అవిద్యాం సుచిరాభ్యస్తాం ప్రరూఢామ్ అపి యత్నతః । ఆత్మజ్ఞానదృఢాభ్యాసాద్ అనుద్వేగాచ్ ఛమం నయేత్
ఎంతకాలంగా అలవాటైన, బలంగా వేరుకట్టిన అజ్ఞానాన్ని కూడా, ఆత్మజ్ఞానం మీద దృఢమైన అభ్యాసంతో, మనసు కలవరపడకుండా, శాంతంగా మార్చాలి.
త్వమ్ అవిద్యాలతామ్ ఏతాం ప్రరూఢాం హృదయద్రుమే । జ్ఞానాభ్యాసవిలాసాసిపాతేన చ్ఛిన్ద్ధి సిద్ధయే
హృదయంలో బలంగా పెరిగిన ఈ అజ్ఞానపు వల్లిని, జ్ఞానాభ్యాసం అనే కత్తితో నీవు కోయాలి; అప్పుడు మాత్రమే సంపూర్ణతను పొందగలవు.
యథా విహరతి జ్ఞాతజ్ఞేయో జనకభూపతిః । ఆత్మజ్ఞానఘనాభ్యాసస్ తథా విహర రాఘవ
ఏ విధంగా జానకుడు తెలిసినదాన్ని గ్రహించి, స్వేచ్ఛగా జీవించాడో, అదే విధంగా నీవు కూడా ఆత్మజ్ఞానాన్ని నిరంతరం అభ్యసిస్తూ స్వేచ్ఛగా జీవించు, రాఘవ.
నిశ్చయో యో మరుత్తస్య కార్యాకార్యవిచారణే । జాగ్రతస్ తిష్ఠతో వాపి తజ్ జ్ఞానం తేన సత్యతా
ఏ పని చేయాలో, చేయకూడదో నిర్ణయించడంలో మరుత్తునికి ఉన్న నిశ్చయమే, అతను మేల్కొని ఉన్నా, నిలబడి ఉన్నా, అతనికి అది నిజమైన జ్ఞానం.
నిశ్చయేన హరిర్ యేన వివిధాచారకారణాత్ । యోనిష్వ్ అవతరత్య్ ఉర్వ్యాం తత్ తజ్జ్ఞత్వమ్ ఉదాహృతమ్
హరి ఎన్నో కారణాల వల్ల భూమిపై వేర్వేరు గర్భాలలో అవతరించేందుకు తీసుకునే దృఢనిశ్చయం, అదే ఆయనకు ఉన్న జ్ఞానం అని అంటారు.
నిశ్చయో యస్ త్రినేత్రస్య కాన్తయా సహ తిష్ఠతః । బ్రహ్మణో వాప్య్ అరాగస్య స తే భవతు రాఘవ
త్రినేత్రుడు తన ప్రియతో కలిసి ఉండే నిశ్చయం, లేదా కామరహితుడైన బ్రహ్మకు ఉన్న స్థిరమైన నిశ్చయం, ఆ నిశ్చయం నీకు కలగాలని కోరుకుంటున్నాను రాఘవ.
యో నిశ్చయస్ సురగురోర్ వాక్పతేర్ భార్గవస్య చ । దివాకరస్య శశినః పవనస్యానలస్య చ
దేవతల గురువు, వాక్పతి, భృగు వంశజుడు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు, అగ్ని— వీరందరికీ ఉన్న దృఢనిశ్చయం,
నారదస్య పులస్త్యస్య మమ వాఙ్గిరసస్ తథా । ప్రచేతసో భృగోశ్ చైవ క్రతోర్ అత్రేశ్ శుకస్య చ
నారదుడు, పులస్త్యుడు, నేను, అంగిరసుడు, ప్రచేతసుడు, భృగువు, క్రతువు, అత్రి, శుకుడు— వీరందరికీ ఉన్న నిశ్చయం,
అన్యేషాం దేవవిప్రేన్ద్రరాజర్షీణాం చ రాఘవ । యో నిశ్చయో ఽన్తర్ముక్తానాం జీవతాం తే భవత్వ్ అసౌ
రాఘవా, లోపలే విముక్తి పొందిన దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, ఋషులలో పెద్దవారు, రాజర్షులు — వీరందరికీ కలిగిన నిశ్చయమే నీకూ కలగాలని కోరుతున్నాను.
యేనైతే భగవన్ వీరా నిశ్చయేన మహాధియః । విశోకాస్ సంస్థితాస్ తం మే బ్రహ్మన్ ప్రబ్రూహి తత్త్వతః
భగవంతుడా, వీరు ఎంత ధైర్యంగా, ఎంత జ్ఞానంతో, దుఃఖం లేకుండా స్థిరంగా ఉండగలిగారు? ఆ నిశ్చయం ఏమిటో నాకు నిజంగా చెప్పండి బ్రహ్మన్.
రాజపుత్ర మహాబాహో విదితాఖిలవేద్య హే । స్ఫుటం శృణు యథాపృష్టమ్ అయమ్ ఏతేషు నిశ్చయః
రాజకుమార! మహాబాహువా! తెలిసినవాడా! నువ్వు అడిగిన విధంగా స్పష్టంగా విను — వీరందరిలో ఉన్న నిశ్చయం ఇదే.
యద్ ఇదం కిఞ్చిద్ ఆభోగి జగజ్జాలం ప్రదృశ్యతే । తత్ సర్వమ్ అమలం బ్రహ్మ బృంహయేత్థం వ్యవస్థితమ్
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా, అనుభవాలకు కారణమైన ఈ జగత్తు మొత్తం, అది అంతా నిర్మలమైన బ్రహ్మమే. అది ఇలా విస్తరించి ఉంది.
బ్రహ్మ దిగ్ బ్రహ్మ భువనం బ్రహ్మ భూతపరమ్పరా । బ్రహ్మాహం బ్రహ్మ మచ్ఛత్రుర్ బ్రహ్మ మన్మిత్రబాన్ధవాః
బ్రహ్మమే దిక్కులు, బ్రహ్మమే లోకం, బ్రహ్మమే జీవుల పరంపర. నేనూ బ్రహ్మమే, నాకుశత్రువు కూడా బ్రహ్మమే, నా స్నేహితులు, బంధువులు అందరూ బ్రహ్మమే.
బ్రహ్మ ఖానిలతేజాంసి బ్రహ్మ భూమిర్ జలాది వా । బ్రహ్మ కాలత్రయం తచ్ చ బ్రహ్మణ్య్ ఏవ వ్యవస్థితమ్
బ్రహ్మమే ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, భూమి, నీరు మొదలైనవి. బ్రహ్మమే మూడు కాలాలు. ఇవన్నీ బ్రహ్మంలోనే నిలిచివున్నాయి.
తరఙ్గమాలయామ్భోధిర్ యథాత్మని వివర్ధతే । తథా పదార్థలక్ష్మ్యేత్థమ్ ఇదం బ్రహ్మ వివర్ధతే
ఎలా సముద్రం తనలోనే తరంగాలతో విస్తరిస్తుందో, అలాగే ఈ బ్రహ్మం అన్ని వస్తువుల సంపదతో విస్తరిస్తుంది.
గృహ్యతే బ్రహ్మణా బ్రహ్మ భుజ్యతే బ్రహ్మ బ్రహ్మణా । బ్రహ్మ బ్రహ్మణి బృంహాభిర్ బ్రహ్మశక్త్యైవ బృంహతి
బ్రహ్మాన్ని బ్రహ్మమే గ్రహిస్తుంది, బ్రహ్మాన్ని బ్రహ్మమే అనుభవిస్తుంది. బ్రహ్మంలో బ్రహ్మమే విస్తరిస్తుంది, బ్రహ్మశక్తితోనే అది విస్తరిస్తుంది.
బ్రహ్మ మచ్ఛత్రురూపం చేద్ బ్రహ్మ మే ప్రియకృద్ యది । తద్ బ్రహ్మ బ్రహ్మణి శ్లిష్టం కిమ్ అన్యత్ కస్య కిం కృతం
బ్రహ్మమే నా శత్రువుగా కనిపించినా, బ్రహ్మమే నాకు మేలు చేసినా, బ్రహ్మమే బ్రహ్మతో కలిసిపోయింది. మరి ఇంకెవరికి ఏమి జరిగింది? ఎవరు ఎవరికీ ఏం చేశారు?
రాగాదీనామ్ అవస్తూనాం కల్పితానాం ఖవృక్షవత్ । అసఙ్కల్పననష్టానాం కః ప్రసఙ్గో ఽత్ర వర్ధనే
రాగాది భావాలు వాస్తవమైనవి కావు, అవి ఆకాశంలో చెట్లు ఉన్నట్టు ఊహించబడినవే. అలాంటి ఊహలు పోయినప్పుడు, వాటి పెరుగుదలతో మనకు ఏమి సంబంధం?
బ్రహ్మణ్య్ ఏవ హి సర్వస్మింశ్ చలనస్పన్దనాదికమ్ । స్ఫురతి బ్రహ్మ సకలం సుఖితాదుఃఖితే కుతః
ఈ లోకంలో కదలికలు, చలనం అన్నీ బ్రహ్మలోనే ఉద్భవిస్తాయి. అన్నీ బ్రహ్మ రూపమే. మరి ఎవరికీ సుఖం, ఎవరికీ దుఃఖం ఎక్కడుంది?
బ్రహ్మ బ్రహ్మణి సంవేత్తృ బ్రహ్మ బ్రహ్మణి సంస్థితమ్ । స్ఫురతి బ్రహ్మణి బ్రహ్మ నాయమ్ అస్తీతరాత్మకః
బ్రహ్మనే బ్రహ్మలో తెలిసేది, బ్రహ్మనే బ్రహ్మలో నిలిచింది, బ్రహ్మనే బ్రహ్మలో ప్రకాశిస్తుంది. ఇక్కడ వేరే స్వరూపం లేదు.
ఘటో బ్రహ్మ పటో బ్రహ్మ బ్రహ్మాహమ్ ఇదమ్ ఆతతమ్ । అతో రాగవిరాగాణాం ముధైవ కలనైవ కా
ఈ మట్టికుండ కూడా పరబ్రహ్మమే, ఈ వస్త్రం కూడా పరబ్రహ్మమే, నేనూ పరబ్రహ్మనే — ఈ సర్వం పరబ్రహ్మతో నిండిపోయింది. అలాంటప్పుడు ఇష్టమో, ద్వేషమో కల్పించడంలో ఏమి అర్థం ఉంది?
మరణబ్రహ్మణి స్వైరం దేహబ్రహ్మణి సఙ్గతే । దుఃఖితా నామ కేవ స్యాద్ రజ్జుసర్పభ్రమోపమా
మరణం కూడా పరబ్రహ్మమే, శరీరం కూడా పరబ్రహ్మమే. అలాంటప్పుడు ఎవరు బాధపడతారు? ఇది కేవలం కయిరులో పాము కనిపించినట్టు మాయ మాత్రమే.
సమ్భోగాదౌ సుఖే బ్రహ్మణ్య్ ఆస్థితే దేహబ్రహ్మణి । సమ్పన్నమ్ ఏతన్ మ ఇతి ముధా స్యాత్ కలనా కుతః
ఆనందంలో పరబ్రహ్మ ఉండగా, శరీరంలో పరబ్రహ్మ కలిసిపోయినప్పుడు, 'ఈ సుఖం నా సొంతం' అని అనుకోవడం వృథా. అలాంటి భావనకు ఏమాత్రం స్థానం లేదు.
వీచ్యమ్భసోస్ స్పన్దవతోర్ న స్తస్ త్వన్మన్మతీ యథా । త్వత్తామత్తే తథా న స్తో బ్రహ్మణి స్పన్దరూపిణి
ఎలా అయితే అలికడుపు, నీటిలో వేరు వేరు అలలు లేవో, అలాగే పరబ్రహ్మ స్వరూపమైన నీవు కూడా, ఓ మనసా, వేరు వేరు అని భావించడంలో అర్థం లేదు.
యథావర్తే మృతే తోయే న కిఞ్చిన్ మ్రియతే క్వచిత్ । మృతే బ్రహ్మత్వమ్ ఆయాతే దేహబ్రహ్మణి వై తథా
వాటర్లో ఉన్న గుండ్రంగా తిరిగే ప్రవాహం ఎండిపోతే, ఎక్కడా ఏదీ నశించదు కదా? అలాగే, శరీరం పరబ్రహ్మాన్ని పొందినప్పుడు కూడా, ఏదీ పోయిందని చెప్పలేం.
యథా చలాచలే తోయే త్వత్తామత్తే న తిష్ఠతః । తథా జడాజడే రూపే న స్థితే పరమాత్మని
నీటిలోని అసలు స్వభావం పోయినప్పుడు, అందులో కదలిక లేదా నిశ్చలత ఉండవు. అలాగే, పరమాత్మలో జడత్వం లేదా చైతన్యం ఉండవు.
కటకత్వం యథా హేమ్నో యథావర్తో జలస్య చ । తదతద్భావరూపేయం తథా ప్రకృతిర్ ఆత్మనః
బంగారు వజ్రానికి బంగారు స్వభావం ఉన్నట్లే, నీటికి ప్రవాహం లక్షణంగా ఉండేలా, ఆత్మకు కూడా తనదైన, తనదికాదైన రూపాల వల్ల స్వభావం ఏర్పడుతుంది.
ఇదం హి భూతం జీవాత్మ జడరూపమ్ ఇదం భవేత్ । ఇత్య్ అజ్ఞాతాత్మనో మోహో న తు జ్ఞాతాత్మనః క్వచిత్
ఇది భూతం, ఇది జీవాత్మ, ఇది జడరూపం అని అనుకోవడం ఆత్మను తెలియని అజ్ఞానంలోనే కలుగుతుంది; కానీ ఆత్మను తెలిసినవారికి అలాంటి మాయ ఎప్పుడూ ఉండదు.
అజ్ఞస్య దుఃఖౌఘమయం జ్ఞస్యానన్దమయం జగత్ । అన్ధం భువనమ్ అన్ధస్య ప్రకాశం తు సచక్షుషః
అజ్ఞానులకు ఈ లోకం అంతా బాధలతో నిండినదిగా కనిపిస్తుంది; జ్ఞానులకు మాత్రం ఆనందంతో నిండినదిగా అనిపిస్తుంది. చూపు లేని వారికి ఈ ప్రపంచం చీకటిగా ఉంటుంది, చూపు ఉన్నవారికి మాత్రం వెలుగుగా ఉంటుంది.
జగద్ ఏకాత్మకం జ్ఞస్య జడస్య ద్వైతదుఃఖదమ్ । శిశోర్ ఏవ స్ఫురద్యక్షా నిశా పుంసస్ తు కేవలా
జ్ఞానులకు ఈ లోకం ఒక్కటే అని తెలుస్తుంది; జడులకు మాత్రం ఇది రకరకాల బాధలను కలిగిస్తుంది. చిన్నపిల్లకి రాత్రి వేళలో ఇంద్రియాలు చురుగ్గా ఉంటే అది ఆడుకునే సమయంగా అనిపిస్తుంది, పెద్దవాడికి మాత్రం అది కేవలం రాత్రే.