నిమిన్యఙ్కుపృథుప్రోథవైన్యనాభాగకేలిషు । నలమాన్ధాతృసగరదిలీపనహుషాదిషు
నిమి, యంకు, పృథు, ప్రోథ, వైన్య, నాభాగ, కేలి వంటి రాజుల్లో, నల, మాంధాత, సగర, దిలీప, నహుషుడు మరియు ఇతర రాజుల్లో,
ఆత్రేయవ్యాసవాల్మీకివత్సవాత్స్యాయనాదిషు । ఉపమన్యుమనీమఙ్కిభగీరథశుకాదిషు
ఆత్రేయ, వ్యాస, వాల్మీకి, వత్స, వాత్స్యాయనుడు వంటి మునుల్లో, ఉపమన్యు, మనీ, మంకి, భగీరథ, శుకుడు మరియు వారి వంశస్థుల్లో,
అల్పకాతీతకాలేషు కిఞ్చిద్ దూరేషు కేషుచిత్ । తథాద్యతనసర్గేషు స్మరణే గణనైవ కా
చాలా చిన్నగా గడిచిపోయిన కాలాల్లోనైనా, కొంత దూరంగా ఉన్న కొన్ని చోట్లనైనా, అలాగే ఈ రోజుని సృష్టుల్లోనూ, గుర్తు చేసుకోవడం లేదా లెక్కించడంలో ఏమి ప్రయోజనం ఉంది?
మునే తే బ్రహ్మపుత్రస్య జన్మాష్టమమ్ ఇదం కిల । సంస్మరామ్య్ అష్టమే సర్గే త్వ్ అస్మింస్ త్వం మమ సఙ్గతః
ఓ మునీశ్వరా, బ్రహ్మపుత్రుడైన నీకు ఇది ఎనిమిదవ జన్మ అని చెబుతారు. ఈ ఎనిమిదవ సృష్టిలో నువ్వు నాతో కలిసినదాన్ని నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
కదాచిజ్ జాయసే వ్యోమ్నః కదాచిజ్ జాయసే జలాత్ । కదాచిజ్ జాయసే శైలాత్ కదాచిజ్ జాయసే ఽనలాత్
ఎప్పుడో నువ్వు ఆకాశం నుంచి పుట్టావు, ఇంకొన్నిసార్లు నీటి నుంచి పుట్టావు; మరికొన్ని సార్లు కొండ నుంచి పుట్టావు, మరికొన్ని సార్లు అగ్నిలోంచి పుట్టావు.
యాదృశో యాదృశాచారో యాదృక్సంస్థానదిగ్గణః । సర్గో ఽయం తాదృశాన్ ఏవ త్రీన్ సర్గాన్ సంస్మరామ్య్ అహమ్
ఎలా ఉన్నావో, ఎలా ప్రవర్తించావో, ఎక్కడ ఉన్నావో, ఏ దిశలో ఉన్నావో, ఈ సృష్టి కూడా అలాగే ఉంది. అలాంటి మూడు సృష్టులను నేను గుర్తు చేసుకోగలను.
ఏకరూపాఖిలాచారసన్నివేశనరామరాన్ । సమకాలాఖిలస్థైర్యాన్ దశ సర్గాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
నేను పది సృష్టి చక్రాలను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను. ఆ సృష్టులన్నీ ఒకే రూపంలో, అన్ని జీవులు, వారి చర్యలు ఒకే విధంగా ఏర్పడి, స్థిరత కూడా ఒకేసారి ఏర్పడింది.
అన్తర్ధానం గతా దేవా వారపఞ్చకమ్ ఉద్ధృతాః । మునే పఞ్చసు సర్గేషు కూర్మా ఇవ పయోనిధేః
ఓ మునీశ్వరా, ఐదు సృష్టి కాలాల్లో దేవతలు కనిపించకుండా పోయారు. అవి సముద్రంలోకి తాబేళ్లు దాగిపోతాయిలా, ఆ ఐదు సృష్టుల్లో అంతరించిపోయారు.
మన్దరాకర్షణావేగపర్యాకులసురాసురమ్ । స్మరామి ద్వాదశం చేదమ్ అమృతామ్భోధిమన్థనమ్
ఇదే పదకొండవ సంఘటనను నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను: మందర పర్వతాన్ని లాగిన వేగంతో దేవతలు, అసురులు కలవరపడి, అమృత సముద్రాన్ని మథించిన సందర్భాన్ని.
సర్వౌషధిరసోపేతాం బలిం గ్రాహస్ తటాద్ ఇవ । వారత్రయం హిరణ్యాక్షో నీతవాన్ వసుధామ్ అధః
మూడు సృష్టి కాలాల పాటు, హిరణ్యాక్షుడు భూమిని, అందులోని అన్ని ఔషధాలు, ధనద్రవ్యాలతో కలిపి, ఒడ్డునుంచి తీరాన్ని లాగినట్టు క్రిందికి తీసుకెళ్లాడు.
రేణుకాత్మజతాం గత్వా షష్ఠం వారమ్ ఇమం హరిః । బహుసర్గాన్తరేణాపి చకార క్షత్రియక్షయమ్
రేణుకా కుమారుడిగా మారిన హరి, ఈ ఆరో సృష్టిలో, ఎన్నో సృష్టికాలాలు గడిచినా, క్షత్రియ వంశాన్ని నాశనం చేశాడు.
శతం కలియుగానాం చ హరేర్ బుద్ధదశాశతమ్ । శాక్యరాజతయైవాప్తం స్మరామి మునినాయక
ఓ మునులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను వంద కలియుగాలు, వంద హరి బుద్ధ అవతారాలను, శాక్య రాజుల పాలనలో జరిగినవిగా గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
త్రింశత్త్రిపురవిక్షోభాన్ ద్వౌ దక్షాధ్వరసఙ్క్షయౌ । దశ శుక్రవిఘాతాంశ్ చ చన్ద్రమౌలేస్ స్మరామ్య్ అహమ్
ముప్పై మూడు నగరాల వినాశనాలు, రెండు దక్ష యజ్ఞాల అంతాలు, పది సార్లు శుక్రుని చంద్రశేఖరుడు ఓడించిన సందర్భాలు నాకు గుర్తున్నాయి.
బాణార్థమ్ అష్టౌ సఙ్గ్రామాజ్ జ్వరప్రమథనాయకాన్ । విక్షోభితసురానీకాన్ స్మరామి హరిశర్వయోః
బాణుని కోసం ఎనిమిది యుద్ధాలు, జ్వరాన్ని కలిగించే నాయకులు, హరి మరియు శర్వుడు దేవతల సైన్యాలను కలవరపరిచిన సందర్భాలను నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
యుగం ప్రతి ధియాం పుంసామ్ ఊనాధికతయా మునే । క్రియాఙ్గపాఠవైచిత్ర్యయుక్తాన్ వేదాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
ఓ మునీశ్వరా, ప్రతి యుగానికి అనుగుణంగా, మనుషుల బుద్ధి తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉండడాన్ని, వారి పనులలోని విధ్వంసాన్ని, వివిధ విధాలుగా ఉండే కర్మలలోని వైవిధ్యాన్ని బట్టి, ఆ యుగానికి తగిన విధంగా వేదాలను నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
ఏకాగ్రాణి సమగ్రాణి బహుపాఠాని మే ఽనఘ । పురాణాని ప్రవర్తన్తే వివృతాని యుగం ప్రతి
ఓ పాపరహితుడా, ప్రాచీన గ్రంథాలు — అవి సంక్షిప్తంగా ఉన్నా, సంపూర్ణంగా ఉన్నా, ఒక్కోసారి ఎన్నో సార్లు పఠించబడినా, లేదా ఏకాగ్రతతో నేర్చుకున్నా — ప్రతి యుగంలో కొత్తగా వెలుగులోకి వస్తూ, పూర్తిగా వెల్లడవుతాయి.
పునస్ తాన్ ఏవ తాన్ ఏవమ్ అన్యాన్ అపి యుగే యుగే । దేవర్షివిప్రరచితాన్ ఇతిహాసాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
ప్రతి యుగంలో మళ్లీ మళ్లీ, ఆ పురాణాలనే కాకుండా, దేవతలు, ఋషులు, బ్రాహ్మణులు రచించిన ఇతర ఇతిహాసాలను కూడా నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
ఇతిహాసం మహాశ్చర్యమ్ అన్యం రామాయణాభిధమ్ । గ్రన్థలక్షప్రమాణం సజ్ జ్ఞానశాస్త్రం స్మరామ్య్ అహమ్
ఇంకొక అద్భుతమైన ఇతిహాసాన్ని, రామాయణమని పిలువబడే, లక్షల శ్లోకాల పరిమాణంతో ఉన్న, జ్ఞానాన్ని బోధించే ఆ గ్రంథాన్ని కూడా నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
రామవద్ వ్యవహర్తవ్యం న రావణవిలాసవత్ । ఇతి యత్ర ధియా జ్ఞానం హస్తే ఫలమ్ ఇవార్పితమ్
అక్కడ జ్ఞానం మనసుకు అందుబాటులో ఉన్న పండుగా చేతిలో పెట్టినట్లుగా ఉంటుంది. మనం రాముడిలా నడుచుకోవాలి, రావణుడు చేసినట్లుగా అనుభవాలకే లోనవ్వకూడదు అని అది బోధిస్తుంది.
కృతం వాల్మీకినా చైతద్ అధునా చ కరిష్యతి । అద్య త్వ్ అప్రకటం లోకే స్థితం జ్ఞాస్యతి కాలతః
ఇది వాల్మీకి రచించాడు, భవిష్యత్తులో మళ్లీ రచిస్తాడు. ఇప్పుడు ఇది లోకంలో దాచబడినట్లుగా ఉన్నా, కాలక్రమంలో అందరికీ తెలిసిపోతుంది.
వాల్మీకినామ్నా జీవేన తేనైవాన్యేన చాక్షతమ్ । ఏతత్ తద్ ద్వాదశం వారం క్రియతే విస్మృతిం గతమ్
వాల్మీకి అనే జీవుడు, అలాగే వేరొకరు కూడా అదే పేరుతో, ఈ గ్రంథాన్ని పన్నెండవ సారి మరిచిపోయిన తర్వాత మళ్లీ సృష్టించారు.
ద్వితీయమ్ ఏతస్య సమం భారతం నామ నామతః । స్మరామి ప్రాక్తనవ్యాసకృతం జగతి విస్మృతమ్
ఇవి రెండవది భరతం అని పేరు. ఇది పూర్వ వైయాసుడు రచించినదిగా నాకు గుర్తుంది, కానీ లోకంలో అది మరచిపోయారు.
వ్యాసాభిధేన జీవేన తథైవాన్యేన చాక్షతమ్ । ఏతత్ తు సప్తమం వారం క్రియతే విస్మృతిం గతమ్
వ్యాసుడనే జీవి, అలాగే ఇంకొకరిని కూడా మరిచిపోయినట్టు, ఇదే ఏడవసారి మళ్లీ జరుగుతోంది.
ఆఖ్యానకాని శాస్త్రాణి వివృతాని యుగం ప్రతి । విచిత్రసన్నివేశాని సంస్మరామి మునీశ్వర
ఓ మునీశ్వరా, ప్రతి యుగంలో చెప్పబడిన కథలు, శాస్త్రాలు, ఎన్నో విచిత్రంగా ఏర్పడిన వాటిని నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
పునస్ తాన్య్ ఏవ తాన్య్ ఏవ తథాన్యాని యుగే యుగే । సాధో పదార్థజాలాని ప్రపశ్యామి స్మరామి చ
ప్రతి యుగంలో మళ్లీ మళ్లీ అవే విషయాలు, అలాగే మరికొన్నింటిని కూడా, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నేను చూస్తూ, గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటాను.
రాక్షసక్షతయే విష్ణోర్ మహీమ్ అవతరిష్యతః । అధునైకాదశం జన్మ రామనామ్నో భవిష్యతి
రాక్షసుని నాశనం కోసం విష్ణువు భూమిపై అవతరించబోతున్నాడు. ఇప్పుడు రామ అనే పేరుతో పదకొండవ జన్మ త్వరలో సంభవించబోతుంది.
వసుదేవగృహే విష్ణోర్ భువో భారనివృత్తయే । అధునా షోడశం జన్మ భవిష్యతి మునీశ్వర
మునులలో శ్రేష్ఠుడా, భూమిపై భారం తీయడానికి ఇప్పుడు వాసుదేవుని ఇంట్లో విష్ణువు పదహారవ సారి జన్మించబోతున్నాడు.
నారసింహేన వపుషా హిరణ్యకశిపుం హరిః । జఘాన వారత్రితయం మృగేన్ద్ర ఇవ వారణమ్
నరసింహ రూపంలో హరి, సింహం ఏనుగును పడగొట్టినట్లు, హిరణ్యకశిపుని మూడు సార్లు సంహరించాడు.
జగత్త్రయీభ్రాన్తిర్ ఇయం న కదాచిన్ న విద్యతే । విద్యతే న కదాచిచ్ చ జలబుద్బుదవత్ స్థితా
ఈ మూడు లోకాల గురించి ఉన్న మాయ ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు, అలాగే ఎప్పుడూ ఉండదనికూడా చెప్పలేం; అది నీటిబుడబుల్లా తటస్థంగా ఉంటుంది.
దృశ్యభ్రాన్తిర్ అనిష్ఠేయమ్ అన్తస్స్థా సంవిదాత్మని । జాయతే లీయతే చాశు లోలా వీచిర్ ఇవామ్భసి
కనిపించే ఈ మాయ, ఆశించదగినది కాదు, అది మన అంతరాత్మలో పుట్టి, త్వరగా కలిసిపోతుంది; నీటిపై అలలా తేలిపోతూ ఉంటుంది.