత్ తద్ ఆత్మనో రూపం శుద్ధైషా సా పరైవ చిత్ । ఏతత్ సద్ అసదాభాసమ్ ఏతత్ ప్రాప్య న శోచ్యతే
ఇది ఆత్మ యొక్క నిజమైన స్వరూపం — పావనమైనది, పరమమైన చైతన్యం. ఇది ఉండటానికీ, లేకపోవటానికీ రూపంగా కనిపిస్తుంది. దీన్ని పొందినవారికి ఇక బాధలు ఉండవు.
పుష్పస్యాన్తర్ ఇవామోదం ప్రాణస్యాన్తర్ అవస్థితమ్ । న చ ప్రాణం న చాపానం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
పువ్వులో సుగంధం ఉండినట్టే, శ్వాసలో చైతన్యం ఉంటుంది. మనం శ్వాసను గానీ, బయటికి పోయే వాయువును గానీ పూజించము; ఆత్మలోని చైతన్యాన్నే ఆరాధించము.
ప్రాణక్షయపదాన్తస్థమ్ అపానక్షయకోటిగమ్ । అపానప్రాణయోర్ మధ్యం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
శ్వాస ముగిసే చివర, బయటికి పోయే వాయువు అంచున, ఆ రెండు మధ్యలో ఉండే ఆత్మలోని చైతన్యాన్ని మనం ఆరాధించము.
ప్రాణస్య ప్రాణనం ప్రోచ్చైః పరం జీవస్య జీవితమ్ । దేహస్య ధారణం ధుర్యం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
శ్వాసకు ప్రాణం, జీవికి జీవశక్తి, శరీరానికి నిలువగా ఉండే బలం అయిన ఆత్మలోని చైతన్యాన్ని మనం ఆరాధించము.
యస్మిన్ సర్వం యతస్ సర్వం యస్ సర్వం సర్వతశ్ చ యః । యశ్ చ సర్వమయో నిత్యం చిదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
అందులోనే అన్నీ ఉన్నాయ్, అందులోంచే అన్నీ పుట్టుతాయ్, ఆయనే అన్నీ, ఎక్కడైనా ఆయనే ఉన్నాడు, ఎప్పుడూ అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్న ఆ చైతన్య స్వరూపుడిని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.
ఆలోకాలోకనం పుణ్యం సర్వపావనపావనమ్ । భావాభావనమ్ అన్యూనం చిదాత్మనమ్ ఉపాస్మహే
ఆ వెలుగు చూపే పవిత్రమైన దృష్టిని, అన్నీ అపవిత్రతలను శుద్ధి చేసే శక్తిని, అన్ని భావాల ఉనికిని, లేనిది కూడా కలిగి ఉండే, ఏమీ తక్కువ లేని ఆ చైతన్యాన్ని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.
పరస్పరోపసఙ్ఘట్టే హృదయే మరుతోస్ స్థితమ్ । బహిర్ అన్తస్ తథాకాశే చిదాత్మనమ్ ఉపాస్మహే
మన హృదయంలో ప్రాణవాయువుల కలయికలో స్థిరంగా ఉండే, లోపల బయటా ఆకాశంలా వ్యాపించి ఉన్న ఆ చైతన్యాన్ని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.
అపానో ఽస్తఙ్గతో యత్ర ప్రాణో నాభ్యుదితః క్షణమ్ । కలాకలఙ్కరహితం తచ్ చిత్తత్త్వమ్ ఉపాస్మహే
బయటికి ఊపిరి ఆగిపోయిన చోట, లోపలికి ఊపిరి ఇంకా మొదలుకాని క్షణంలో, ఎలాంటి గుర్తు లేకుండా ఉండే ఆ మనస్సు తత్త్వాన్ని మనం భక్తిగా ధ్యానిస్తాం.