ఏకాగ్రమూర్తయస్ స్నేహరాగద్వేషవివర్జితాః । స్వజనా యస్య తే శైలాస్ సరసా అపి నీరసాః
ఏకాగ్రతతో, మమకారం, రాగం, ద్వేషం లేని వారు ఆయనకు సొంతవారు. వారు పర్వతాలు, సరస్సులు అయినా, లోపల అసలు లేకుండా ఉంటారు.
శిరఃఖురాః ఖురకరాః కరదన్తా భుజోదరాః । ఋక్షోష్ట్రాజాహివక్త్రాశ్ చ ప్రమథా యస్య లాలకాః
తలలు కాళ్లవంటి వారు, చేతులు కూడా కాళ్లవంటి వారు, చేతులు పళ్ళుగా ఉన్న వారు, చేతులు పొట్టలుగా ఉన్న వారు, ఎలుగుబంటి, ఒంటె, ఏనుగు, పాము ముఖాలు కలిగిన వారు — వీరే ఆయనకు ప్రియమైన ప్రమథగణాలు.
యస్య నేత్రత్రయోద్భాసివదనస్యామరప్రభోః । యథా గణాస్ తథైవాన్యః పరివారో హి మాతరః
మూడు కళ్లతో ప్రకాశించే ముఖం కలిగిన అమరేశ్వరుని సేవకుల్లా, ఇతర గణాలు కూడా ఆయన పరివారమే. ఆ మాతృగణాలు కూడా ఆయనతో ఉన్నారు.
నృత్యన్తి మాతరస్ తస్య పురో భూతగణానతాః । చతుర్దశవిధానన్తభూతజాతైకభోజనాః
ఆ మాతృదేవతలు, భూతగణాలు నమస్కరించగా, ఆయన ముందర నృత్యం చేస్తారు. నాలుగు పదహారు రకాల అనంతమైన ప్రాణులన్నింటి ఆహారాన్ని వారు పంచుకుంటారు.
ఖరోష్ట్రకాకవదనా రక్తమేదోవసాసవాః । దిగమ్బరా విహారిణ్యశ్ శరీరావయవస్రజః
వెమ్ములు, ఒంటెలు, కాకులు వంటి ముఖాలతో, రక్తం, మజ్జ, కొవ్వుతో పూతపూసుకుని, దుస్తులు లేకుండా తిరుగుతూ, శరీర భాగాలతో చేసిన హారాలు ధరించి ఉంటారు.
వసన్తి గిరికూటేషు వ్యోమ్ని లోకాన్తరేషు చ । అటవీషు శ్మశానేషు శరీరేషు చ దేహినామ్
వారు కొండ శిఖరాల్లో, ఆకాశంలో, ఇతర లోకాలలో, అడవుల్లో, శ్మశానాల్లో, జీవుల శరీరాల్లో నివసిస్తారు.
జయా చ విజయా చైవ జయన్తీ చాపరాజితా । వామస్రోతోగతా ఏతాస్ తుమ్బురుం రుద్రమ్ ఆశ్రితాః
జయ, విజయ, జయంతి, అపరాజిత — ఈ నలుగురు ఎడమవైపు ప్రవాహంలో ప్రయాణించి తుంబురు రుద్రుని ఆశ్రయించారు.
సిద్ధా శుష్కా చ రక్తా చ ఉత్పలా చేతి దేవతాః । స్రోతో దక్షిణమ్ ఆశ్రిత్య భైరవం రుద్రమ్ ఆశ్రితాః
సిద్ధ, శుష్క, రక్త, ఉత్పల — ఈ దేవతలు కుడివైపు ప్రవాహాన్ని అనుసరించి భైరవ రుద్రుని ఆశ్రయించారు.
సర్వాసామ్ ఏవ మాతౄణామ్ అష్టావ్ ఏతాస్ తు నాయికాః । ఆసామ్ అనుగతాస్ త్వ్ అన్యా దేవ్యశ్ శతసహస్రశః
అన్ని మాతృకల్లో ఈ ఎనిమిది మంది ప్రధానులు; వీరి వెంట వందలాది వేల దేవతలు ఉన్నారు.
రౌద్రీ చ వైష్ణవీ బ్రాహ్మీ వారాహీ వాయవీ తథా । కౌమారీ వాసవీ సౌరీ చేత్యాద్యాస్ తాస్ సహస్రశః
రౌద్రీ, వైష్ణవీ, బ్రాహ్మీ, వారాహీ, వాయవీ, కౌమారీ, వాసవీ, సౌరీ — ఇవి మరియు మరెన్నో సహస్రాల సంఖ్యలో వీరిలో ఉన్నాయి.
ఆసామ్ అనుగతాస్ త్వ్ అన్యా దేవ్యః ఖేచర్య ఉత్తమాః । దేవకిన్నరగన్ధర్వపురుషాసురసమ్భవాః
వీటితో పాటు, దేవతలు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, మనుషులు, అసురులు వంటి జన్మలు పొందిన గొప్ప దేవతలు కూడా ఆకాశంలో సంచరిస్తూ ఉంటారు.
తాసామ్ అనుగతాస్ త్వ్ అన్యా భూచర్యః కోటిశస్ స్థితాః । రూపికానామధారిణ్యో భూమౌ పురుషభోజనాః
వాటితో పాటు, భూమిపై అనేక రూపాలు ధరించి, మనుషుల ఆహారాన్ని తీసుకునే, కోటికోట్ల సంఖ్యలో ఉన్న భూతాలు కూడా ఉంటాయి.
హయా గజాః ఖరాః కాకా ఉష్ట్రాజగరమర్కటాః । ఇత్యాదివాహనాన్య్ ఆసాం చరన్తీనాం జగత్త్రయే
ఈ మూడు లోకాలలో సంచరించే వారికి గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, కాకులు, ఒంటెలు, జింకలు, కోతులు మొదలైనవి వాహనాలుగా ఉంటాయి.
తాః కాశ్చిత్ పశుధర్మిణ్యః క్షుద్రకర్మస్వ్ అవస్థితాః । కాశ్చిద్ విదితవేద్యత్వాజ్ జీవన్ముక్తపదే స్థితాః
వాటిలో కొందరు పశువుల స్వభావం కలిగి, చిన్నచిన్న పనుల్లో నిమగ్నమై ఉంటారు. మరికొందరు తెలుసుకోవాల్సినది తెలుసుకుని, జీవన్ముక్త స్థితిలో ఉంటారు.
తాసాం మధ్యే మహార్హాణాం మాతౄణాం మునినాయక । అలమ్బుసేతి విఖ్యాతా మాతా మానద విద్యతే
ఈ గొప్ప తల్లులందరిలో, మునులకే నాయకుడవైనవాడా, ఆలంబుస అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన తల్లి ఒకరు ఉన్నారు.
వజ్రాశ్రితుణ్డశ్ చణ్డాఖ్య ఇన్ద్రనీలాచలోపమః । తస్యాస్ తు వాహనం కాకో వైష్ణవ్యా గరుడో యథా
ఆమెకు వాహనంగా వజ్రాశృతుండ అనే పేరు గల, నీలమణిపర్వతంలా మెరిసే, భయంకరమైన కాకి ఉంది. విష్ణువు భార్య అయిన వైష్ణవికి గరుడుడు వాహనమైనట్లు, ఆమెకూ ఈ కాకి వాహనం.
ఇత్య్ అష్టైశ్వర్యయుక్తాస్ తా మాతరో రౌద్రచేష్టితాః । వ్యోమ్ని మేలాపకం చక్రుర్ ఏకదా సమమ్ ఆగతాః
అలా ఎనిమిది విధాలైన శక్తులు కలిగిన ఆ తల్లులు, ఉగ్రమైన ప్రవర్తనతో, ఒకసారి ఆకాశంలో అందరూ కలిసి ఒక చోట చేరారు.
పూజయిత్వా జగత్పూజ్యౌ దేవౌ తుమ్బురుభైరవౌ । విచిత్రార్థాః కథాశ్ చక్రూ రుధిరాసవతోషితాః
ప్రపంచం పూజించే తుంబురు, భైరవ దేవతలను పూజించి, రక్తమద్యం తాగి ఆనందంతో, వింత విషయాల గురించి పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
అథేయమ్ ఆయయౌ తాసాం కథావసరతః కథా । అస్మాన్ ఉమాపతిర్ దేవః కిం పశ్యత్య్ అవహేలయా
ఆ దేవతలు పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ ఉండగా, ఒకరు ఇలా అడిగారు: 'ఉమాదేవి భర్త అయిన దేవుడు మనల్ని ఎందుకు అలక్ష్యం చేస్తూ చూస్తున్నాడు?'
ప్రభావం దర్శయామో ఽస్య పునర్ నాస్మాన్ అసౌ యథా । దృష్టమాత్రమహాశక్తిః కరిష్యత్య్ అవధీరణమ్
'మన శక్తిని ఆయనకు చూపిద్దాం. లేకపోతే, మన గొప్ప శక్తిని ఒక్కసారి చూసినంత మాత్రాన ఆయన మళ్లీ మనల్ని తక్కువగా భావిస్తాడేమో.'
ఇతి నిశ్చిత్య తా దేవ్యో వివర్ణవదనాఙ్గికామ్ । ఉమామ్ ఏవ వశీకృత్య ప్రోక్షయామ్ ఆసుర్ ఆదృతాః
అలా నిర్ణయించుకుని, ఆ దేవతలు ముఖాలు, అవయవాలు వాడిపోయినట్టుగా కనిపిస్తూ, గౌరవంగా ఉమాదేవిని వశపరిచి, ఆమెపై జలాన్ని చల్లారు.
మాయయాపహృతాం భర్తుర్ అఙ్గాద్ భఙ్గమ్ ఉపాగతామ్ । తామ్ ఆలోలకచాం దేవ్యశ్ చక్రుర్ ఓదనతాం గతామ్
తమ మాయతో, భర్త శరీరం నుండి విడిపోయి, దెబ్బతిన్న భాగాన్ని తీసుకుని, ఆ ఉమాదేవిని జుట్టు అల్లకల్లోలంగా ఉండేలా చేసి, భోజనంగా మారిపోయేలా చేశారు.
పార్వతీప్రోక్షణదినే తస్మింస్ తత్ర మహోత్సవః । బభూవ తాసాం సర్వాసాం నృత్తగేయమనోరమః
ఆ రోజు పార్వతీ అభిషేకానికి అక్కడ అందరికీ గొప్ప పండుగ జరిగింది. ఆ ఉత్సవం నృత్యాలతో, పాటలతో ఎంతో ఆనందంగా సాగింది.
అన్యా ననృతుర్ ఉద్దామరవమ్ ఏవామ్బరామ్బరాః । దీర్ఘావయవవిక్షేపవికాసిజఘనోదరాః
కొంతమంది ఆడపిల్లలు ఉల్లాసంగా నృత్యం చేశారు. వారి వస్త్రాలు గాలిలో ఎగురుతూ, పొడవాటి చేతికాళ్లు ఊగుతూ, నడుము పొట్టలు నాట్యంతో వికసించాయి.
అన్యా జహసుర్ ఉద్దామతాలక్ష్వేడాఘనారవమ్ । లసదఙ్గవికారం చ ధ్వనడ్డమరుకాననాః
ఇంకొంతమంది పెద్దగా నవ్వుతూ, చప్పట్లు కొడుతూ, అడుగులు మోగిస్తూ, మెరిసే శరీరాలతో ఆనందంగా మారిపోయారు. వారి మృదంగాల ధ్వని అడవిలో మారుమోగింది.
అన్యా జగుర్ ధ్వనచ్ఛైలగుహమ్ ఆపానతోషితాః । తారారవం రణద్రన్ధ్రజగన్మణ్డపకోటరే
మరికొంతమంది పర్వత గుహల్లో ప్రతిధ్వనించేలా పాటలు పాడారు. వారు మద్యం తాగి ఆనందంతో ఉన్నారు. వారి పలుకుబడి, అరుపులు సభామండపాల లోపల, గదుల్లో మారుమోగాయి.
అన్యాః పానం పపుః పుష్టచర్వితార్ద్రశిరఃఖురమ్ । లీలాఘురఘురారావరణదాకాశకోటరాః
కొంతమంది తలలు, కాళ్లు తడిగా, గట్టిగా నమిలిన నోళ్ళతో, ఆడుకుంటూ తేలికగా, బరువుగా, ఘనంగా శబ్దాలు చేస్తూ, ఆకాశపు ఖాళీలన్నీ నింపారు.
పపుర్ ఉదగుర్ అథోచ్చైస్ తేరుర్ ఆజగ్ముర్ ఊషుర్ జహసుర్ అపుర్ అహౌషుః పేతుర్ ఉచ్చైర్ వవల్గుః । ననృతుర్ అనిశమ్ ఆదుస్ స్వాదుమాంసం చ దేవ్యస్ త్రిభువనమ్ అపవృత్తం చక్రుర్ ఉన్మత్తనృత్తాః
వారు నీళ్లు తాగారు, తరువాత పెద్దగా అరచారు, ఇక్కడ అక్కడ తిరిగారు, అక్కడే నిలిచారు, నవ్వారు, తినిపోగా నిండిపోయారు, గర్జించారు, పైకి దూకారు, పడిపోయారు, ఎప్పుడూ ఆగకుండా నాట్యం చేశారు. ఆ దేవతలు మదంలో మునిగి, తమ ఉన్మత్త నాట్యంతో మూడు లోకాలను తిప్పించేశాయి.
ఇత్య్ ఉత్సవే వర్తమానే తాసాం వాహాస్ త ఉత్తమాః । తథైవ మత్తా జహసుర్ ననృతుః పపుర్ అప్య్ అసృక్
ఆ ఉత్సవం కొనసాగుతుండగా, ఆ దేవతల అద్భుతమైన వాహనాలు కూడా మదంలో మునిగి, నవ్వుతూ, నాట్యం చేస్తూ, రక్తాన్ని కూడా తాగాయి.
తత్ర కాన్తాసవోన్మత్తాః క్వచిన్ ననృతుర్ అమ్బరే । రథహంస్యస్ సితా బ్రాహ్మ్యః కాకశ్ చాలమ్బుసారథః
అక్కడ, కొందరు అందమైన మద్యం తాగి మత్తులో, ఆకాశంలో నాట్యం చేశారు. బ్రహ్మదేవతల తెల్ల హంసరథాలు అక్కడ కనిపించాయి. అలంబు అనే కాకి వారికి రథసారథిగా ఉంది.