పయస్తరఙ్గయోర్ ఐక్యం యథైవ పరమార్థతః । విద్యావిద్యాదృశోర్ ఐక్యం తథైవ పరమార్థతః
నిజంగా చూస్తే, నీరు, అల రెండూ ఒకటే. అలాగే, జ్ఞానం, అజ్ఞానం కూడా పరమార్థంగా ఒకటే.
నావిద్యాత్వం న విద్యాత్వమ్ ఇహ కిఞ్చన విద్యతే । విద్యావిద్యాదృశౌ త్యక్త్వా యద్ అస్తీహ తద్ అస్తి హి
ఇక్కడ అజ్ఞానమూ లేదు, జ్ఞానమూ లేదు. జ్ఞానం, అజ్ఞానం అనే భావాలను విడిచిపెడితే, మిగిలింది ఏదైతే ఉందో, అదే నిజంగా ఉంది.
ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదవశాద్ ఏతే రఘూద్వహ । విద్యావిద్యాదృశౌ న స్తశ్ శేషే బద్ధపదో భవ
ఓ రఘువంశశిరోమణీ, జ్ఞానం, అజ్ఞానం అనేవి పరస్పర విరుద్ధంగా మాత్రమే ఉంటాయి. మిగిలినవన్నీ వదిలిపెట్టిన తర్వాత, మిగిలిపోయిన దానిలో స్థిరంగా ఉండు.
నావిద్యాస్తి న విద్యాస్తి కృతం కల్పనయానయా । కిఞ్చిద్ అస్తి నకిఞ్చిద్ యచ్ చిత్సంవిద్ ఇతి తత్ స్థితమ్
ఇక్కడ అజ్ఞానం లేదు, జ్ఞానం లేదు — ఈ ఊహ అంతా ముగిసిపోవాలి. మిగిలింది ఏదైనా కావచ్చు, ఏమీ కాకపోవచ్చు — కానీ శుద్ధమైన చైతన్యమే అక్కడ నిలిచిఉంటుంది.
తద్ ఏవావిదితాభాసం సద్ అవిద్యేత్య్ ఉదాహృతం । విదితం సత్ తద్ ఏవేదమ్ అవిద్యాక్షయసఞ్జ్ఞితమ్
ఏదైతే తెలియదనిపిస్తుంది, దానినే అజ్ఞానం అంటారు. ఏది తెలిసిందో, అదే ఇక్కడ అజ్ఞాన నాశనంగా పరిగణించబడుతుంది.
విద్యాభావాద్ అవిద్యాఖ్యా మిథ్యైవోదేతి కల్పనా । మిథస్ సత్తైతయోర్ అన్తే ఛాయాతాపదృశోర్ ఇవ
జ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల అజ్ఞానం అనే భావన తప్పుడు ఊహగా ఉత్పన్నమవుతుంది. చివరికి వీటి ఉనికీ, నీడకూ వెలుతురుకూ ఉన్న సంబంధంలా ఉంటుంది.
అవిద్యాయాం తు లీనాయాం క్షణాద్ ద్వే ఏవ కల్పనే । ఏతే రాఘవ లీయేతే అవాచ్యం పరిశిష్యతే
అరఘవా, అజ్ఞానం పూర్తిగా లయమైపోయినప్పుడు, ఆ రెండు భావనలు ఒక్కసారిగా అంతరించిపోతాయి. చివరికి చెప్పలేని ఒకటి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
అవిద్యాసఙ్క్షయాత్ క్షీణే విద్యాపక్షే ఽపి రాఘవ । యచ్ ఛిష్టం తన్ నకిఞ్చిద్ వా కిఞ్చిద్ వాపీదమ్ ఆతతమ్
అజ్ఞానం పూర్తిగా నశించిన తరువాత, జ్ఞానం కూడా తగ్గిపోయినప్పుడు, అరఘవా, మిగిలేది ఏమీ ఉండకపోవచ్చు లేదా ఈ విశాలతే మిగిలిపోవచ్చు.
తత్రేదం దృశ్యతే సర్వం న చ కిఞ్చన దృశ్యతే । వటస్ స్వవటధానాయామ్ ఇవ పుష్పఫలాదిమాన్
ఇక్కడ అన్నీ కనిపిస్తున్నట్లే అనిపిస్తుంది, కానీ నిజంగా ఏమీ కనిపించదు. అది వటవృక్షం తన విత్తనంలో పుష్పాలు, ఫలాలతో ఉన్నట్లే.
తత్ సర్వశక్తి కచితం సర్వశక్తిసముద్గకమ్ । నభసో ఽప్య్ అధికం శూన్యమ్ అవేద్యం చ చిదాత్మకమ్
అది అన్ని శక్తులతో నిండినది, అన్ని శక్తులకు మూలమైనది, ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మమైనది, శూన్యమైనది, గ్రహించలేనిది, చైతన్య స్వరూపమైనది.
సూర్యకాన్తే యథా వహ్నిర్ యథా క్షీరే ఘృతం తథా । తత్రేదం సంస్థితం సర్వం దేశకాలక్రమోదయమ్
సూర్యకాంతంలో అగ్ని ఎలా దాగి ఉంటుందో, పాలలో నెయ్యి ఎలా కలిసివుంటుందో, అలాగే ఈ లోకంలో స్థలము, కాలము, క్రమము అన్నీ కూడా ఇందులోనే కలిసివున్నాయి.
యథా స్ఫులిఙ్గా అనలాద్ యథా భాసో దివాకరాత్ । తస్మాత్ తథేమా నిర్యాన్తి స్ఫురన్త్యస్ సంవిదస్ స్థితాః
అగ్నిలో నుంచి చినుకులు ఎలా వెలువడతాయో, సూర్యుని నుంచి కిరణాలు ఎలా పుట్టుకొస్తాయో, అలాగే దాని నుంచే ఈ ప్రకాశవంతమైన చైతన్యాలు వెలువడి నిలిచివుంటాయి.
యథామ్భోధిస్ తరఙ్గాణాం యథామలమణిస్ త్విషామ్ । కోశో నిత్యమ్ అనన్తానాం తథా తత్ సంవిదాం త్విషామ్
సముద్రంలో నుంచి అలలు ఎలా ఉప్పొంగుతాయో, ముద్దుబండలో నుంచి వెలుగు ఎలా ప్రసరిస్తుందో, అలాగే అది అనంతమైన చైతన్యపు కిరణాలకు శాశ్వత మూలంగా నిలుస్తుంది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం సర్వవస్తూనాం తద్ అవస్థితమ్ । సర్వదైవావినాశాత్మ కుమ్భానాం గగనం యథా
అది అన్ని వస్తువులకు లోపల, బయట కూడా స్థిరంగా ఉంటుంది; ఎప్పటికీ నాశనం కానిది, కుండల్లోని ఆకాశం లోపల, బయట ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
యథా మణేర్ అయస్స్పన్దేష్వ్ అయస్కాన్తస్య కర్తృతా । అకర్తుర్ ఏవ హి తథా కర్తృతా తస్య కల్ప్యతే
ఎలా ఒక అయస్కాంతం దగ్గర ఇనుపపు ముక్కలు కదలడం జరుగుతుందో, అయినా అయస్కాంతం ఏమీ చేయకపోయినా, మనం ఆ కదలికను అయస్కాంతం వల్లే అనుకుంటామో, అలాగే, నిజంగా ఏమీ చేయని దానికి కూడా మనం చర్యను ఊహించుకుంటాం.
మణిసన్నిధిమాత్రేణ యథాయస్ స్పన్దతే జడమ్ । తత్సత్తయా తథైవాయం దేహశ్ చోపత్య్ అచిద్వపుః
అయస్కాంతం దగ్గర ఉండటంతోనే ఇనుపం, అది జడమైనదైనా, కదలుతుంది. అలాగే, ఆ సత్త్వం వల్లే ఈ శరీరం కూడా, అది చైతన్యం లేనిదైనా, ఉద్భవిస్తుంది.
తత్ర స్థితం జగద్ ఇదం జగదేకబీజే చిన్నామ్ని సంవిద్ ఇతి కల్పితకల్పనే చ । లోలోర్మిజాలమ్ ఇవ వారిణి చిత్స్వరూపం ఖాద్ అప్య్ అరూపవతి యత్ర నకిఞ్చిద్ అస్తి
అక్కడ, చైతన్యం అనే ఒకటే విత్తనం ఉన్నదిగా చెప్పబడినదానిలో ఈ జగత్తు నిలిచిఉంది. ఊహలో, అది నీటిలో అలలు లాంటి వంటిది. ఆ చైతన్య స్వరూపం, రూపం లేని ఆకాశంలో కూడా, అక్కడ ఏమీ లేకపోయినా, అలాగే ఉంటుంది.
తస్మాన్ నకిఞ్చిద్ ఏవేదం జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । న కిఞ్చిద్ భూతతాం యాతం యత్ కిఞ్చిద్ అపి విద్ధి హే
కాబట్టి, ఈ స్థావరజంగమ జగత్తు నిజంగా ఏమీ కాదు. ఏది అయినా, అది ఏ రూపంలో ఉన్నా, ఏదీ నిజంగా ఉద్భవించలేదు అని తెలుసుకో.
తత్ర కాచిన్ న కలనా భావాభావమయాత్మికా । తద్ ఇదం రామ జీవాది సర్వం వ్యర్థం కిమ్ ఈహసే
అక్కడ ఏ ఆలోచన కూడా ఉండదు, ఏది ఉన్నదా లేదా అన్న భావమే లేదు. అందుకే రామా, ఈ జీవుడు మొదలైనవి అన్నీ వ్యర్థమే. నీవు ఎందుకు ప్రయత్నిస్తున్నావు?
సుబుద్ధో ఽయమ్ అసావ్ అన్తర్ ఇతి యో వ్యపదిశ్యతే । న తం లభామహే సర్పం రజ్జుసర్పభ్రమాద్ ఇవ
'ఇతడు లోపల ఉన్న జ్ఞానవంతుడు' అని ఎవరో చెప్పినా, మనం అతడిని కనుగొనలేము. అది తాడు మీద పాము కనిపించినట్టు, నిజంగా పాము లేనట్టే.
అపరిజ్ఞాత ఆత్మైవ భ్రమతాం సముపాగతః । జ్ఞాత ఆత్మత్వమ్ ఆయాతి సీమాన్తం సర్వసంవిదామ్
ఆత్మను గుర్తించని వారు మాయలో పడతారు. ఆత్మను తెలుసుకున్నప్పుడు, అది అన్ని జ్ఞానాల పరిమితికి చేరుతుంది.
అవిద్యేత్య్ ఉచ్యతే లోకే చిచ్ చేత్యమలమాలితా । చేత్యాతీతాచ్ఛతామ్ ఏతి సర్వోపాధివివర్జితా
ఈ లోకంలో అవిద్య అనేది చైతన్యానికి, దాని విషయాలకు కలిసిన మలినంగా చెప్పబడుతుంది. దాన్ని దాటి పోయినప్పుడు, అది అన్ని ఆపాదించుకున్న లక్షణాలనుండి విముక్తమై, నిర్మలమైన స్థితిని పొందుతుంది.
చిత్తమాత్రం హి పురుషస్ తస్మిన్ నష్టే న నశ్యతి । స్థితే తిష్ఠతి నాత్మాయం ఘటే సతి యథామ్బరమ్
మనిషి అనేది మనస్సే. అది పోయినప్పుడు మనిషి నశించడు. అది ఉన్నప్పుడు మనిషి కూడా ఉంటాడు. మనస్సు పోయినా, ఆత్మ నశించదు. ఇది గడప పగిలినప్పుడు ఆకాశం ఏమీ కాకపోవడంలా ఉంటుంది.
గచ్ఛన్ పశ్యతి గచ్ఛన్తం స్థితం తిష్ఠఞ్ శిశుర్ యథా । భానుమ్ ఏవమ్ ఇదం చేతః పశ్యత్య్ ఆత్మానమ్ ఆకులమ్
ఒక చిన్నపిల్లకు సూర్యుడు కదిలిపోతున్నట్టు కనిపిస్తే, ఆ సూర్యుడు నిలిచిపోయినట్టు కూడా కనిపిస్తుంది. అలాగే, మనస్సు కూడా తనను తాను చంచలంగా లేదా స్థిరంగా ఉందని అనుభవిస్తుంది.
కోశకారవద్ ఆత్మానం వాసనాననతన్తుభిః । వేష్టయంశ్ చైవ చేతో ఽన్తర్ బాలత్వాన్ నావబుధ్యతే
ఒక పురుగు తన వాసనల తంతువులతో తానే తాను చుట్టుకుంటుంది. అలాగే, మనస్సు కూడా తన అలవాట్ల తంతువులతో లోపల తానే తాను చుట్టుకుంటుంది. కానీ, తన చిన్నదనంతో అది ఈ విషయం గ్రహించదు.
మౌర్ఖ్యమ్ అత్యన్తఘనతామ్ ఆగతం సదవస్థితమ్ । స్థావరాదితనుం ప్రాప్తం కీదృశం భవతి ప్రభో
పూర్తిగా మూర్ఖత్వం దట్టంగా, బలంగా స్థిరపడితే, మనస్సు స్థావరజంతువులాంటి శరీరంలోకి వెళ్ళినప్పుడు, దాని స్థితి ఎలా ఉంటుంది ప్రభూ?
అమనస్త్వమ్ అసమ్ప్రాప్తం మనస్త్వాద్ అపి విచ్యుతమ్ । తటస్థం రూపమ్ ఆశ్రిత్య స్థితైషా స్థావరేషు చిత్
మనస్సు లేని స్థితి ఇంకా రాకపోయినా, మనస్సు తన సహజ స్వభావం నుండి తొలగిపోయినా, ఆ చైతన్యం తటస్థంగా నిలిచి, స్థావరజంతువుల్లో ఉండిపోతుంది.
సుప్తపుర్యష్టకా యత్ర సంస్థితా దుఃఖదాయినీ । మూకాన్ధజడవత్ తత్ర సత్తామాత్రేణ తిష్ఠతి
నిద్ర అనే ఎనిమిది భాగాల నగరం స్థిరంగా ఉండే చోట, అది బాధను కలిగించేలా ఉంటుంది. అక్కడ చైతన్యం మూగవాడిలా, అంధుడిలా, జడుడిలా, కేవలం ఉనికిగా మాత్రమే ఉంటుంది.
సత్తాద్వైతతయా యత్ర సంస్థితా స్థావరేషు చిత్ । తత్రాదూరస్థితాం ముక్తిం మన్యే వేద్యవిదాం వర
స్థావరజంతువుల్లో చైతన్యం ఉనికి ఏకత్వంగా నిలిచినప్పుడు, అటువంటి చోట, ఓ జ్ఞానులకు శ్రేష్ఠుడా, ముక్తి దగ్గరలోనే ఉందని నేను భావిస్తున్నాను.
బుద్ధిపూర్వం విచార్యేదం యథావస్త్వవలోకనాత్ । సత్తాసామాన్యబోధో యస్ స మోక్షశ్ చేద్ అనన్తకః
ఈ విషయాన్ని బుద్ధితో పరిశీలించి, నిజంగా ఎలా ఉందో చూసినప్పుడు, ఉనికి యొక్క సాధారణతను తెలుసుకునే జ్ఞానం ఎప్పటికీ నిలిచితే, అదే నిజమైన మోక్షం.