రేణుకాత్మజతాం గత్వా షష్ఠం వారమ్ ఇమం హరిః । బహుసర్గాన్తరేణాపి చకార క్షత్రియక్షయమ్
రేణుకా కుమారుడిగా మారిన హరి, ఈ ఆరో సృష్టిలో, ఎన్నో సృష్టికాలాలు గడిచినా, క్షత్రియ వంశాన్ని నాశనం చేశాడు.
శతం కలియుగానాం చ హరేర్ బుద్ధదశాశతమ్ । శాక్యరాజతయైవాప్తం స్మరామి మునినాయక
ఓ మునులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను వంద కలియుగాలు, వంద హరి బుద్ధ అవతారాలను, శాక్య రాజుల పాలనలో జరిగినవిగా గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
త్రింశత్త్రిపురవిక్షోభాన్ ద్వౌ దక్షాధ్వరసఙ్క్షయౌ । దశ శుక్రవిఘాతాంశ్ చ చన్ద్రమౌలేస్ స్మరామ్య్ అహమ్
ముప్పై మూడు నగరాల వినాశనాలు, రెండు దక్ష యజ్ఞాల అంతాలు, పది సార్లు శుక్రుని చంద్రశేఖరుడు ఓడించిన సందర్భాలు నాకు గుర్తున్నాయి.
బాణార్థమ్ అష్టౌ సఙ్గ్రామాజ్ జ్వరప్రమథనాయకాన్ । విక్షోభితసురానీకాన్ స్మరామి హరిశర్వయోః
బాణుని కోసం ఎనిమిది యుద్ధాలు, జ్వరాన్ని కలిగించే నాయకులు, హరి మరియు శర్వుడు దేవతల సైన్యాలను కలవరపరిచిన సందర్భాలను నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
యుగం ప్రతి ధియాం పుంసామ్ ఊనాధికతయా మునే । క్రియాఙ్గపాఠవైచిత్ర్యయుక్తాన్ వేదాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
ఓ మునీశ్వరా, ప్రతి యుగానికి అనుగుణంగా, మనుషుల బుద్ధి తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉండడాన్ని, వారి పనులలోని విధ్వంసాన్ని, వివిధ విధాలుగా ఉండే కర్మలలోని వైవిధ్యాన్ని బట్టి, ఆ యుగానికి తగిన విధంగా వేదాలను నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
ఏకాగ్రాణి సమగ్రాణి బహుపాఠాని మే ఽనఘ । పురాణాని ప్రవర్తన్తే వివృతాని యుగం ప్రతి
ఓ పాపరహితుడా, ప్రాచీన గ్రంథాలు — అవి సంక్షిప్తంగా ఉన్నా, సంపూర్ణంగా ఉన్నా, ఒక్కోసారి ఎన్నో సార్లు పఠించబడినా, లేదా ఏకాగ్రతతో నేర్చుకున్నా — ప్రతి యుగంలో కొత్తగా వెలుగులోకి వస్తూ, పూర్తిగా వెల్లడవుతాయి.
పునస్ తాన్ ఏవ తాన్ ఏవమ్ అన్యాన్ అపి యుగే యుగే । దేవర్షివిప్రరచితాన్ ఇతిహాసాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
ప్రతి యుగంలో మళ్లీ మళ్లీ, ఆ పురాణాలనే కాకుండా, దేవతలు, ఋషులు, బ్రాహ్మణులు రచించిన ఇతర ఇతిహాసాలను కూడా నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
ఇతిహాసం మహాశ్చర్యమ్ అన్యం రామాయణాభిధమ్ । గ్రన్థలక్షప్రమాణం సజ్ జ్ఞానశాస్త్రం స్మరామ్య్ అహమ్
ఇంకొక అద్భుతమైన ఇతిహాసాన్ని, రామాయణమని పిలువబడే, లక్షల శ్లోకాల పరిమాణంతో ఉన్న, జ్ఞానాన్ని బోధించే ఆ గ్రంథాన్ని కూడా నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
రామవద్ వ్యవహర్తవ్యం న రావణవిలాసవత్ । ఇతి యత్ర ధియా జ్ఞానం హస్తే ఫలమ్ ఇవార్పితమ్
అక్కడ జ్ఞానం మనసుకు అందుబాటులో ఉన్న పండుగా చేతిలో పెట్టినట్లుగా ఉంటుంది. మనం రాముడిలా నడుచుకోవాలి, రావణుడు చేసినట్లుగా అనుభవాలకే లోనవ్వకూడదు అని అది బోధిస్తుంది.
కృతం వాల్మీకినా చైతద్ అధునా చ కరిష్యతి । అద్య త్వ్ అప్రకటం లోకే స్థితం జ్ఞాస్యతి కాలతః
ఇది వాల్మీకి రచించాడు, భవిష్యత్తులో మళ్లీ రచిస్తాడు. ఇప్పుడు ఇది లోకంలో దాచబడినట్లుగా ఉన్నా, కాలక్రమంలో అందరికీ తెలిసిపోతుంది.
వాల్మీకినామ్నా జీవేన తేనైవాన్యేన చాక్షతమ్ । ఏతత్ తద్ ద్వాదశం వారం క్రియతే విస్మృతిం గతమ్
వాల్మీకి అనే జీవుడు, అలాగే వేరొకరు కూడా అదే పేరుతో, ఈ గ్రంథాన్ని పన్నెండవ సారి మరిచిపోయిన తర్వాత మళ్లీ సృష్టించారు.
ద్వితీయమ్ ఏతస్య సమం భారతం నామ నామతః । స్మరామి ప్రాక్తనవ్యాసకృతం జగతి విస్మృతమ్
ఇవి రెండవది భరతం అని పేరు. ఇది పూర్వ వైయాసుడు రచించినదిగా నాకు గుర్తుంది, కానీ లోకంలో అది మరచిపోయారు.
వ్యాసాభిధేన జీవేన తథైవాన్యేన చాక్షతమ్ । ఏతత్ తు సప్తమం వారం క్రియతే విస్మృతిం గతమ్
వ్యాసుడనే జీవి, అలాగే ఇంకొకరిని కూడా మరిచిపోయినట్టు, ఇదే ఏడవసారి మళ్లీ జరుగుతోంది.
ఆఖ్యానకాని శాస్త్రాణి వివృతాని యుగం ప్రతి । విచిత్రసన్నివేశాని సంస్మరామి మునీశ్వర
ఓ మునీశ్వరా, ప్రతి యుగంలో చెప్పబడిన కథలు, శాస్త్రాలు, ఎన్నో విచిత్రంగా ఏర్పడిన వాటిని నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
పునస్ తాన్య్ ఏవ తాన్య్ ఏవ తథాన్యాని యుగే యుగే । సాధో పదార్థజాలాని ప్రపశ్యామి స్మరామి చ
ప్రతి యుగంలో మళ్లీ మళ్లీ అవే విషయాలు, అలాగే మరికొన్నింటిని కూడా, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నేను చూస్తూ, గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటాను.
రాక్షసక్షతయే విష్ణోర్ మహీమ్ అవతరిష్యతః । అధునైకాదశం జన్మ రామనామ్నో భవిష్యతి
రాక్షసుని నాశనం కోసం విష్ణువు భూమిపై అవతరించబోతున్నాడు. ఇప్పుడు రామ అనే పేరుతో పదకొండవ జన్మ త్వరలో సంభవించబోతుంది.
వసుదేవగృహే విష్ణోర్ భువో భారనివృత్తయే । అధునా షోడశం జన్మ భవిష్యతి మునీశ్వర
మునులలో శ్రేష్ఠుడా, భూమిపై భారం తీయడానికి ఇప్పుడు వాసుదేవుని ఇంట్లో విష్ణువు పదహారవ సారి జన్మించబోతున్నాడు.
నారసింహేన వపుషా హిరణ్యకశిపుం హరిః । జఘాన వారత్రితయం మృగేన్ద్ర ఇవ వారణమ్
నరసింహ రూపంలో హరి, సింహం ఏనుగును పడగొట్టినట్లు, హిరణ్యకశిపుని మూడు సార్లు సంహరించాడు.
జగత్త్రయీభ్రాన్తిర్ ఇయం న కదాచిన్ న విద్యతే । విద్యతే న కదాచిచ్ చ జలబుద్బుదవత్ స్థితా
ఈ మూడు లోకాల గురించి ఉన్న మాయ ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు, అలాగే ఎప్పుడూ ఉండదనికూడా చెప్పలేం; అది నీటిబుడబుల్లా తటస్థంగా ఉంటుంది.
దృశ్యభ్రాన్తిర్ అనిష్ఠేయమ్ అన్తస్స్థా సంవిదాత్మని । జాయతే లీయతే చాశు లోలా వీచిర్ ఇవామ్భసి
కనిపించే ఈ మాయ, ఆశించదగినది కాదు, అది మన అంతరాత్మలో పుట్టి, త్వరగా కలిసిపోతుంది; నీటిపై అలలా తేలిపోతూ ఉంటుంది.
సమైకసన్నివేశాని బహూని విషమాణి చ । తథార్ధసమరూపాణి త్రిజగన్తి స్మరామ్య్ అహమ్
నేను ఎన్నో లోకాలను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను. వాటిలో కొన్ని ఒకే విధంగా ఉన్నాయి, కొన్ని భిన్నంగా ఉన్నాయి, మరికొన్ని కొంతవరకు మాత్రమే ఒకేలా కనిపిస్తున్నాయి.
తాన్య్ ఏవ తాదృక్కర్మాణి తథాన్యాచరణాని చ । తత్కర్మాణి తథాన్యాని భూతానీహ స్మరామ్య్ అహమ్
అక్కడ జరిగిన అలాంటి పనులను, అలాగే ఇతర కార్యాలను కూడా నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను. ఇక్కడ కూడా ఆ పనులు, ఇతర జీవులను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
ప్రతిమన్వన్తరం బ్రహ్మన్ విపర్యస్తే జగత్క్రమే । సన్నివేశే ఽన్యథా జాతే ప్రయాతే సంస్తుతే జనే
ఓ బ్రహ్మన్, ప్రతి మన్వంతర మార్పులో, ఈ లోకవ్యవస్థ తలకిందులయ్యే సమయంలో, కొత్తగా ఏర్పడిన సముదాయంలో, ప్రజలు వచ్చిపోతూ ఉంటారు.
మమాన్యాని చ మిత్రాణి తే ఽన్య ఏవ చ బన్ధవః । అన్య ఏవ నవా భృత్యా అన్య ఏవ సమాశ్రయాః
నాకు కొత్త స్నేహితులు ఉంటారు, నీకు వేరే బంధువులు ఉంటారు. కొత్త సేవకులు ఉంటారు, మరికొందరు ఆశ్రయం ఇస్తారు.
కదాచిద్ అహమ్ ఏకాన్తే విన్ధ్యమూలలతాశ్రయః । కదాచిన్ మేరుశృఙ్గాగ్రకల్పవృక్షలతాశ్రయః
కొన్నిసార్లు నేను వింధ్య పర్వతాల అడివిలో ఒంటరిగా నివసిస్తాను. మరికొన్నిసార్లు మేరు పర్వత శిఖరంపై ఉన్న కల్పవృక్ష లతల దగ్గర ఆశ్రయం పొందుతాను.
కదాచిత్ సహ్యనిలయః కదాచిద్ దర్దురాలయః । కదాచిద్ ధిమవద్వాసీ కదాచిన్ మలయాశ్రయః
కొన్నిసార్లు సహ్య పర్వతాల్లో, మరికొన్నిసార్లు దర్దుర పర్వతాల్లో ఉంటాను. ఇంకొన్ని సార్లు హిమవంతంలో, మరికొన్ని సార్లు మలయ పర్వతాల్లో నివసిస్తాను.
కదాచిత్ ప్రాక్తనేనైవ సన్నివేశేన భూధరమ్ । వనం వృక్షం చ శాఖాం చ ప్రాప్య నీడం కరోమ్య్ అహమ్
కొన్నిసార్లు పూర్వ ఏర్పాటుతో నేను కొండమీద, అడవిలో, చెట్టుపై లేదా కొమ్మపై నా గూడు కట్టుకుంటాను.
అద్యానన్తేషు యాతేషు యుగేషు మునినాయక । ప్రాక్తనేనైవ జాతో ఽయం సన్నివేశేన పాదపః
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇప్పటివరకు గడిచిన యుగాల్లో కూడా ఈ చెట్టు పూర్వ ఏర్పాటుతోనే పుట్టింది.
తాతే జీవతి యైవాభూచ్ ఛోభాస్య సుతరోస్ తయా । కృతప్రాక్సన్నివేశో ఽయమ్ అహం స్థితిమ్ ఉపాగతః
నాన్నగారు బతికుండగా ఆయన నుంచి గొప్ప తేజస్సు వెలుగుతుండేది. అప్పుడే నేను ముందే స్థిరంగా ఉండి, ఇప్పుడు ఈ స్థితికి వచ్చాను.
నేహాభూద్ ఉత్తరా పూర్వం కకుమ్ నాయం చ భూధరః । దిగ్ ఉత్తరాభూద్ అన్యైవ పూర్వం మేరుమహీధరా
ఇక్కడ ముందు ఉత్తర దిక్కు గానీ, తూర్పు దిక్కు గానీ ఉండేవి కావు. ఇది కొండ కూడా కాదు. అప్పట్లో ఉత్తరం, తూర్పు దిక్కులు కూడా వేరేలా ఉండేవి, మేరు పర్వతం కూడా వేరేలా ఉండేది.