తత్త్వం జ్ఞాతుమ్ అతో యత్నాద్ ధీమాన్ ఏవ హి ధీమతా । ప్రామాణికః ప్రబుద్ధాత్మా ప్రష్టవ్యః ప్రణయాన్వితం
కాబట్టి, నిజాన్ని తెలుసుకోవాలని కోరుకునే తెలివిగలవారు, జ్ఞానంలో నిపుణుడైన, మేల్కొన్న, విశ్వసనీయమైన వ్యక్తిని గౌరవంతో ప్రశ్నిస్తూ శ్రద్ధగా తెలుసుకోవాలి.
ప్రామాణికస్య పృష్టస్య వక్తుర్ ఉత్తమచేతసా । యత్నేన వచనం గ్రాహ్యమ్ అంశుకేనేవ కుఙ్కుమమ్
ప్రామాణికుడైన, మంచి మనసున్న గురువు చెప్పిన మాటలను మనం అడిగినప్పుడు, ఆ మాటలను ఎంతో జాగ్రత్తగా, అంగుళికతో కుంకుమను తీసుకున్నట్టు స్వీకరించాలి.
అతత్త్వజ్ఞమ్ అనాదేయవచనం వాగ్విదాం వర । యః పృచ్ఛతి నరం తస్మాన్ నాస్తి మూఢతరో ఽపరః
సత్యాన్ని తెలియని వాడిని లేదా whose మాటలు తీసుకునేలా లేని వాడిని అడిగేవాడికంటే మరొక మూర్ఖుడు లేడు, ఓ ఉత్తమోపదేశకా!
ప్రామాణికస్య తజ్జ్ఞస్య వక్తుః పృష్టస్య యత్నతః । నానుతిష్ఠతి యో వాక్యం నాన్యస్ తస్మాన్ నరాధమః
ప్రామాణికుడైన, సత్యాన్ని తెలిసిన గురువును శ్రద్ధగా అడిగి, ఆయన చెప్పిన మాటలను పాటించని వాడికంటే నీచుడు ఇంకెవ్వరూ ఉండరు.
తజ్జ్ఞతాతజ్జ్ఞతే పూర్వం వక్తుర్ నిర్ణీయ కార్యతః । యః కరోతి నరః ప్రశ్నం పృచ్ఛకస్ స మహామతిః
ఏ విషయాన్ని మాట్లాడేవాడు తెలుసునా, తెలియదా అని ముందుగా గమనించి, ఆ ప్రకారం ప్రశ్న అడిగే వాడు నిజమైన జ్ఞాని.
అనిర్ణీయ ప్రవక్తారం బాలః ప్రశ్నం కరోతి యః । అధమః పృచ్ఛకస్ స స్యాన్ న మహార్థస్య భాజనమ్
ఏమీ పరిశీలించకుండా, మాట్లాడేవాడు యోగ్యుడా కాదా అని చూడకుండా పిల్లవాడిలా ప్రశ్న అడిగే వాడు, అలాంటి వాడు నీచుడు, గొప్ప జ్ఞానానికి అర్హుడు కాదు.
పూర్వాపరసమాధానక్షమబుద్ధావ్ అనిన్దితే । పృష్టం ప్రాజ్ఞేన వక్తవ్యం నాధమే పశుధర్మిణి
ప్రారంభం నుంచి ముగింపు వరకు గ్రహించగలిగే, నిందలేని మనస్సున్నవాడి ప్రశ్నకు మాత్రమే జ్ఞాని సమాధానం చెప్పాలి; నీచుడు, జంతువులా ప్రవర్తించే వాడికి చెప్పకూడదు.
ప్రామాణికార్థయోగ్యత్వం పృచ్ఛకస్యావిచార్య వా । యో వక్తి తమ్ ఇహ ప్రాజ్ఞాః ప్రాహుర్ మూఢతమం నరమ్
ప్రశ్న అడిగేవాడు నిజంగా విషయాన్ని గ్రహించగలడా, యోగ్యుడా అని ఆలోచించకుండా ఎవడు మాట్లాడతాడో, ఇక్కడ జ్ఞానులు అతన్ని మూర్ఖులలో మూర్ఖుడు అంటారు.
త్వమ్ అతీవ గుణాధారః పృచ్ఛకో రఘునన్దన । అహం చ వక్తుం జానామి స చ యోగో ఽయమ్ ఆవయోః
రఘువంశంలో జన్మించిన రామా, నీవు నిజంగా గొప్ప గుణాలవంతుడవు, మంచి ప్రశ్నలు అడుగుతున్నావు. నేను సమాధానం చెప్పగలను. అందుకే మనిద్దరి మధ్య ఈ సంభాషణ సరిగ్గా సరిపోతుంది.
యద్ అహం వచ్మి తద్ యత్నాత్ త్వయా శబ్దార్థకోవిద । ఏతద్ వస్త్వ్ ఇతి నిర్ణీయ హృది కార్యమ్ అఖణ్డితం
నేను చెప్పేది నీవు శ్రద్ధగా వినాలి. పదాల అర్థాన్ని బాగా తెలిసినవాడివి కాబట్టి, నిజమైన విషయాన్ని గ్రహించి, దాన్ని విడదీయకుండా నీ మనసులో నిలిపెయ్యాలి.
మహాన్ అసి విరక్తో ఽసి తజ్జ్ఞో ఽసి జనతాస్థితౌ । త్వయి వస్తు లగత్య్ అన్తః కుఙ్కుమామ్బు యథాంశుకే
నీవు గొప్పవాడవు, విరక్తుడవు, జ్ఞానవంతుడవు, ప్రజల్లో స్థిరంగా ఉన్నవాడవు. నిజమైన విషయం నీలో అంతర్లీనంగా స్థిరపడుతుంది, అది కుంకుమ నీరు బట్టలో కలిసిపోవడంలా ఉంటుంది.
ఉక్తావధానపరమా పరమార్థవివేచనీ । విశత్య్ అర్థం తవ ప్రజ్ఞా జలమధ్యమ్ ఇవార్కభా
నీవు చెప్పినదాన్ని శ్రద్ధగా వినిపించేవాడివి, పరమార్థాన్ని విచారించేవాడివి. నీ బుద్ధి అర్థాన్ని లోతుగా గ్రహిస్తుంది, అది నీటిలోకి సూర్యకాంతి ప్రవేశించటంలా ఉంటుంది.
యద్ యద్ వచ్మి తవాదేయం హృది కార్యం ప్రయత్నతః । న చేత్ ప్రష్టవ్య ఏవాహం న త్వయేహ నిరర్థకమ్
నేను నీకు చెప్పేది ఏది అయినా, దాన్ని జాగ్రత్తగా నీ హృదయంలో నిలుపుకో. అలా చేయకపోతే నన్ను అడగకూడదు, ఎందుకంటే నేను ఇక్కడ వృథాగా మాట్లాడడం లేదు.
మనో హి చపలం రామ సంసారవనమర్కటమ్ । సంరోధ్య హృది యత్నేన శ్రోతవ్యా పరమార్థధీః
రామా, మనస్సు చాలా చంచలంగా ఉంటుంది, ఈ Samsāra అరణ్యంలో కోతి లాంటిది. దాన్ని శ్రద్ధగా హృదయంలో నియంత్రించి, పరమార్థాన్ని విను.
అవివేకినమ్ అజ్ఞానమ్ అసజ్జనరతిం జనమ్ । చిరం దూరతరం కృత్వా పూజనీయా హి సాధవః
వివేకం లేని, అజ్ఞానం ఉన్న, దుష్టులతో స్నేహం చేసే వారిని చాలా కాలం దూరంగా ఉంచాలి. ఎందుకంటే మంచి వారే గౌరవానికి అర్హులు.
నిత్యం సజ్జనసమ్పర్కాద్ వివేక ఉపజాయతే । వివేకపాదపస్యైతే భోగమోక్షౌ ఫలే స్మృతే
ఎప్పుడూ సజ్జనులతో స్నేహం చేస్తే వివేకం కలుగుతుంది. ఆ వివేకవృక్షానికి రెండు ఫలితాలు — అనుభవం, మోక్షం — అని చెబుతారు.
మోక్షద్వారే ద్వారపాలాశ్ చత్వారః పరికీర్తితాః । శమో విచారస్ సన్తోషశ్ చతుర్థస్ సాధుసఙ్గమః
మోక్ష ద్వారం వద్ద నలుగురు కాపలుదారులు ఉన్నారని చెబుతారు. అవి: మనశ్శాంతి, విచారణ, సంతృప్తి, నాలుగవది మంచి వారి సాంగత్యం.
ఏతే సేవ్యాః ప్రయత్నేన చత్వారో ద్వౌ త్రయో ఽథ వా । ద్వారమ్ ఉద్ఘాటయన్త్య్ ఏతే మోక్షరాజగృహే బలాత్
ఈ నలుగురిలో ఇద్దరినైనా, ముగ్గురినైనా, లేక అందరినైనా శ్రద్ధగా అభ్యసించాలి. వీరు మోక్షమనే రాజప్రాసాదానికి ద్వారం బలవంతంగా తెరిచేస్తారు.
ఏకం వా సర్వయత్నేన ప్రాణాంస్ త్యక్త్వా సమాశ్రయేత్ । ఏతస్మిన్ వశగే యాన్తి చత్వారో ఽపి వశం యతః
ఈ నలుగురిలో కనీసం ఒకదానిని ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా పట్టుకుని ఆశ్రయించాలి. ఎందుకంటే, ఒకటి సంపూర్ణంగా వశమైతే మిగతా మూడూ తానే వశమవుతాయి.
సవివేకో హి శాస్త్రస్య జ్ఞానస్య తపసో ద్యుతేః । భాజనం భూషణాకారో భాస్కరస్ తేజసామ్ ఇవ
వివేకం అనేది శాస్త్రాలకు, జ్ఞానానికి, తపస్సుకు, ప్రకాశానికి పాత్ర, అలంకారం, రూపం కూడా. అది సూర్యుడు అన్ని వెలుగులకు రూపమైనట్లే.
ఘనతామ్ ఉపయాతం హి ప్రజ్ఞామాన్ద్యమ్ అచేతసామ్ । యాతి స్థావరతామ్ అమ్బు జాడ్యాత్ పాషాణతామ్ ఇవ
మనసు ముద్దుగా మారినవారిలో, ఆ లోపం బలంగా పెరిగితే, వారి జ్ఞానం కదలకుండా నిలిచిపోతుంది. అది చలిలో నీరు గడ్డకట్టినట్టు, లేక రాయి లా కఠినంగా మారినట్టు ఉంటుంది.
త్వం తు రాఘవ సౌజన్యగుణశాస్త్రార్థదృష్టిభిః । వికాసితాన్తఃకరణస్ స్థితః పద్మ ఇవోదయే
కాని రాఘవా, నీవు మంచితనంతో, శాస్త్రార్థాన్ని గ్రహించే దృష్టితో, లోపల వికసించిన హృదయంతో, ఉదయాన్నప్పుడు వికసించే కమలంలా నిలిచివున్నావు.
ఇమాం జ్ఞానదృశం శ్రోతుమ్ అవబోద్ధుం చ సన్మతే । అర్హస్య్ ఉద్ధృతకర్ణస్ తు జన్తుర్ వీణాధ్వనిం యథా
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఈ జ్ఞానదృష్టిని వినడానికి, గ్రహించడానికి నీవు అర్హుడవు. వీణా ధ్వనిని ఆసక్తిగా వినే జంతువులా, నీవు శ్రద్ధగా చెవులు పెట్టి వినాలి.
వైరాగ్యాభ్యాసయోగేన సమసౌజన్యసమ్పదా । తత్ పదం ప్రాప్యతే రామ యత్ర నాశో న విద్యతే
వైరాగ్యం, సాధన, సమమైన మంచితనం ఇవి కలిగి ఉంటే, ఆ స్థితిని చేరవచ్చు రామా, అక్కడ నాశనం అనే మాటే ఉండదు.
శాస్త్రైస్ సుజనసమ్పర్కపూర్వకైస్ సుతపోదమైః । ఆదౌ సంసారముక్త్యర్థం ప్రజ్ఞామ్ ఏవాభివర్ధయేత్
ప్రపంచ బంధనాల నుండి విముక్తి కోసం మొదట మంచి గ్రంథాలు చదవడం, సద్జనులతో స్నేహం చేయడం, మంచి తపస్సు, ఆత్మనిగ్రహం వంటివాటితో వివేకాన్ని పెంపొందించాలి.
సంసారవిషవృక్షోగ్రసేకమ్ ఆస్పదమ్ ఆపదామ్ । అఞ్జనం మోహయామిన్యా మౌర్ఖ్యం యత్నేన నాశయేత్
ప్రపంచ జీవితం అనే విషవృక్షానికి మూలమైన, అన్ని కష్టాలకు కారణమైన, మాయ అనే అంధకారాన్ని పెంచే మూర్ఖత్వాన్ని శ్రమతో పూర్తిగా తొలగించాలి.
ఏతద్ ఏవ చ మౌర్ఖ్యస్య పరమం విద్ధి నాశనమ్ । యద్ ఇదం ప్రేక్ష్యతే శాస్త్రం కిఞ్చిత్సంస్కృతయా ధియా
మూర్ఖత్వాన్ని పూర్తిగా నశింపజేసేది ఇదే: మనస్సు కొంత శాంతంగా ఉన్నా, గ్రంథాలను గౌరవంగా చూడడమే.
దురాశాసర్పగర్తేన మౌర్ఖ్యేణ హృది వల్గతా । చేతస్ సఞ్కోచమ్ ఆయాతి చర్మాగ్నావ్ ఇవ యోజితమ్
అసలు నెరవేరని ఆశలు, మూర్ఖత్వం మన హృదయంలో పాము గూడు లాగా కలవరపెడితే, మన మనస్సు అగ్నిలో వేసిన తోలు లాగ సంకోచమవుతుంది.
ప్రాజ్ఞే యథార్థభూతేయం వస్తుదృష్టిః ప్రసీదతి । దృగ్ ఇవేన్దౌ నిరమ్భోదసకలామలమణ్డలే
బుద్ధిమంతుడికి ఈ జగత్తు నిజంగా ఎలా ఉందో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అది మబ్బుల్లేని ఆకాశంలో పూర్ణచంద్రుని చూడటంలా నిర్మలంగా, స్పష్టంగా అనిపిస్తుంది.
పూర్వాపరవిచారార్థచారుచాతుర్యశాలినీ । సవికాసా మతిర్ యస్య స పుమాన్ ఇతి కథ్యతే
ఎవరికి గతాన్ని, భవిష్యత్తును అందంగా, చాకచక్యంగా ఆలోచించే శక్తి ఉన్నదో, అతడిని నిజమైన మనిషి అని అంటారు.