క్షీరసాగరసమ్భూతః ప్రసృతామృతనిర్ఝరః । ప్రతిబిమ్బశశశ్ శ్రీమాన్ యస్య చూడామణిశ్ శశీ
పాలసముద్రం నుండి పుట్టినవాడు, అమృతధారలు ప్రవహిస్తున్నవాడు, తన తలపై ప్రకాశించే చంద్రుడు మణిగా వెలిగిపోతున్నవాడు.
అనారతశిరశ్చన్ద్రప్రస్రవేణామరీకృతః । యస్యేన్ద్రనీలవత్ కాలకూటః కణ్ఠస్య భూషణమ్
తన తలపై చంద్రుని కాంతి ఎప్పుడూ పరమంగా ప్రవహిస్తూ ఉండటంతో, నీలమణిలా మెరిసే విషం ఆయన కంఠానికి అలంకారంగా ఉంది.
ధూలిలేఖామహావర్తం స్వచ్ఛం పావకసమ్భవమ్ । పరమాణుచయం భస్మ యస్య స్నానజలం సితమ్
అగ్నిలో పుట్టిన, తెల్లగా మెరిసే బస్మం, గొప్ప ధూళివలయాల్లా తిరుగుతూ, అనేక సూక్ష్మ కణాల సమాహారంగా ఆయనకు స్నానజలం.
నిర్మలాని జితేన్దూని ఘృష్టాని ఘటితాని చ । యస్యాస్థీన్య్ ఏవ రత్నాని దేహే కాన్తిమయాని చ
ఆయన ఎముకలు స్వయంగా రత్నాలవంటివి—నిర్మలంగా, చంద్రుని కాంతిని మించిపోయే ప్రకాశంతో, మెరిపించి, అందంగా రూపొందించబడ్డవి.
దశాశాదశమ్ అమ్భోదనీలం శీతలపల్లవమ్ । తారకాబిన్దుశబలం యస్య చామ్బరమ్ అమ్బరమ్
వాడికి ఆకాశం అంటే పది దిక్కులు, పది వైపులూ; అవి సముద్రపు నీలిరంగులో, చల్లని కొత్త ఆకులతో, నక్షత్రాలు, బిందువులు మెరిసేలా కనిపిస్తాయి.
భ్రమచ్ఛివాఙ్గనం పక్వమహామాంసౌదనాకులమ్ । బహుభూతేర్ గృహం యస్య శ్మశానం హిమపాణ్డురమ్
వాడి నివాసం అంటే మంచుపల్లెవలె తెల్లగా ఉండే శ్మశానం; అక్కడ శివుని సేవకులు తిరుగుతూ, పెద్ద మాంసపు ముద్దలు ఎక్కడికక్కడ పేరుకుని, అనేక జీవుల నివాసంగా ఉంటుంది.
కపాలమాలాభరణాః పీతరక్తరసాసవాః । అన్త్రస్రగ్దామవలితా బన్ధవో యస్య మాతరః
వాడి తల్లులు అంటే కపాలాల మాలలు ధరించే వారు, పసుపు, ఎరుపు రక్తాన్ని పానంగా త్రాగేవారు, పేగుల మాలలు వేసుకుని తిరిగేవారు.
ప్రస్ఫురన్మూర్ధమణయశ్ చోపన్తో మసృణాఙ్గకాః । భుజగా వలయా యస్య ప్రకచత్కనకత్విషః
వారి మెడలో మెరిసే రత్నాలు, తలపై మెరుస్తున్న మణులు, మృదువైన అవయవాలు, బంగారు వెలుగు మెరిపించే పాము వలయాలు—all ఇవే వాడి ఆభరణాలు.
దృక్పాతప్లుష్టశైలేన్ద్రం జగత్కవలనాలసమ్ । భైరవాచరితం యస్య లీలాసన్త్రాసితామరమ్
యావని దృష్టి పర్వతాధిపతిని కాలిపోతే, జగత్తును మింగాలని తపనపడే వాడు, దేవతల్ని కూడా భయపెట్టే భయంకరమైన ఆటలు ఆడేవాడు ఆయన.
స్వస్థీకృతజగజ్జీవస్ స్వవ్యాపారస్థచేతసః । యదృచ్ఛయా కరస్పన్దో యస్యాసురపురక్షయః
తన మనస్సు తన పనిలో స్థిరంగా ఉండి, జగత్తు జీవులను సుఖంగా ఉంచే వాడు. అతని చేతి కదలికతోనే, తన ఇష్టానుసారం, రాక్షస పట్టణాలు నాశనం అవుతాయి.
ఏకాగ్రమూర్తయస్ స్నేహరాగద్వేషవివర్జితాః । స్వజనా యస్య తే శైలాస్ సరసా అపి నీరసాః
ఏకాగ్రతతో, మమకారం, రాగం, ద్వేషం లేని వారు ఆయనకు సొంతవారు. వారు పర్వతాలు, సరస్సులు అయినా, లోపల అసలు లేకుండా ఉంటారు.
శిరఃఖురాః ఖురకరాః కరదన్తా భుజోదరాః । ఋక్షోష్ట్రాజాహివక్త్రాశ్ చ ప్రమథా యస్య లాలకాః
తలలు కాళ్లవంటి వారు, చేతులు కూడా కాళ్లవంటి వారు, చేతులు పళ్ళుగా ఉన్న వారు, చేతులు పొట్టలుగా ఉన్న వారు, ఎలుగుబంటి, ఒంటె, ఏనుగు, పాము ముఖాలు కలిగిన వారు — వీరే ఆయనకు ప్రియమైన ప్రమథగణాలు.
యస్య నేత్రత్రయోద్భాసివదనస్యామరప్రభోః । యథా గణాస్ తథైవాన్యః పరివారో హి మాతరః
మూడు కళ్లతో ప్రకాశించే ముఖం కలిగిన అమరేశ్వరుని సేవకుల్లా, ఇతర గణాలు కూడా ఆయన పరివారమే. ఆ మాతృగణాలు కూడా ఆయనతో ఉన్నారు.
నృత్యన్తి మాతరస్ తస్య పురో భూతగణానతాః । చతుర్దశవిధానన్తభూతజాతైకభోజనాః
ఆ మాతృదేవతలు, భూతగణాలు నమస్కరించగా, ఆయన ముందర నృత్యం చేస్తారు. నాలుగు పదహారు రకాల అనంతమైన ప్రాణులన్నింటి ఆహారాన్ని వారు పంచుకుంటారు.
ఖరోష్ట్రకాకవదనా రక్తమేదోవసాసవాః । దిగమ్బరా విహారిణ్యశ్ శరీరావయవస్రజః
వెమ్ములు, ఒంటెలు, కాకులు వంటి ముఖాలతో, రక్తం, మజ్జ, కొవ్వుతో పూతపూసుకుని, దుస్తులు లేకుండా తిరుగుతూ, శరీర భాగాలతో చేసిన హారాలు ధరించి ఉంటారు.
వసన్తి గిరికూటేషు వ్యోమ్ని లోకాన్తరేషు చ । అటవీషు శ్మశానేషు శరీరేషు చ దేహినామ్
వారు కొండ శిఖరాల్లో, ఆకాశంలో, ఇతర లోకాలలో, అడవుల్లో, శ్మశానాల్లో, జీవుల శరీరాల్లో నివసిస్తారు.
జయా చ విజయా చైవ జయన్తీ చాపరాజితా । వామస్రోతోగతా ఏతాస్ తుమ్బురుం రుద్రమ్ ఆశ్రితాః
జయ, విజయ, జయంతి, అపరాజిత — ఈ నలుగురు ఎడమవైపు ప్రవాహంలో ప్రయాణించి తుంబురు రుద్రుని ఆశ్రయించారు.
సిద్ధా శుష్కా చ రక్తా చ ఉత్పలా చేతి దేవతాః । స్రోతో దక్షిణమ్ ఆశ్రిత్య భైరవం రుద్రమ్ ఆశ్రితాః
సిద్ధ, శుష్క, రక్త, ఉత్పల — ఈ దేవతలు కుడివైపు ప్రవాహాన్ని అనుసరించి భైరవ రుద్రుని ఆశ్రయించారు.
సర్వాసామ్ ఏవ మాతౄణామ్ అష్టావ్ ఏతాస్ తు నాయికాః । ఆసామ్ అనుగతాస్ త్వ్ అన్యా దేవ్యశ్ శతసహస్రశః
అన్ని మాతృకల్లో ఈ ఎనిమిది మంది ప్రధానులు; వీరి వెంట వందలాది వేల దేవతలు ఉన్నారు.
రౌద్రీ చ వైష్ణవీ బ్రాహ్మీ వారాహీ వాయవీ తథా । కౌమారీ వాసవీ సౌరీ చేత్యాద్యాస్ తాస్ సహస్రశః
రౌద్రీ, వైష్ణవీ, బ్రాహ్మీ, వారాహీ, వాయవీ, కౌమారీ, వాసవీ, సౌరీ — ఇవి మరియు మరెన్నో సహస్రాల సంఖ్యలో వీరిలో ఉన్నాయి.
ఆసామ్ అనుగతాస్ త్వ్ అన్యా దేవ్యః ఖేచర్య ఉత్తమాః । దేవకిన్నరగన్ధర్వపురుషాసురసమ్భవాః
వీటితో పాటు, దేవతలు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, మనుషులు, అసురులు వంటి జన్మలు పొందిన గొప్ప దేవతలు కూడా ఆకాశంలో సంచరిస్తూ ఉంటారు.
తాసామ్ అనుగతాస్ త్వ్ అన్యా భూచర్యః కోటిశస్ స్థితాః । రూపికానామధారిణ్యో భూమౌ పురుషభోజనాః
వాటితో పాటు, భూమిపై అనేక రూపాలు ధరించి, మనుషుల ఆహారాన్ని తీసుకునే, కోటికోట్ల సంఖ్యలో ఉన్న భూతాలు కూడా ఉంటాయి.
హయా గజాః ఖరాః కాకా ఉష్ట్రాజగరమర్కటాః । ఇత్యాదివాహనాన్య్ ఆసాం చరన్తీనాం జగత్త్రయే
ఈ మూడు లోకాలలో సంచరించే వారికి గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, కాకులు, ఒంటెలు, జింకలు, కోతులు మొదలైనవి వాహనాలుగా ఉంటాయి.
తాః కాశ్చిత్ పశుధర్మిణ్యః క్షుద్రకర్మస్వ్ అవస్థితాః । కాశ్చిద్ విదితవేద్యత్వాజ్ జీవన్ముక్తపదే స్థితాః
వాటిలో కొందరు పశువుల స్వభావం కలిగి, చిన్నచిన్న పనుల్లో నిమగ్నమై ఉంటారు. మరికొందరు తెలుసుకోవాల్సినది తెలుసుకుని, జీవన్ముక్త స్థితిలో ఉంటారు.
తాసాం మధ్యే మహార్హాణాం మాతౄణాం మునినాయక । అలమ్బుసేతి విఖ్యాతా మాతా మానద విద్యతే
ఈ గొప్ప తల్లులందరిలో, మునులకే నాయకుడవైనవాడా, ఆలంబుస అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన తల్లి ఒకరు ఉన్నారు.
వజ్రాశ్రితుణ్డశ్ చణ్డాఖ్య ఇన్ద్రనీలాచలోపమః । తస్యాస్ తు వాహనం కాకో వైష్ణవ్యా గరుడో యథా
ఆమెకు వాహనంగా వజ్రాశృతుండ అనే పేరు గల, నీలమణిపర్వతంలా మెరిసే, భయంకరమైన కాకి ఉంది. విష్ణువు భార్య అయిన వైష్ణవికి గరుడుడు వాహనమైనట్లు, ఆమెకూ ఈ కాకి వాహనం.
ఇత్య్ అష్టైశ్వర్యయుక్తాస్ తా మాతరో రౌద్రచేష్టితాః । వ్యోమ్ని మేలాపకం చక్రుర్ ఏకదా సమమ్ ఆగతాః
అలా ఎనిమిది విధాలైన శక్తులు కలిగిన ఆ తల్లులు, ఉగ్రమైన ప్రవర్తనతో, ఒకసారి ఆకాశంలో అందరూ కలిసి ఒక చోట చేరారు.
పూజయిత్వా జగత్పూజ్యౌ దేవౌ తుమ్బురుభైరవౌ । విచిత్రార్థాః కథాశ్ చక్రూ రుధిరాసవతోషితాః
ప్రపంచం పూజించే తుంబురు, భైరవ దేవతలను పూజించి, రక్తమద్యం తాగి ఆనందంతో, వింత విషయాల గురించి పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
అథేయమ్ ఆయయౌ తాసాం కథావసరతః కథా । అస్మాన్ ఉమాపతిర్ దేవః కిం పశ్యత్య్ అవహేలయా
ఆ దేవతలు పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ ఉండగా, ఒకరు ఇలా అడిగారు: 'ఉమాదేవి భర్త అయిన దేవుడు మనల్ని ఎందుకు అలక్ష్యం చేస్తూ చూస్తున్నాడు?'
ప్రభావం దర్శయామో ఽస్య పునర్ నాస్మాన్ అసౌ యథా । దృష్టమాత్రమహాశక్తిః కరిష్యత్య్ అవధీరణమ్
'మన శక్తిని ఆయనకు చూపిద్దాం. లేకపోతే, మన గొప్ప శక్తిని ఒక్కసారి చూసినంత మాత్రాన ఆయన మళ్లీ మనల్ని తక్కువగా భావిస్తాడేమో.'