ఏతావద్ ఏవావిద్యా యన్ నేదం బ్రహ్మేతి నిశ్చయః । ఏతద్ ఏవ క్షయో యస్ స్యాద్ ఇదం బ్రహ్మేతి నిశ్చయః
ఇంతే అజ్ఞానం — 'ఇది బ్రహ్మం కాదు' అని నమ్మడం. అదే పోయినప్పుడు, 'ఇది బ్రహ్మమే' అని నమ్మడమే అజ్ఞానానికి అంతం.
ఘటపటశకటావభాసజాలం న విభుర్ ఇతీత్య్ ఉదితేహ సా త్వ్ అవిద్యా । ఘటపటశకటావభాసజాలం విభుర్ ఇతి చేద్ గలితైవ సా త్వ్ అవిద్యా
ఘటము, పట్టు, బండిలాంటి రూపాలన్నీ పరిపూర్ణమైనది కావు అని అనిపించినప్పుడు అది అజ్ఞానం. ఇవే పరిపూర్ణమైన బ్రహ్మమే అని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆ అజ్ఞానం పూర్తిగా పోయింది.
పునః పునర్ ఇదం రామ ప్రబోధార్థం మయోచ్యతే । అభ్యాసేన వినా సాధో నాభ్యుదేత్య్ ఆత్మభావనమ్
రామా, మళ్లీ మళ్లీ నీకు చెప్పుతున్నాను — ఈ జ్ఞానం కలుగుటకు సాధన తప్పనిసరి. సాధన లేకుండా, ఓ మేలైనవాడా, ఆత్మజ్ఞానం కలగదు.
అజ్ఞానమ్ ఏతద్ బలవద్ అవిద్యేతరనామకమ్ । జన్మాన్తరశతప్రౌఢం నూనం స్థితిమ్ ఉపాగతమ్
ఈ అజ్ఞానం, 'అవిద్య' అనే పేరుతో, చాలా బలంగా ఉంది. ఇది వందల జన్మలుగా మనలో బలపడిపోయింది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం సర్వైర్ ఇన్ద్రియైర్ అనుభూయతే । భావాభావేషు దేహస్య తేనాతిఘనతాం గతమ్
ఇది మన శరీరానికి ఉన్నా లేకపోయినా, అన్ని ఇంద్రియాల ద్వారా, లోపల బయటా అనుభూతి చెందబడుతుంది. అందుకే ఇది చాలా దట్టంగా మారింది.
ఆత్మజ్ఞానం తు సర్వేషామ్ ఇన్ద్రియాణామ్ అగోచరమ్ । సత్తాం కేవలమ్ ఆయాతి మనష్షష్ఠేన్ద్రియక్షయే
కానీ ఆత్మజ్ఞానం అన్నది అన్ని ఇంద్రియాలకు అందని విషయం. మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలు లయమైతే మాత్రమే అది స్వతంత్రంగా వెలుగులోకి వస్తుంది.
ప్రోల్లఙ్ఘ్యేన్ద్రియజాశ్ శక్తీర్ యత్ స్థితం తత్ కథం కిల । యాతి ప్రత్యక్షతాం జన్తోః ప్రత్యక్షాతీతవృత్తిమత్
ఇంద్రియాల వల్ల కలిగే శక్తులను దాటి ఉన్నది, మనిషికి కనిపించని ఆ లోకానికి ఎలా ప్రత్యక్షమవుతుంది?
నిత్యమ్ అజ్ఞానమ్ ఏవాతస్ స్వభ్యస్తం సర్వదేహినామ్ । న కదాచన విజ్ఞానమ్ ఇహ వాముత్ర వానఘ
కాబట్టి, అన్ని జీవులలో ఎప్పటికీ అలవాటైన అజ్ఞానమే ఉంటుంది; జ్ఞానం ఎక్కడా, ఎప్పుడూ కలగదు, పాపరహితుడా.
తస్మాద్ అవిద్యాభాగేన ప్రధానేనేతరం దహేత్ । తావద్ యావన్ మిథోఘర్షాత్ స్వయం శామ్యేచ్ ఛివం భవేత్
అందుకే, జ్ఞానం ఎక్కువగా ఉండి, మిగతా అజ్ఞానాన్ని తగలబెట్టాలి; రెండూ పరస్పరం రగిలి, చివరికి తానే తానే శాంతిగా మారే వరకు.
న హ్య్ అభ్యాసం వినా కిఞ్చిత్ ఫలదం భవతి క్వచిత్ । యద్ యద్ ఆసాద్యతే యత్ర తద్ అభ్యాసతరోః ఫలమ్
ఏ పనికైనా సాధన లేకుండా ఫలం రావడం ఎక్కడా జరగదు; ఎక్కడ ఏది సాధించబడితే, అది సాధన అనే వృక్షానికి ఫలమే.
అవిద్యాం సుచిరాభ్యస్తాం ప్రరూఢామ్ అపి యత్నతః । ఆత్మజ్ఞానదృఢాభ్యాసాద్ అనుద్వేగాచ్ ఛమం నయేత్
ఎంతకాలంగా అలవాటైన, బలంగా వేరుకట్టిన అజ్ఞానాన్ని కూడా, ఆత్మజ్ఞానం మీద దృఢమైన అభ్యాసంతో, మనసు కలవరపడకుండా, శాంతంగా మార్చాలి.
త్వమ్ అవిద్యాలతామ్ ఏతాం ప్రరూఢాం హృదయద్రుమే । జ్ఞానాభ్యాసవిలాసాసిపాతేన చ్ఛిన్ద్ధి సిద్ధయే
హృదయంలో బలంగా పెరిగిన ఈ అజ్ఞానపు వల్లిని, జ్ఞానాభ్యాసం అనే కత్తితో నీవు కోయాలి; అప్పుడు మాత్రమే సంపూర్ణతను పొందగలవు.
యథా విహరతి జ్ఞాతజ్ఞేయో జనకభూపతిః । ఆత్మజ్ఞానఘనాభ్యాసస్ తథా విహర రాఘవ
ఏ విధంగా జానకుడు తెలిసినదాన్ని గ్రహించి, స్వేచ్ఛగా జీవించాడో, అదే విధంగా నీవు కూడా ఆత్మజ్ఞానాన్ని నిరంతరం అభ్యసిస్తూ స్వేచ్ఛగా జీవించు, రాఘవ.
నిశ్చయో యో మరుత్తస్య కార్యాకార్యవిచారణే । జాగ్రతస్ తిష్ఠతో వాపి తజ్ జ్ఞానం తేన సత్యతా
ఏ పని చేయాలో, చేయకూడదో నిర్ణయించడంలో మరుత్తునికి ఉన్న నిశ్చయమే, అతను మేల్కొని ఉన్నా, నిలబడి ఉన్నా, అతనికి అది నిజమైన జ్ఞానం.
నిశ్చయేన హరిర్ యేన వివిధాచారకారణాత్ । యోనిష్వ్ అవతరత్య్ ఉర్వ్యాం తత్ తజ్జ్ఞత్వమ్ ఉదాహృతమ్
హరి ఎన్నో కారణాల వల్ల భూమిపై వేర్వేరు గర్భాలలో అవతరించేందుకు తీసుకునే దృఢనిశ్చయం, అదే ఆయనకు ఉన్న జ్ఞానం అని అంటారు.
నిశ్చయో యస్ త్రినేత్రస్య కాన్తయా సహ తిష్ఠతః । బ్రహ్మణో వాప్య్ అరాగస్య స తే భవతు రాఘవ
త్రినేత్రుడు తన ప్రియతో కలిసి ఉండే నిశ్చయం, లేదా కామరహితుడైన బ్రహ్మకు ఉన్న స్థిరమైన నిశ్చయం, ఆ నిశ్చయం నీకు కలగాలని కోరుకుంటున్నాను రాఘవ.
యో నిశ్చయస్ సురగురోర్ వాక్పతేర్ భార్గవస్య చ । దివాకరస్య శశినః పవనస్యానలస్య చ
దేవతల గురువు, వాక్పతి, భృగు వంశజుడు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు, అగ్ని— వీరందరికీ ఉన్న దృఢనిశ్చయం,
నారదస్య పులస్త్యస్య మమ వాఙ్గిరసస్ తథా । ప్రచేతసో భృగోశ్ చైవ క్రతోర్ అత్రేశ్ శుకస్య చ
నారదుడు, పులస్త్యుడు, నేను, అంగిరసుడు, ప్రచేతసుడు, భృగువు, క్రతువు, అత్రి, శుకుడు— వీరందరికీ ఉన్న నిశ్చయం,
అన్యేషాం దేవవిప్రేన్ద్రరాజర్షీణాం చ రాఘవ । యో నిశ్చయో ఽన్తర్ముక్తానాం జీవతాం తే భవత్వ్ అసౌ
రాఘవా, లోపలే విముక్తి పొందిన దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, ఋషులలో పెద్దవారు, రాజర్షులు — వీరందరికీ కలిగిన నిశ్చయమే నీకూ కలగాలని కోరుతున్నాను.
యేనైతే భగవన్ వీరా నిశ్చయేన మహాధియః । విశోకాస్ సంస్థితాస్ తం మే బ్రహ్మన్ ప్రబ్రూహి తత్త్వతః
భగవంతుడా, వీరు ఎంత ధైర్యంగా, ఎంత జ్ఞానంతో, దుఃఖం లేకుండా స్థిరంగా ఉండగలిగారు? ఆ నిశ్చయం ఏమిటో నాకు నిజంగా చెప్పండి బ్రహ్మన్.
రాజపుత్ర మహాబాహో విదితాఖిలవేద్య హే । స్ఫుటం శృణు యథాపృష్టమ్ అయమ్ ఏతేషు నిశ్చయః
రాజకుమార! మహాబాహువా! తెలిసినవాడా! నువ్వు అడిగిన విధంగా స్పష్టంగా విను — వీరందరిలో ఉన్న నిశ్చయం ఇదే.
యద్ ఇదం కిఞ్చిద్ ఆభోగి జగజ్జాలం ప్రదృశ్యతే । తత్ సర్వమ్ అమలం బ్రహ్మ బృంహయేత్థం వ్యవస్థితమ్
ఈ లోకంలో కనిపించే ఏదైనా, అనుభవాలకు కారణమైన ఈ జగత్తు మొత్తం, అది అంతా నిర్మలమైన బ్రహ్మమే. అది ఇలా విస్తరించి ఉంది.
బ్రహ్మ దిగ్ బ్రహ్మ భువనం బ్రహ్మ భూతపరమ్పరా । బ్రహ్మాహం బ్రహ్మ మచ్ఛత్రుర్ బ్రహ్మ మన్మిత్రబాన్ధవాః
బ్రహ్మమే దిక్కులు, బ్రహ్మమే లోకం, బ్రహ్మమే జీవుల పరంపర. నేనూ బ్రహ్మమే, నాకుశత్రువు కూడా బ్రహ్మమే, నా స్నేహితులు, బంధువులు అందరూ బ్రహ్మమే.
బ్రహ్మ ఖానిలతేజాంసి బ్రహ్మ భూమిర్ జలాది వా । బ్రహ్మ కాలత్రయం తచ్ చ బ్రహ్మణ్య్ ఏవ వ్యవస్థితమ్
బ్రహ్మమే ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, భూమి, నీరు మొదలైనవి. బ్రహ్మమే మూడు కాలాలు. ఇవన్నీ బ్రహ్మంలోనే నిలిచివున్నాయి.
తరఙ్గమాలయామ్భోధిర్ యథాత్మని వివర్ధతే । తథా పదార్థలక్ష్మ్యేత్థమ్ ఇదం బ్రహ్మ వివర్ధతే
ఎలా సముద్రం తనలోనే తరంగాలతో విస్తరిస్తుందో, అలాగే ఈ బ్రహ్మం అన్ని వస్తువుల సంపదతో విస్తరిస్తుంది.
గృహ్యతే బ్రహ్మణా బ్రహ్మ భుజ్యతే బ్రహ్మ బ్రహ్మణా । బ్రహ్మ బ్రహ్మణి బృంహాభిర్ బ్రహ్మశక్త్యైవ బృంహతి
బ్రహ్మాన్ని బ్రహ్మమే గ్రహిస్తుంది, బ్రహ్మాన్ని బ్రహ్మమే అనుభవిస్తుంది. బ్రహ్మంలో బ్రహ్మమే విస్తరిస్తుంది, బ్రహ్మశక్తితోనే అది విస్తరిస్తుంది.
బ్రహ్మ మచ్ఛత్రురూపం చేద్ బ్రహ్మ మే ప్రియకృద్ యది । తద్ బ్రహ్మ బ్రహ్మణి శ్లిష్టం కిమ్ అన్యత్ కస్య కిం కృతం
బ్రహ్మమే నా శత్రువుగా కనిపించినా, బ్రహ్మమే నాకు మేలు చేసినా, బ్రహ్మమే బ్రహ్మతో కలిసిపోయింది. మరి ఇంకెవరికి ఏమి జరిగింది? ఎవరు ఎవరికీ ఏం చేశారు?
రాగాదీనామ్ అవస్తూనాం కల్పితానాం ఖవృక్షవత్ । అసఙ్కల్పననష్టానాం కః ప్రసఙ్గో ఽత్ర వర్ధనే
రాగాది భావాలు వాస్తవమైనవి కావు, అవి ఆకాశంలో చెట్లు ఉన్నట్టు ఊహించబడినవే. అలాంటి ఊహలు పోయినప్పుడు, వాటి పెరుగుదలతో మనకు ఏమి సంబంధం?
బ్రహ్మణ్య్ ఏవ హి సర్వస్మింశ్ చలనస్పన్దనాదికమ్ । స్ఫురతి బ్రహ్మ సకలం సుఖితాదుఃఖితే కుతః
ఈ లోకంలో కదలికలు, చలనం అన్నీ బ్రహ్మలోనే ఉద్భవిస్తాయి. అన్నీ బ్రహ్మ రూపమే. మరి ఎవరికీ సుఖం, ఎవరికీ దుఃఖం ఎక్కడుంది?
బ్రహ్మ బ్రహ్మణి సంవేత్తృ బ్రహ్మ బ్రహ్మణి సంస్థితమ్ । స్ఫురతి బ్రహ్మణి బ్రహ్మ నాయమ్ అస్తీతరాత్మకః
బ్రహ్మనే బ్రహ్మలో తెలిసేది, బ్రహ్మనే బ్రహ్మలో నిలిచింది, బ్రహ్మనే బ్రహ్మలో ప్రకాశిస్తుంది. ఇక్కడ వేరే స్వరూపం లేదు.