కులపర్వతసంస్థానం జమ్బుద్వీపే పృథక్స్థితిమ్ । వర్ణధర్మధియం సృష్టివిభాగం మణ్డలావలేః
జంబూద్వీపంలో పర్వతశ్రేణుల ఏర్పాటూ, దీవి వేర్వేరు ప్రాంతాలుగా ఉండడమూ, వర్ణాలూ వాటి విధులూ విడివిడిగా ఏర్పడడమూ, ప్రపంచంలోని ప్రాంతాల సృష్టి ఇలా అన్నీ జరిగిన విధానాన్ని చెప్పాడు.
ఋక్షచక్రకసంస్థానం ధ్రువనిర్మాణమ్ ఏవ చ । జన్మేన్దుభాస్కరాదీనామ్ ఇన్ద్రోపేన్ద్రవ్యవస్థితిః
నక్షత్ర మండలాల ఏర్పాటూ, ధ్రువనక్షత్ర నిర్మాణమూ, చంద్రుడు సూర్యుడు మొదలైనవారి జన్మలూ, ఇంద్రుడు ఉపేంద్రుడు తమ తమ స్థానాల్లో ఉండడమూ ఇలా అన్నీ వివరించాడు.
హిరణ్యాక్షాపహరణం వరాహోద్ధరణం క్షితేః । కల్పనం పార్థివానాం చ వేదానయనమ్ ఏవ చ
హిరణ్యాక్షుడు భూమిని అపహరించడమూ, వరాహరూపంలో భూమిని పైకి తీయడమూ, భూలోకవాసుల సృష్టి, వేదాలను వెలికి తీయడమూ ఇలా అన్నింటినీ వివరించాడు.
మన్దరోద్ధూననం చాబ్ధేర్ అమృతార్థే చ మన్థనమ్ । అజాతపక్షో గరుడస్ సాగరాణాం చ సమ్భవః
అమృతాన్ని పొందేందుకు మందరపర్వతంతో సముద్రాన్ని మథించడమూ, రెక్కలు ఇంకా పెరగని చిన్న గరుత్మంతుడు, సముద్రాల ఉద్భవం ఇలా అన్నీ వివరించబడ్డాయి.
ఇత్యాదికా యాస్ స్మృతయస్ స్వల్పాతీతమనుక్రమాః । బాలైర్ అపి హి తాస్ తాత స్మర్యన్తే తాసు కిం గ్రహః
ఇలాంటి కథలు, తక్కువ క్రమంలో ఉండి, చిన్నపిల్లలకైనా సులభంగా గుర్తొచ్చేలా ఉంటాయి. వాటిని పట్టుకోవడంలో ఏమి ప్రయోజనం లేదు, నా బిడ్డా?
గరుడవాహనమ్ అగరుడవాహనం సితవివాహనమ్ అసితవివాహనమ్ । సువృషవాహనమ్ అసువృషవాహనం కలితవాన్ అహమ్ అకలితజీవితః
గరుడుడు వాహనమై ఉండటం, గరుడుడు వాహనంగా కాకపోవడం; తెలుపు భార్యగా ఉండటం, నలుపు భార్యగా ఉండటం; శుభమైన ఎద్దు వాహనంగా ఉండటం, అశుభమైన ఎద్దు వాహనంగా ఉండటం—నేను బ్రతికున్నానని భావించాను, బ్రతికుండనని కూడా భావించాను.
తతో జగతి జాతేషు భగవన్ యుష్మదాదిషు । భరద్వాజపులస్త్యాత్రినారదేన్ద్రమరీచిషు
ఆ తరువాత, ఈ లోకంలో భరద్వాజుడు, పులస్త్యుడు, అత్రి, నారదుడు, ఇంద్రుడు, మరీచి వంటి మీరందరూ జన్మించినప్పుడు—
పులహోద్దాలకాద్యేషు క్రతుభృగ్వఙ్గిరస్సు చ । సనత్కుమారభృఙ్గీశస్కన్దేభవదనాదిషు
పులహుడు, ఉద్దాలకుడు మొదలైనవారు, క్రతువు, భృగువు, అంగిరసుడు, అలాగే సనత్కుమారుడు, భృంగీశుడు, స్కందుడు, భవుడు మొదలైనవారిలో—
గౌరీసరస్వతీలక్ష్మీగాయత్ర్యాద్యాసు భూరిషు । మేరుమన్దరకైలాసహిమవద్దర్దురాదిషు
గౌరీ, సరస్వతి, లక్ష్మీ, గాయత్రి మరియు మరెన్నో దేవతల్లో, అలాగే మేరు, మందర, కైలాస, హిమవత్, దర్దుర వంటి పర్వతాలలో,
హయగ్రీవహిరణ్యాక్షకాలనేమిబలాదిషు । హిరణ్యకశిపుక్రాథబడిప్రహ్లాదకాదిషు
హయగ్రీవ, హిరణ్యాక్ష, కాలనేమి, బలి వంటి రాక్షసుల్లో, హిరణ్యకశిపు, క్రాథ, బడి, ప్రహ్లాదుడు మరియు వారి వంశస్థుల్లో,
నిమిన్యఙ్కుపృథుప్రోథవైన్యనాభాగకేలిషు । నలమాన్ధాతృసగరదిలీపనహుషాదిషు
నిమి, యంకు, పృథు, ప్రోథ, వైన్య, నాభాగ, కేలి వంటి రాజుల్లో, నల, మాంధాత, సగర, దిలీప, నహుషుడు మరియు ఇతర రాజుల్లో,
ఆత్రేయవ్యాసవాల్మీకివత్సవాత్స్యాయనాదిషు । ఉపమన్యుమనీమఙ్కిభగీరథశుకాదిషు
ఆత్రేయ, వ్యాస, వాల్మీకి, వత్స, వాత్స్యాయనుడు వంటి మునుల్లో, ఉపమన్యు, మనీ, మంకి, భగీరథ, శుకుడు మరియు వారి వంశస్థుల్లో,
అల్పకాతీతకాలేషు కిఞ్చిద్ దూరేషు కేషుచిత్ । తథాద్యతనసర్గేషు స్మరణే గణనైవ కా
చాలా చిన్నగా గడిచిపోయిన కాలాల్లోనైనా, కొంత దూరంగా ఉన్న కొన్ని చోట్లనైనా, అలాగే ఈ రోజుని సృష్టుల్లోనూ, గుర్తు చేసుకోవడం లేదా లెక్కించడంలో ఏమి ప్రయోజనం ఉంది?
మునే తే బ్రహ్మపుత్రస్య జన్మాష్టమమ్ ఇదం కిల । సంస్మరామ్య్ అష్టమే సర్గే త్వ్ అస్మింస్ త్వం మమ సఙ్గతః
ఓ మునీశ్వరా, బ్రహ్మపుత్రుడైన నీకు ఇది ఎనిమిదవ జన్మ అని చెబుతారు. ఈ ఎనిమిదవ సృష్టిలో నువ్వు నాతో కలిసినదాన్ని నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
కదాచిజ్ జాయసే వ్యోమ్నః కదాచిజ్ జాయసే జలాత్ । కదాచిజ్ జాయసే శైలాత్ కదాచిజ్ జాయసే ఽనలాత్
ఎప్పుడో నువ్వు ఆకాశం నుంచి పుట్టావు, ఇంకొన్నిసార్లు నీటి నుంచి పుట్టావు; మరికొన్ని సార్లు కొండ నుంచి పుట్టావు, మరికొన్ని సార్లు అగ్నిలోంచి పుట్టావు.
యాదృశో యాదృశాచారో యాదృక్సంస్థానదిగ్గణః । సర్గో ఽయం తాదృశాన్ ఏవ త్రీన్ సర్గాన్ సంస్మరామ్య్ అహమ్
ఎలా ఉన్నావో, ఎలా ప్రవర్తించావో, ఎక్కడ ఉన్నావో, ఏ దిశలో ఉన్నావో, ఈ సృష్టి కూడా అలాగే ఉంది. అలాంటి మూడు సృష్టులను నేను గుర్తు చేసుకోగలను.
ఏకరూపాఖిలాచారసన్నివేశనరామరాన్ । సమకాలాఖిలస్థైర్యాన్ దశ సర్గాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
నేను పది సృష్టి చక్రాలను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను. ఆ సృష్టులన్నీ ఒకే రూపంలో, అన్ని జీవులు, వారి చర్యలు ఒకే విధంగా ఏర్పడి, స్థిరత కూడా ఒకేసారి ఏర్పడింది.
అన్తర్ధానం గతా దేవా వారపఞ్చకమ్ ఉద్ధృతాః । మునే పఞ్చసు సర్గేషు కూర్మా ఇవ పయోనిధేః
ఓ మునీశ్వరా, ఐదు సృష్టి కాలాల్లో దేవతలు కనిపించకుండా పోయారు. అవి సముద్రంలోకి తాబేళ్లు దాగిపోతాయిలా, ఆ ఐదు సృష్టుల్లో అంతరించిపోయారు.
మన్దరాకర్షణావేగపర్యాకులసురాసురమ్ । స్మరామి ద్వాదశం చేదమ్ అమృతామ్భోధిమన్థనమ్
ఇదే పదకొండవ సంఘటనను నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను: మందర పర్వతాన్ని లాగిన వేగంతో దేవతలు, అసురులు కలవరపడి, అమృత సముద్రాన్ని మథించిన సందర్భాన్ని.
సర్వౌషధిరసోపేతాం బలిం గ్రాహస్ తటాద్ ఇవ । వారత్రయం హిరణ్యాక్షో నీతవాన్ వసుధామ్ అధః
మూడు సృష్టి కాలాల పాటు, హిరణ్యాక్షుడు భూమిని, అందులోని అన్ని ఔషధాలు, ధనద్రవ్యాలతో కలిపి, ఒడ్డునుంచి తీరాన్ని లాగినట్టు క్రిందికి తీసుకెళ్లాడు.
రేణుకాత్మజతాం గత్వా షష్ఠం వారమ్ ఇమం హరిః । బహుసర్గాన్తరేణాపి చకార క్షత్రియక్షయమ్
రేణుకా కుమారుడిగా మారిన హరి, ఈ ఆరో సృష్టిలో, ఎన్నో సృష్టికాలాలు గడిచినా, క్షత్రియ వంశాన్ని నాశనం చేశాడు.
శతం కలియుగానాం చ హరేర్ బుద్ధదశాశతమ్ । శాక్యరాజతయైవాప్తం స్మరామి మునినాయక
ఓ మునులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను వంద కలియుగాలు, వంద హరి బుద్ధ అవతారాలను, శాక్య రాజుల పాలనలో జరిగినవిగా గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
త్రింశత్త్రిపురవిక్షోభాన్ ద్వౌ దక్షాధ్వరసఙ్క్షయౌ । దశ శుక్రవిఘాతాంశ్ చ చన్ద్రమౌలేస్ స్మరామ్య్ అహమ్
ముప్పై మూడు నగరాల వినాశనాలు, రెండు దక్ష యజ్ఞాల అంతాలు, పది సార్లు శుక్రుని చంద్రశేఖరుడు ఓడించిన సందర్భాలు నాకు గుర్తున్నాయి.
బాణార్థమ్ అష్టౌ సఙ్గ్రామాజ్ జ్వరప్రమథనాయకాన్ । విక్షోభితసురానీకాన్ స్మరామి హరిశర్వయోః
బాణుని కోసం ఎనిమిది యుద్ధాలు, జ్వరాన్ని కలిగించే నాయకులు, హరి మరియు శర్వుడు దేవతల సైన్యాలను కలవరపరిచిన సందర్భాలను నేను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
యుగం ప్రతి ధియాం పుంసామ్ ఊనాధికతయా మునే । క్రియాఙ్గపాఠవైచిత్ర్యయుక్తాన్ వేదాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
ఓ మునీశ్వరా, ప్రతి యుగానికి అనుగుణంగా, మనుషుల బుద్ధి తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉండడాన్ని, వారి పనులలోని విధ్వంసాన్ని, వివిధ విధాలుగా ఉండే కర్మలలోని వైవిధ్యాన్ని బట్టి, ఆ యుగానికి తగిన విధంగా వేదాలను నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
ఏకాగ్రాణి సమగ్రాణి బహుపాఠాని మే ఽనఘ । పురాణాని ప్రవర్తన్తే వివృతాని యుగం ప్రతి
ఓ పాపరహితుడా, ప్రాచీన గ్రంథాలు — అవి సంక్షిప్తంగా ఉన్నా, సంపూర్ణంగా ఉన్నా, ఒక్కోసారి ఎన్నో సార్లు పఠించబడినా, లేదా ఏకాగ్రతతో నేర్చుకున్నా — ప్రతి యుగంలో కొత్తగా వెలుగులోకి వస్తూ, పూర్తిగా వెల్లడవుతాయి.
పునస్ తాన్ ఏవ తాన్ ఏవమ్ అన్యాన్ అపి యుగే యుగే । దేవర్షివిప్రరచితాన్ ఇతిహాసాన్ స్మరామ్య్ అహమ్
ప్రతి యుగంలో మళ్లీ మళ్లీ, ఆ పురాణాలనే కాకుండా, దేవతలు, ఋషులు, బ్రాహ్మణులు రచించిన ఇతర ఇతిహాసాలను కూడా నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
ఇతిహాసం మహాశ్చర్యమ్ అన్యం రామాయణాభిధమ్ । గ్రన్థలక్షప్రమాణం సజ్ జ్ఞానశాస్త్రం స్మరామ్య్ అహమ్
ఇంకొక అద్భుతమైన ఇతిహాసాన్ని, రామాయణమని పిలువబడే, లక్షల శ్లోకాల పరిమాణంతో ఉన్న, జ్ఞానాన్ని బోధించే ఆ గ్రంథాన్ని కూడా నేను గుర్తు చేసుకుంటాను.
రామవద్ వ్యవహర్తవ్యం న రావణవిలాసవత్ । ఇతి యత్ర ధియా జ్ఞానం హస్తే ఫలమ్ ఇవార్పితమ్
అక్కడ జ్ఞానం మనసుకు అందుబాటులో ఉన్న పండుగా చేతిలో పెట్టినట్లుగా ఉంటుంది. మనం రాముడిలా నడుచుకోవాలి, రావణుడు చేసినట్లుగా అనుభవాలకే లోనవ్వకూడదు అని అది బోధిస్తుంది.
కృతం వాల్మీకినా చైతద్ అధునా చ కరిష్యతి । అద్య త్వ్ అప్రకటం లోకే స్థితం జ్ఞాస్యతి కాలతః
ఇది వాల్మీకి రచించాడు, భవిష్యత్తులో మళ్లీ రచిస్తాడు. ఇప్పుడు ఇది లోకంలో దాచబడినట్లుగా ఉన్నా, కాలక్రమంలో అందరికీ తెలిసిపోతుంది.