వ్యపగతమదమోహో మానమాత్సర్యముక్తశ్ చిరతరమ్ ఉదితాత్మా శాన్తశోకశ్ చిరేణ । పునర్ అసుఖమ్ అగచ్ఛన్ స్వచ్ఛయైకాన్తబుద్ధ్యా వదసి యద్ అసి సాధో తత్ కరిష్యే విశఙ్కమ్
అహంకారం, మోహం, గర్వం, అసూయ ఇవన్నీ ఎన్నో రోజుల క్రితమే నాలో పోయాయి. నా మనసు మళ్లీ బాధవైపు తిరగదు. ఇప్పుడు నా అంతరాత్మ వెలుగుతో నిండిపోయింది, దుఃఖం శాంతించింది. మీరు చెప్పేది ఏదైనా, నిస్సందేహంగా నేను చేస్తాను.
సమ్యగ్జ్ఞానవిలాసేన వాసనావిలయోదయే । జీవన్ముక్తపదే బ్రహ్మన్ వద విశ్రమ్యతే కథమ్
బ్రహ్మన్, నిజమైన జ్ఞానం వల్ల వాసనలు లయమై, జీవన్ముక్తి స్థితి వచ్చినప్పుడు, ఆ స్థితిలో మనిషి ఎలా విశ్రాంతిగా ఉంటాడో చెప్పండి.
సంసారోత్తరణే యుక్తిర్ యోగశబ్దేన కథ్యతే । తాం విద్ధి ద్విప్రకారాం త్వం చిత్తోపశమధర్మిణీమ్
ఈ సంసారాన్ని దాటి పోవడానికి ఉపయోగపడే మార్గాన్ని 'యోగం' అని అంటారు. అది మనసు శాంతిని లక్ష్యంగా చేసుకుని రెండు విధాలుగా ఉంటుంది అని తెలుసుకో.
ఆత్మజ్ఞానం ప్రకారో ఽస్యా ఏకః ప్రకథితో భువి । ద్వితీయః ప్రాణసంరోధశ్ శృణు సో ఽయం మయోచ్యతే
ఈ యోగంలో ఒకటి ఆత్మజ్ఞానం అని భూమిపై ప్రసిద్ధి. రెండవది శ్వాస నియంత్రణ. ఇప్పుడు నేను దాని గురించి చెప్పబోతున్నాను, విను.
సులభత్వాద్ అదుఃఖత్వాత్ కతరశ్ శోభనో ఽనయోః । యేనావగతమాత్రేణ భూయః క్షోభో న బాధతే
ఈ రెండింటిలో ఏది సులభంగా, బాధ లేకుండా సాధించదగినదో అదే ఉత్తమం. దానిని సాధించిన వెంటనే మళ్లీ మనసు కలవరపడదు.
ప్రకారౌ ద్వావ్ అపి ప్రోక్తౌ యోగశబ్దేన యద్య్ అపి । తథాపి రూఢిమ్ ఆయాతః ప్రాణయుక్తావ్ అసౌ భృశమ్
ఈ రెండు విధానాలనూ 'యోగం' అనే పేరుతో పిలుస్తారు. అయినా, శ్వాసతో సంబంధమున్న యోగమే ఎక్కువగా ప్రజల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది.
ఏవం యోగస్ తథా జ్ఞానం సంసారోత్తరణక్రమే । సమావ్ ఉపాయౌ ద్వావ్ ఏవ ప్రోక్తావ్ ఏకఫలప్రదౌ
ఇహ లోకం దాటి పోవడానికి యోగం, జ్ఞానం — ఈ రెండు మార్గాలే చెప్పబడ్డాయి. ఇవి రెండూ ఒకటే ఫలితం ఇస్తాయి.
అసాధ్యః కస్యచిద్ యోగః కస్యచిజ్ జ్ఞాననిశ్చయః । మమ త్వ్ అభిమతస్ సాధో సుసాధో జ్ఞానజః క్రమః
కొంతమందికి యోగాన్ని సాధించడం కష్టం, మరికొంతమందికి జ్ఞానంలో నిశ్చయాన్ని పొందడం కష్టం. కానీ, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నాకు మాత్రం జ్ఞానంతో వచ్చే మార్గమే చాలా సులభంగా అనిపిస్తుంది.
యజ్ జ్ఞాతం న తద్ అజ్ఞాతం స్వప్నేష్వ్ అపి పునర్ భవేత్ । జ్ఞానం సర్వాస్వ్ అవస్థాసు నిత్యమ్ ఏవ ప్రవర్తతే
ఒకసారి తెలిసినది, కలలో కూడా మళ్లీ తెలియనిదిగా మారదు. జ్ఞానం అన్ని స్థితుల్లో ఎప్పుడూ పనిచేస్తూనే ఉంటుంది.
ధారణాసనదేశాదిసాధ్యత్వేన సుసాధతాం । నాయాతి యోగో హ్య్ అథ వా వికల్పో నైష శోభనః
ధ్యానం, ఆసనం, స్థలం మొదలైన వాటిపై ఆధారపడే యోగం సులభంగా సాధించదగినది కాదు. అంతేకాదు, ఈ మార్గం అంత గొప్పదిగా కూడా ఉండదు.
ద్వావ్ ఏవ కిల యత్నోత్థౌ జ్ఞానయోగౌ రఘూద్వహ । తత్రోక్తం భవతో జ్ఞానమ్ అన్తస్స్థజ్ఞేయనిర్మలమ్
రఘువంశంలో జన్మించిన వాడా, ప్రయత్నంతో కలిగే రెండు మార్గాలు మాత్రమే ఉన్నాయి — అవి జ్ఞానయోగం, క్రియాయోగం. వీటిలో మీరు చెప్పిన జ్ఞానం అంతరంగంలో ఏ విషయాలకూ అంటుకోని, నిర్మలంగా ఉంటుంది.
ప్రాణాపానరథారూఢో గూఢదేహగుహాశయః । అనన్తసిద్ధిదస్ సాధో యోగో ఽయం ప్రోచ్యతే శృణు
ప్రాణం, అపానాన్ని రథంలా ఎక్కి, శరీరరహస్య గుహలో నివసిస్తూ, ఈ యోగం, ఓ మునివరా, ఎన్నో సిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది. వినండి, నేను వివరంగా చెబుతాను.
ముఖానిలస్ఫురణనిరోధసమ్భవే స్థితిం గతే నృపసుత చేతసః క్షయే । సమాహితస్థితిర్ ఇహ యోగయుక్తితః పరే పదే విగలితభీర్ నివత్స్యసి
నోటివాయువును ఆపినప్పుడు, మనస్సు స్థిరంగా నిలిచి, అంతరించిపోయినప్పుడు, రాజకుమారా, యోగబలంతో ఏకాగ్రతలో నిలిచి, భయమేమీ లేకుండా పరమపదంలో స్థిరపడతావు.
అస్తి తావద్ అనన్తస్య ఖస్య క్వచిద్ అయం కిల । జగద్రూపః పరిస్పన్దో మృగతృష్ణా మరావ్ ఇవ
ఎక్కడో అనంతమైన ఆకాశం ఉంది; అందులో ఈ జగత్తు రూపం, ఎడారిలో మృగతృష్ణలా, కేవలం ఒక అలజడిగా కనిపిస్తుంది.
తత్ర కారణతాం యాతో బ్రహ్మా కమలసమ్భవః । స్థితః పితామహత్వేన సృష్టభూతభరభ్రమః
అందులో, పద్మంలో జన్మించిన బ్రహ్మా కారణంగా నిలిచి, సృష్టించిన జీవుల భారాన్ని మోస్తూ, పెద్దవాడిగా స్థిరంగా ఉన్నాడు.
తస్యాహం మానసః పుత్రో వసిష్ఠశ్ శ్రేష్ఠచేష్టితః । ఋక్షచక్రే ధ్రువవృతే నివసామి యుగం ప్రతి
ఆయనకు నేను మనసులో పుట్టిన కుమారుడిని, వశిష్ఠుడిని, ఉత్తమమైన కార్యాలలో ముందున్నవాడిని. నేను నక్షత్రాల వలయంలో, ధ్రువుని చుట్టూ ప్రతి యుగంలో నివసిస్తున్నాను.
సో ఽహం కదాచిద్ ఆస్థానే స్వర్గే తిష్ఠఞ్ శతక్రతోః । శ్రుతవాన్ నారదాదిభ్యః కథాం సుచిరజీవినామ్
ఒకసారి, నేను ఇంద్రుని సభలో స్వర్గంలో ఉండగా, నారదుడు మరియు మరికొందరు మునుల నుండి దీర్ఘాయువుతో ఉండేవారి కథలు విన్నాను.
కథాప్రసఙ్గే కస్మింశ్చిద్ అథ తత్రాభ్యువాచ హ । శాతాతపో నామ మునిర్ మౌనీ మానీ మహామతిః
ఆ కథల మధ్యలో అక్కడే, శాతాతపుడు అనే మౌనంగా, గర్వంగా, గొప్ప బుద్ధి కలిగిన ఒక ముని మాట్లాడాడు.
మేరోర్ ఈశానకోణస్థపద్మరాగమయే దివి । అస్తి కల్పతరుశ్ శ్రీమాఞ్ శృఙ్గే చూడ ఇతి శ్రుతః
మేరుపర్వతం ఈశాన్యదిక్కున ఉన్న ఆకాశంలో, పద్మరాగ మణితో తయారైన ఒక అద్భుతమైన కల్పవృక్షం ఉంది. దాన్ని 'చూడ' అని పిలుస్తారు.
తస్య కల్పతరోర్ మూర్ధ్ని దక్షిణస్కన్ధకోటరే । కలధౌతలతాప్రాన్తే విద్యతే విహగాలయః
ఆ కల్పవృక్షపు పైభాగంలో, దక్షిణదిక్కున ఉన్న కొమ్మలోని ఒక రంధ్రంలో, వెండి లత చివర ఒక పక్షుల గూడు ఉంది.
తస్మిన్ నివసతి శ్రీమాన్ భుసుణ్డో నామ వాయసః । వీతరాగో బృహత్కోశే బ్రహ్మేవ నిజపఙ్కజే
ఆ గూడులో భుసుండుడు అనే గొప్ప కాకి నివసిస్తున్నాడు. అతడు అన్ని రాగాలనూ దాటి, విస్తృతమైన జ్ఞానాన్ని కలిగి, తన పద్మంలో బ్రహ్మదేవుడు ఉన్నట్టు ఉంటాడు.
స యథా జగతః కోశే జీవతీహ సురాశ్ చిరమ్ । చిరజీవీ తథా స్వర్గే న భూతో న భవిష్యతి
ఎలాగైతే దేవతలు జగతిలో చాలా కాలం జీవిస్తారో, అలా భుసుండుడు కూడా స్వర్గంలో ఎన్నో యుగాలు జీవిస్తున్నాడు. అతని వంటి దీర్ఘాయువు గలవాడు గతంలో ఎవరూ లేరు, భవిష్యత్తులో కూడా ఉండడు.
స దీర్ఘాయుస్ స నీరోగస్ స శ్రీమాన్ స మహామతిః । స విశ్రాన్తమతిశ్ శాన్తస్ స కాన్తః కాలకోవిదః
ఆయన దీర్ఘాయువు, ఆరోగ్యంగా ఉంటాడు, సంపదతో కూడినవాడు, గొప్ప బుద్ధి కలవాడు, మనసు విశ్రాంతిగా ఉంటుంది, శాంతంగా ఉంటాడు, ఆకర్షణీయుడు, కాలాన్ని బాగా అర్థం చేసుకున్నవాడు.
స యథా జీవతి ఖగస్ తథేహ యది జీవ్యతే । తద్ భవేజ్ జీవితం పుంసాం దీర్ఘం చాదేయమ్ ఏవ చ
ఆ పక్షి ఎలా జీవించాడో, మనిషి కూడా ఇక్కడ అలాగే జీవిస్తే, అతని జీవితం దీర్ఘకాలం నిలుస్తుంది, నిజంగా విలువైనదిగా మారుతుంది.
ఇతి తేన భుసుణ్డో ఽసౌ భూయఃపృష్టేన వర్ణితః । యథావద్ ఏవ దేవానాం సభాయాం సత్యమూర్తినా
ఇలా, భుసుండుడు గురించి దేవతల సభలో, సత్యమూర్తి అడిగినప్పుడు, ఆయన వివరంగా వివరించాడు.
కథావసరసంశాన్తావ్ అథ యాతే సురవ్రజే । భుసుణ్డవిహగం ద్రష్టుమ్ అహం యాతః కుతూహలాత్
కథ ముగిసిన తర్వాత, దేవతల సమూహం వెళ్ళిపోయినప్పుడు, నేను భుసుండ పక్షిని చూడాలని ఆసక్తితో వెళ్లాను.
భుసుణ్డస్ సంస్థితో యత్ర మేరోశ్ శృఙ్గం తద్ ఉన్నతమ్ । సమ్ప్రాప్తవాన్ క్షణేనాహం పద్మరాగమయం బృహత్
భుసుండుడు నివసించే చోట, నేను మెరువు పర్వతం యొక్క ఎత్తైన శిఖరాన్ని, పద్మరాగ మణితో తయారైన విశాలమైన శిఖరాన్ని, క్షణంలో చేరాను.
ద్రుతగైరికకాన్తేన తేజసా వహ్నివర్చసా । మధ్వాసవరసేనేవ రఞ్జయన్ కకుభాం గణమ్
ఆ శిఖరం త్వరగా కాయచుని వలె ప్రకాశంతో, అగ్ని వెలుగు లాంటి తేజస్సుతో, ఉత్తమమైన తేనెపానంతో దిక్కులను రంగులుగా మార్చింది.
కల్పాన్తజ్వలనజ్వాలాపిణ్డాద్రిమ్ ఇవ సఞ్చితమ్ । ఇన్ద్రనీలశిలాధూమమ్ ఆలోకారుణితామ్బరమ్
అది యుగాంతంలో ఉరిమే అగ్నిజ్వాలల కొండలా కూడి ఉంది; ఇంద్రనీల మణి పొగతో ఆకాశం ఎరుపుగా వెలిగింది.
సర్వేషామ్ ఏవ రాగాణాం రాశిమ్ అద్రావ్ ఇవ స్థితమ్ । సర్వసన్ధ్యాభ్రజాలానాం ఘనమ్ ఏకమ్ ఇవాకరమ్
అది అన్ని ఎరుపు రంగుల గుట్టలా నిలిచి ఉంది; అన్ని సంధ్యాకాల మేఘాల మూలంగా, ఒకే ఘనమైన నిలయం లాగా కనిపించింది.