మహాన్ అసి విరక్తో ఽసి తజ్జ్ఞో ఽసి జనతాస్థితౌ । త్వయి వస్తు లగత్య్ అన్తః కుఙ్కుమామ్బు యథాంశుకే
నీవు గొప్పవాడవు, విరక్తుడవు, జ్ఞానవంతుడవు, ప్రజల్లో స్థిరంగా ఉన్నవాడవు. నిజమైన విషయం నీలో అంతర్లీనంగా స్థిరపడుతుంది, అది కుంకుమ నీరు బట్టలో కలిసిపోవడంలా ఉంటుంది.
ఉక్తావధానపరమా పరమార్థవివేచనీ । విశత్య్ అర్థం తవ ప్రజ్ఞా జలమధ్యమ్ ఇవార్కభా
నీవు చెప్పినదాన్ని శ్రద్ధగా వినిపించేవాడివి, పరమార్థాన్ని విచారించేవాడివి. నీ బుద్ధి అర్థాన్ని లోతుగా గ్రహిస్తుంది, అది నీటిలోకి సూర్యకాంతి ప్రవేశించటంలా ఉంటుంది.
యద్ యద్ వచ్మి తవాదేయం హృది కార్యం ప్రయత్నతః । న చేత్ ప్రష్టవ్య ఏవాహం న త్వయేహ నిరర్థకమ్
నేను నీకు చెప్పేది ఏది అయినా, దాన్ని జాగ్రత్తగా నీ హృదయంలో నిలుపుకో. అలా చేయకపోతే నన్ను అడగకూడదు, ఎందుకంటే నేను ఇక్కడ వృథాగా మాట్లాడడం లేదు.
మనో హి చపలం రామ సంసారవనమర్కటమ్ । సంరోధ్య హృది యత్నేన శ్రోతవ్యా పరమార్థధీః
రామా, మనస్సు చాలా చంచలంగా ఉంటుంది, ఈ Samsāra అరణ్యంలో కోతి లాంటిది. దాన్ని శ్రద్ధగా హృదయంలో నియంత్రించి, పరమార్థాన్ని విను.
అవివేకినమ్ అజ్ఞానమ్ అసజ్జనరతిం జనమ్ । చిరం దూరతరం కృత్వా పూజనీయా హి సాధవః
వివేకం లేని, అజ్ఞానం ఉన్న, దుష్టులతో స్నేహం చేసే వారిని చాలా కాలం దూరంగా ఉంచాలి. ఎందుకంటే మంచి వారే గౌరవానికి అర్హులు.
నిత్యం సజ్జనసమ్పర్కాద్ వివేక ఉపజాయతే । వివేకపాదపస్యైతే భోగమోక్షౌ ఫలే స్మృతే
ఎప్పుడూ సజ్జనులతో స్నేహం చేస్తే వివేకం కలుగుతుంది. ఆ వివేకవృక్షానికి రెండు ఫలితాలు — అనుభవం, మోక్షం — అని చెబుతారు.
మోక్షద్వారే ద్వారపాలాశ్ చత్వారః పరికీర్తితాః । శమో విచారస్ సన్తోషశ్ చతుర్థస్ సాధుసఙ్గమః
మోక్ష ద్వారం వద్ద నలుగురు కాపలుదారులు ఉన్నారని చెబుతారు. అవి: మనశ్శాంతి, విచారణ, సంతృప్తి, నాలుగవది మంచి వారి సాంగత్యం.
ఏతే సేవ్యాః ప్రయత్నేన చత్వారో ద్వౌ త్రయో ఽథ వా । ద్వారమ్ ఉద్ఘాటయన్త్య్ ఏతే మోక్షరాజగృహే బలాత్
ఈ నలుగురిలో ఇద్దరినైనా, ముగ్గురినైనా, లేక అందరినైనా శ్రద్ధగా అభ్యసించాలి. వీరు మోక్షమనే రాజప్రాసాదానికి ద్వారం బలవంతంగా తెరిచేస్తారు.
ఏకం వా సర్వయత్నేన ప్రాణాంస్ త్యక్త్వా సమాశ్రయేత్ । ఏతస్మిన్ వశగే యాన్తి చత్వారో ఽపి వశం యతః
ఈ నలుగురిలో కనీసం ఒకదానిని ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా పట్టుకుని ఆశ్రయించాలి. ఎందుకంటే, ఒకటి సంపూర్ణంగా వశమైతే మిగతా మూడూ తానే వశమవుతాయి.
సవివేకో హి శాస్త్రస్య జ్ఞానస్య తపసో ద్యుతేః । భాజనం భూషణాకారో భాస్కరస్ తేజసామ్ ఇవ
వివేకం అనేది శాస్త్రాలకు, జ్ఞానానికి, తపస్సుకు, ప్రకాశానికి పాత్ర, అలంకారం, రూపం కూడా. అది సూర్యుడు అన్ని వెలుగులకు రూపమైనట్లే.
ఘనతామ్ ఉపయాతం హి ప్రజ్ఞామాన్ద్యమ్ అచేతసామ్ । యాతి స్థావరతామ్ అమ్బు జాడ్యాత్ పాషాణతామ్ ఇవ
మనసు ముద్దుగా మారినవారిలో, ఆ లోపం బలంగా పెరిగితే, వారి జ్ఞానం కదలకుండా నిలిచిపోతుంది. అది చలిలో నీరు గడ్డకట్టినట్టు, లేక రాయి లా కఠినంగా మారినట్టు ఉంటుంది.
త్వం తు రాఘవ సౌజన్యగుణశాస్త్రార్థదృష్టిభిః । వికాసితాన్తఃకరణస్ స్థితః పద్మ ఇవోదయే
కాని రాఘవా, నీవు మంచితనంతో, శాస్త్రార్థాన్ని గ్రహించే దృష్టితో, లోపల వికసించిన హృదయంతో, ఉదయాన్నప్పుడు వికసించే కమలంలా నిలిచివున్నావు.
ఇమాం జ్ఞానదృశం శ్రోతుమ్ అవబోద్ధుం చ సన్మతే । అర్హస్య్ ఉద్ధృతకర్ణస్ తు జన్తుర్ వీణాధ్వనిం యథా
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఈ జ్ఞానదృష్టిని వినడానికి, గ్రహించడానికి నీవు అర్హుడవు. వీణా ధ్వనిని ఆసక్తిగా వినే జంతువులా, నీవు శ్రద్ధగా చెవులు పెట్టి వినాలి.
వైరాగ్యాభ్యాసయోగేన సమసౌజన్యసమ్పదా । తత్ పదం ప్రాప్యతే రామ యత్ర నాశో న విద్యతే
వైరాగ్యం, సాధన, సమమైన మంచితనం ఇవి కలిగి ఉంటే, ఆ స్థితిని చేరవచ్చు రామా, అక్కడ నాశనం అనే మాటే ఉండదు.
శాస్త్రైస్ సుజనసమ్పర్కపూర్వకైస్ సుతపోదమైః । ఆదౌ సంసారముక్త్యర్థం ప్రజ్ఞామ్ ఏవాభివర్ధయేత్
ప్రపంచ బంధనాల నుండి విముక్తి కోసం మొదట మంచి గ్రంథాలు చదవడం, సద్జనులతో స్నేహం చేయడం, మంచి తపస్సు, ఆత్మనిగ్రహం వంటివాటితో వివేకాన్ని పెంపొందించాలి.
సంసారవిషవృక్షోగ్రసేకమ్ ఆస్పదమ్ ఆపదామ్ । అఞ్జనం మోహయామిన్యా మౌర్ఖ్యం యత్నేన నాశయేత్
ప్రపంచ జీవితం అనే విషవృక్షానికి మూలమైన, అన్ని కష్టాలకు కారణమైన, మాయ అనే అంధకారాన్ని పెంచే మూర్ఖత్వాన్ని శ్రమతో పూర్తిగా తొలగించాలి.
ఏతద్ ఏవ చ మౌర్ఖ్యస్య పరమం విద్ధి నాశనమ్ । యద్ ఇదం ప్రేక్ష్యతే శాస్త్రం కిఞ్చిత్సంస్కృతయా ధియా
మూర్ఖత్వాన్ని పూర్తిగా నశింపజేసేది ఇదే: మనస్సు కొంత శాంతంగా ఉన్నా, గ్రంథాలను గౌరవంగా చూడడమే.
దురాశాసర్పగర్తేన మౌర్ఖ్యేణ హృది వల్గతా । చేతస్ సఞ్కోచమ్ ఆయాతి చర్మాగ్నావ్ ఇవ యోజితమ్
అసలు నెరవేరని ఆశలు, మూర్ఖత్వం మన హృదయంలో పాము గూడు లాగా కలవరపెడితే, మన మనస్సు అగ్నిలో వేసిన తోలు లాగ సంకోచమవుతుంది.
ప్రాజ్ఞే యథార్థభూతేయం వస్తుదృష్టిః ప్రసీదతి । దృగ్ ఇవేన్దౌ నిరమ్భోదసకలామలమణ్డలే
బుద్ధిమంతుడికి ఈ జగత్తు నిజంగా ఎలా ఉందో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అది మబ్బుల్లేని ఆకాశంలో పూర్ణచంద్రుని చూడటంలా నిర్మలంగా, స్పష్టంగా అనిపిస్తుంది.
పూర్వాపరవిచారార్థచారుచాతుర్యశాలినీ । సవికాసా మతిర్ యస్య స పుమాన్ ఇతి కథ్యతే
ఎవరికి గతాన్ని, భవిష్యత్తును అందంగా, చాకచక్యంగా ఆలోచించే శక్తి ఉన్నదో, అతడిని నిజమైన మనిషి అని అంటారు.
వికసితేన సితేన మనోముషా వరవిచారణశీతలరోచిషా । గుణవతా హృదయేన విరాజసే త్వమ్ అమలేన నభశ్ శశినా యథా
నీ మనస్సు విశాలంగా, స్వచ్ఛంగా, మంచి ఆలోచనలతో చల్లగా మెరుస్తోంది. నీ హృదయం గుణవంతంగా, మచ్చలేని చంద్రుని వెలుతురులో ఆకాశం ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, నువ్వూ అలాగే వెలుగుతుంటావు.
పరిపూర్ణమనా మాన్యః ప్రష్టుం జానాసి రాఘవ । వేత్సి చోక్తం చ తేనాహం ప్రవృత్తో వక్తుమ్ ఆదరాత్
రాఘవా! నీ మనస్సు సంపూర్ణంగా ఉంది, నీవు గౌరవానికి అర్హుడవు, అడగడం ఎలా తెలుసు. చెప్పినదాన్ని కూడా నీవు బాగా గ్రహిస్తావు. అందుకే నేను మరింత ఉత్సాహంగా వివరించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.
రజస్తమోభ్యాం రహితాం శుద్ధసత్త్వానుపాతినీమ్ । మతిమ్ ఆత్మని సంస్థాప్య జ్ఞానం శ్రోతుం స్థిరో భవ
రజస్సు, తమస్సు లేని, శుద్ధమైన సత్త్వగుణం వైపు మొగ్గుచూపే మనస్సును నీలో స్థిరపరచుకొని, ఈ జ్ఞానాన్ని వినడానికి స్థిరంగా ఉండు.
విద్యతే త్వయి సర్వైవ పృచ్ఛకస్య గుణావలీ । వక్తుర్ గుణాలీ చ మయి రత్నశ్రీర్ జలధౌ యథా
ప్రశ్నించే వారికి ఉండాల్సిన అన్ని మంచి లక్షణాలు నీవులో ఉన్నాయి; చెప్పేవారికి ఉండే మంచి లక్షణాలు నాలో ఉన్నాయి. ఇవి సముద్రంలో రత్నాల కాంతిలా వెలుగుతుంటాయి.
ఆత్తవాన్ అసి వైరాగ్యం వివేకాసఙ్గజం మునే । చన్ద్రకాన్త ఇవార్ద్రత్వం లగ్నచన్ద్రకరోత్కరః
ఓ మునీశ్వరా! నీవు వివేకం, అసక్తి వల్ల కలిగే విరక్తిని పొందావు. అది చంద్రకాంత రత్నం చంద్రుని కిరణాల వల్ల చల్లదనం పొందినట్లే.
చిరమ్ ఆ శైశవాద్ ఏవ తవాభ్యాసో ఽస్తి సద్గుణైః । శుద్ధైశ్ శుద్ధస్య దీర్ఘైశ్ చ పద్మస్యేవాతిసన్తతైః
నీవు చిన్నప్పటి నుంచే మంచి లక్షణాలను, శుద్ధమైనవి, దీర్ఘకాలం నిలిచేలా పద్మపు కాడలు ఎప్పటికీ శుద్ధంగా ఉండే విధంగా, సాధన చేసుకుంటూ వచ్చావు.
అతశ్ శృణు కథాం వక్ష్యే త్వమ్ ఏవాస్యా హి భాజనమ్ । న హి చన్ద్రం వినా శుద్ధా సవికాసా కుముద్వతీ
కాబట్టి, నేను చెప్పబోయే ఈ కథను నీవు శ్రద్ధగా విను. దీనిని తెలుసుకోగలిగే యోగ్యత నీవే. చంద్రుడు లేకుండా కమలపు పువ్వు పూర్తిగా వికసించదు కదా, అలాగే నీవు లేకుండా ఈ కథ కూడా పూర్తవదు.
యే కేచన సమారమ్భా యాశ్ చ కాశ్చన దృష్టయః । తే చ తాశ్ చ పదే దృష్టే నిశ్శేషం యాన్తి వై శమమ్
ఏ పనులు చేసినా, ఎలాంటి భావనలు వచ్చినా, పరమ స్థితిని తెలుసుకున్నప్పుడు అవన్నీ పూర్తిగా శాంతించిపోతాయి.
యది విజ్ఞానవిశ్రాన్తిర్ న భవేద్ భవ్యచేతసః । తద్ అస్యాం సంసృతౌ సాధుశ్ చిన్తాం సోఢుం సహేత కః
యథార్థ జ్ఞానంలో మనసు విశ్రాంతి పొందకపోతే, ఈ లోకంలో ఎవరైనా ఆ అంతులేని ఆందోళనలను భరించగలరా?
పరప్రాప్త్యా విలీయన్తే సర్వా మననవృత్తయః । కల్పాన్తార్కగణాసఙ్గాత్ కులశైలశిలా ఇవ
పరమాన్ని పొందినప్పుడు, మనసులోని అన్ని ఆలోచనలు పూర్తిగా కలిసిపోతాయి; అది యుగాంతంలో సూర్యరశ్ముల తాకిడికి కొండపైని పెద్ద రాళ్లు కరిగిపోవడంలా ఉంటుంది.