యద్ అనర్థదశాహీనం నిర్ణీతం సద్భిర్ ఆదితః । గుణానుబన్ధి లోక్యం చ తత్పరం కారయేన్ మనః
ప్రారంభంలోనే జ్ఞానులు దురదృష్టం లేని, మంచితనంతో కూడిన, అనుభవించదగ్గదిగా నిర్ణయించిన దానిపైన మనసు నిలిపించాలి.
పేశలం మధురం హృద్యం స్వాదు శీతమ్ అపక్షయమ్ । సుతీక్ష్ణమ్ అతినిర్ణీతం తత్పరం కారయేన్ మనః
మనసు అందమైనది, మధురమైనది, హృదయానికి హాయిగా ఉండేది, రుచికరమైనది, చల్లదనం కలిగినది, నశించనిది, అత్యంత సున్నితమైనదైన దానిపైన నిలిపించాలి.
యద్ బుద్ధేః పరమ్ ఆలోక్యమ్ ఆద్యం యద్ అమృతం పరమ్ । యద్ అనుత్తమసౌభాగ్యం తత్పరం కారయేన్ మనః
బుద్ధికి అత్యున్నతమైనది, ఆద్యమైనది, పరమమైన అమృతం, అత్యుత్తమమైన శుభఫలాన్ని కలిగించేది — అలాంటి దానిపైన మనసు నిలిపించాలి.
సామరే సహగన్ధర్వే సవిద్యాధరకిన్నరే । ససురస్త్రీగణే స్వర్గే న కిఞ్చిత్ సుస్థిరం శుభమ్
దేవతల్లో, గంధర్వుల్లో, విద్యాధరుల్లో, కిన్నరుల్లో, దేవస్త్రీల సమూహాల్లో, స్వర్గంలో కూడా ఏదీ స్థిరంగా, శుభంగా ఉండదు.
సనరే సనరాధీశే సపర్వతపురవ్రజే । సామ్బుధౌ భూతలే తాత న కిఞ్చిచ్ ఛోభనం స్థిరమ్
మనుష్యుల్లోనైనా, రాజుల్లోనైనా, కొండపైన ఉన్న పట్టణాల్లోనైనా, సముద్రంలోనైనా, భూమిమీదైనా, ప్రియమైనవాడా, అందమైనదేదీ స్థిరంగా ఉండదు.
సనాగే సాసురవ్యూహే సాసురస్త్రీజనే తథా । సమస్త ఏవ పాతాలే న కిఞ్చిచ్ ఛోభనం స్థిరమ్
పాముల్లోనైనా, రాక్షస సైన్యాల్లోనైనా, రాక్షస స్త్రీలలోనైనా, పాతాళంలో ఎక్కడైనా, అందమైనదేదీ స్థిరంగా ఉండదు.
సస్వర్గే సధరాభోగే సపాతాలే సదిక్తటే । జగత్య్ అస్మింస్ తు సర్వస్మిన్ న కిఞ్చిచ్ ఛోభనం స్థిరమ్
స్వర్గంలోనైనా, భూమిమీదైనా, పాతాళంలోనైనా, తీరప్రాంతాల్లోనైనా, ఈ ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా, అందమైనదేదీ స్థిరంగా ఉండదు.
సముఖే సకరే సాంసే సపాదే సోరుమణ్డలే । సరక్తమాంసే దేహే ఽస్మిన్ న కిఞ్చిచ్ ఛోభనం స్థిరమ్
ముఖంలోనైనా, చేతుల్లోనైనా, తొడల్లోనైనా, కాళ్లలోనైనా, కండరాల గుండ్రంగా ఉన్న చోట్లైనా, ఈ రక్తమాంసంతో కూడిన శరీరంలోనూ, అందమైనదేదీ స్థిరంగా ఉండదు.
ఆధివ్యాధివిలోలాసు దుఃఖౌఘవలితాసు చ । క్రియాసు నిత్యతుచ్ఛాసు న కిఞ్చిచ్ ఛోభనం స్థిరమ్
బాధలు, వ్యాధులతో కలవరపడే పనుల్లో, దుఃఖాల తరంగాలతో నిండిన, ఎప్పుడూ ఖాళీగా ఉండే వాటిలో ఏమాత్రం శాశ్వతమైన అందం లేదు.
తరలీకృతచిత్తాసు హృదయామర్దనీషు చ । చిన్తాసు జీవకారాసు న కిఞ్చిత్ సుస్థిరం శుభమ్
చంచలమైన మనస్సుల్లో, హృదయాన్ని బాధించే ఆలోచనల్లో, జీవితం మొత్తం ఆందోళనలతో నడిచే వాటిలో ఏది కూడా నిలకడగా, మేలుగా ఉండదు.
హృత్క్షీరోదకసస్పన్దమన్దరేషు చలేష్వ్ అతి । స్వసఙ్కల్పవికల్పేషు న కిఞ్చిత్ సుస్థిరం శుభమ్
హృదయంలో అంతరసారం కదలికలు బలహీనంగా, చంచలంగా ఉండగా, మన స్వంత ఊహలు మారుతూ ఉండగా, వాటిలో ఏదీ శాశ్వతంగా మేలు చేయదు.
అనారతాగమాపాయపరాస్వ్ అశిశిరాస్వ్ అతి । చిత్రాచారాసు చేష్టాసు న కిఞ్చిత్ సుస్థిరం శుభమ్
ఎప్పటికప్పుడు వస్తూ పోతూ ఉండే, చల్లగా, నిర్లక్ష్యంగా, వింతగా ప్రవర్తించే పనుల్లో ఏదీ నిలకడగా, మేలు చేయదు.
న వరమ్ ఏకమహీతలరాజతా న చ వరం వివిధామరరూపతా । న చ వరం ధరణీతలనాగతా స్థితిమ్ ఉపైతి హి యత్ర సతాం మనః
ఒక రాజ్యాన్ని పాలించడమో, ఎన్నో దేవతల రూపాలను పొందడమో, ఈ భూమిపై దొరికే ఏదైనా సంపదయినానూ, జ్ఞానులు తమ మనస్సుకు నిలకడ దొరకదు.
న వరమ్ ఆకులశాస్త్రవిచారణం న చ వరం వరకావ్యవివేచనమ్ । న వరమ్ అగ్ర్యకథాక్రమచర్వణం స్థితిమ్ ఉపైతి హి యత్ర సతాం మనః
వివిధ శాస్త్రాలను విచారించడమో, గొప్ప కవితలను పరిశీలించడమో, ఉత్తమమైన కథలను ఆస్వాదించడమో, వీటిలో ఏదీ జ్ఞానుల మనస్సుకు నిలకడను ఇవ్వదు.
న వరమ్ ఆధిమయం చిరజీవితం న చ వరం మరణం దృఢమూఢతా । న చ వరం నరకో న చ విష్టపం స్థితిమ్ ఉపైతి హి యత్ర సతాం మనః
బాధలతో నిండిన దీర్ఘాయుష్యమో, అజ్ఞానంలో మరణమో, నరకమో, స్వర్గమో, వీటిలో ఏదీ జ్ఞానుల మనస్సుకు నిలకడను కలిగించదు.
ఇతి వివిధజగత్క్రమాస్ సమస్తాశ్ చలమతిమూఢతయా నరస్య రూఢాః । చలతరకలనాహితే పదార్థే కథమ్ ఉపయాన్తి చిరం స్థితిం మహాన్తః
ఇలా, ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని మార్గాలు మనస్సు అజ్ఞానంతో ఏర్పడినవే. అలాంటి చంచలమైన విషయాల్లో మహాత్ములు ఎప్పటికీ నిలకడను ఎలా పొందగలరు?
ఏకైవ కేవలం దృష్టిర్ అనపాయా గతభ్రమా । విద్యతే సర్వవిచ్ఛ్రేష్ఠ సర్వశ్రేష్ఠా సమున్నతా
ఒక్కటే శుద్ధమైన దృష్టి ఉంది — అది ఎప్పటికీ తప్పు పడదు, ఎప్పుడూ నిలిచిపోదు. అన్ని జ్ఞానాలలో అది అతి శ్రేష్ఠమైనది, అత్యున్నతమైనది.
ఆత్మచిన్తా సమస్తానాం దుఃఖానామ్ అన్తకారిణీ । చిరసమ్భృతసన్తప్తసంసారశ్రమహారిణీ । నిష్కలఙ్కమనోమార్గవిపులాఙ్గనచారిణీ
ఆత్మను మనస్సులో ఆలోచించడం వల్ల అన్ని బాధలు అంతమవుతాయి; ఎన్నో కాలంగా కూడిన సంసారపు కష్టాలను, లోపలి తాపాన్ని అది తొలగిస్తుంది. అది మలినం లేని, విశాలమైన మనస్సు మార్గంలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తుంది.
తయా సమస్తదుఃఖానాం సత్తానర్థవిలాసినామ్ । జ్యోత్స్నయేవాన్ధకారాణామ్ అలమ్ అన్తః ప్రజాయతే
ఈ ఆత్మచింతన వల్ల బాధపడే అన్ని జీవులకు లోపల వెలుగు పుడుతుంది — అది చంద్రకాంతి చీకటిని తొలగించినట్టు.
సా స్వాత్మచిన్తా భగవన్ సర్వసఙ్కల్పవర్జితా । యుష్మదాదిషు సుప్రాపా దుష్ప్రాపైవాస్మదాదిషు
భగవన్, ఆ ఆత్మచింతనలో ఏ కల్పన కూడా ఉండదు. మీలాంటి వారికి అది సులభంగా లభిస్తుంది, కానీ మాకు లాంటి వారికి మాత్రం అది చాలా కష్టంగా దొరుకుతుంది.
సమస్తకలనాతీతం పరాం కోటిమ్ ఉపాశ్రితమ్ । పదమ్ ఆసాదయన్త్వ్ ఏతత్ కథం సామాన్యబుద్ధయః
అందరికీ అందని, లెక్కలకి అతీతమైన, అత్యున్నత స్థితిని సాధించడాన్ని సాధారణమైన బుద్ధి ఉన్నవారు ఎలా సాధించగలరు?
ఆత్మచిన్తావిలాసిన్యస్ త్వ్ అస్యాస్ సఖ్యో మహామతే । కిఞ్చిత్ సామ్యమ్ ఉపాయాతా విద్యన్తే శశిశీతలాః
ఓ మహాజ్ఞానీ, ఆత్మచింతన అనే ఆటలో భాగస్వాములైన వారిలో, కొందరు చంద్రునిలా చల్లగా, కొంత మేరకు ఆ స్థితికి దగ్గరయ్యారు.
ఆత్మచిన్తాసమానానాం వివిధానాం మునీశ్వర । ఆత్మచిన్తావయస్యానాం మధ్యాద్ ఏకతమా మయా
ఓ మునీశ్వరా, ఆత్మచింతనలో భాగస్వాములైన అనేక మందిలో, ఆత్మ విచారణలో స్నేహితులైన వారిలో, నేను ఒకరిని ఎంపిక చేసుకున్నాను.
సర్వదుఃఖక్షయకరీ సర్వసౌభాగ్యవర్ధినీ । కారణం జీవితస్యేయం ప్రాణచిన్తా సమాశ్రితా
ఈ ప్రాణచింతన జీవితం యొక్క కారణం. ఇది అన్ని బాధలను తొలగించి, అన్ని శుభాలను పెంచుతుంది.
ఇత్య్ ఉక్తవన్తం విహగం భుసుణ్డం పునర్ అప్య్ అహమ్ । జానన్న్ అపీదమ్ అవ్యగ్రః పృష్టవాన్ క్రీడయా పునః
ఇలా చెప్పిన భుసుండి పక్షిని నేను ముందే తెలిసినా, మళ్లీ ప్రశ్నించాను. ఆ సమయంలో నేను ఆందోళన లేకుండా, సరదాగా అడిగాను.
సర్వసంశయవిచ్ఛేదిన్న్ అత్యన్తచిరజీవిత । యథార్థం బ్రూహి మే సాధో ప్రాణచిన్తా కిమ్ ఉచ్యతే
బాధలను తొలగించే వృద్ధుడా, చాలా కాలం జీవించినవాడా, నిజంగా చెప్పు, ప్రాణానికి సంబంధించిన ఆందోళన అంటే ఏమిటో నాకు వివరించు.
సర్వవేదాన్తవేత్తాసి సర్వసంశయనాశకః । మామ్ ఏతత్ పరిహాసార్థం మునే పృచ్ఛసి వాయసమ్
నీవు అన్ని వేదాంతాలను తెలిసినవాడివి, అన్ని సందేహాలను తొలగించేవాడివి. మునివరా, నన్ను — ఒక కాకిని — ఇలా అడగడం సరదా కోసమా?
అథ వా భవతామ్ ఏవ భవద్భ్యః పరిశిక్షితమ్ । పునః ప్రత్యుచ్చరామీదం కా మే క్షతిర్ ఉపస్థితా
లేదా, మీవారు మీవారికి బోధించడం అలవాటు అయి ఉండొచ్చు. అందుకే మళ్లీ నేను సమాధానం చెబుతాను. దీనివల్ల నాకు ఏమాత్రం నష్టం లేదు కదా!
భుసుణ్డజీవితకరం భుసుణ్డస్యాత్మలాభదమ్ । శృణు ప్రాణసమాధానం కథ్యమానమ్ ఇదం మయా
భుసుండికి జీవనాధారం ఇచ్చే, అతనికి ఆత్మసాక్షాత్కారం కలిగించే ప్రాణ నియమాన్ని నేను ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను. దయచేసి శ్రద్ధగా విను.
పశ్యేదం భగవంస్ తావద్ దేహగేహం మనోరమమ్ । త్రిప్రధానమహాస్థూణం నవద్వారసమావృతమ్
భగవంతుడా, ఈ శరీరాన్ని ఒక అందమైన ఇంటిలా చూడండి. దీనికి మూడు ప్రధాన స్తంభాలు, తొమ్మిది ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ కలసి ఈ శరీరాన్ని చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి.