బృహత్పర్వతపర్వాఢ్యా బ్రహ్మాణ్డత్వక్పరావృతా । దేహయష్టిర్ ఇయం యస్యాస్ త్రిలోకీ లోకలాసినీ
ఈ శరీరం, గొప్ప పర్వత శ్రేణులతో అలంకరించబడి, బ్రహ్మాండపు పొరతో చుట్టబడినదిగా ఉంది. దీనివల్లే మూడు లోకాలు నాశనం అవుతున్నాయి.
సుఖం దుఃఖం భవో భావో జ్ఞానమ్ అజ్ఞానమ్ ఏవ చ । అత్రైతాన్య్ ఉరువృత్తాని మూలాని చ ఫలాని చ
ఇక్కడ సుఖం, దుఃఖం, జననం, భావనలు, జ్ఞానం, అజ్ఞానం — ఇవన్నీ విస్తృతంగా కనిపిస్తాయి. వీటి మూలాలు, ఫలితాలు కూడా ఇక్కడే ఉన్నాయి.
సుఖాద్ అవిద్యోదేత్య్ ఉచ్చైస్ తద్ ఏవాన్తే ప్రయచ్ఛతి । దుఃఖాద్ అవిద్యోదేత్య్ ఉచ్చైస్ తద్ ఏవాన్తే ఫలత్య్ అలమ్
సుఖం వల్ల అజ్ఞానం బలంగా పుట్టి, చివరికి అదే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. దుఃఖం వల్ల కూడా అజ్ఞానం బలంగా పుట్టి, చివరికి దాని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
భవాద్ అవిద్యోదేత్య్ ఏషా తమ్ ఏవ ఫలతి స్ఫుటమ్ । భావాత్ సత్తామ్ అవాప్నోతి తమ్ ఏవ ఫలతి క్షణాత్
భవం వల్ల అజ్ఞానం పుట్టి, స్పష్టంగా దాని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. భావన వల్ల అది సత్త్వాన్ని పొందుతుంది, వెంటనే దాని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
అజ్ఞానాద్ వృద్ధిమ్ ఆయాతి తద్ ఏవాస్యాః ఫలం స్మృతమ్ । జ్ఞానేన యాతి సంవిత్తిం తద్ ఏవాన్తే ప్రయచ్ఛతి
అజ్ఞానం వల్ల ఇది పెరుగుతుంది, అదే దాని ఫలం అని చెప్పబడింది. జ్ఞానం ద్వారా ఇది బోధను పొందుతుంది, చివరికి అదే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
నానావిధోల్లాసవతీ వాసనామోదదాయినీ । ఘనప్రవాలపటలా తనుర్ అస్యా విజృమ్భతే
ఇది ఎన్నో రకాల ఆనందాలతో నిండినదిగా, కోరికల సువాసనను పంచేలా, దట్టమైన కొమ్మలు, ఆకులతో కూడిన శరీరంలా విస్తరిస్తుంది.
దివసవ్యూహకుసుమా యామినీలోలషట్పదా । అజస్రం స్పన్దమానైషా ప్రపతద్భూతపల్లవా
ఇది పగటి పుష్పాలతో అలంకరించబడింది, రాత్రి తేనెటీగలతో కదిలిపోతుంది, ఎప్పుడూ చలించిపోతూ, జీవుల మొగ్గలు పడిపోతూ ఉంటుంది.
ఆగత్యాగత్య తరసా వివేకకరిణా క్వచిత్ । విధూయతే ధూతరజఃప్రసరా పునర్ ఏతి చ
కొన్నిసార్లు వివేకం వేగంగా వచ్చి పోయే సమయంలో, ఇది బలంగా కదిలిపోతుంది, దుమ్ము చెదరిపోతుంది, కానీ మళ్లీ తిరిగి వస్తుంది.
జాయమానప్రవాలాఢ్యా సఞ్జాతాఙ్కురదన్తురా । సర్వర్తుకుసుమోపేతా సమగ్రరసశాలినీ
ఈ చెట్టు కొత్త మొగ్గలు పుట్టి, పచ్చని కాండాలతో అలంకరించబడి, అన్ని కాలాల్లో పువ్వులతో విరజిల్లి, అన్ని రకాల రుచులతో నిండిపోయి ఉంది.
జన్మపర్వాలినీరన్ధ్రా వినాశచ్ఛిద్రదద్రులా । భోగాభోగరసాపూర్ణా విచారైకఘుణక్షతా
ఈ చెట్టు జనన మరణాల రంధ్రాలతో, నాశనం తెచ్చే చీలికలతో పాడైపోయింది. అనుభవించే సుఖ దుఃఖాల రుచులతో నిండిపోయి ఉన్నా, విచారణ అనే పురుగు ఒక్కటే దీనిని గాయపరిచింది.
వికసన్త్యః ప్రతిదినం చన్ద్రార్కావలయో హి యాః । వ్యోమ్ని వాతవిలోలాని పుష్పాణ్య్ అస్యాః కిలాఙ్గ తాః
ప్రతి రోజు వికసించే చంద్రుడు, సూర్యుడు తమ వలయాలతో ఆకాశంలో గాలికి ఊగిపోతూ, ఈ చెట్టు పువ్వులుగా విరజిల్లుతుంటారు.
అస్యాః ప్రస్ఫురితాకారాః కోరకత్వమ్ ఉపాగతాః । పూరితాకాశకోశా యాస్ తారకా రఘునన్దన
ఈ చెట్టు ప్రకాశంగా మెరుస్తూ కనిపించే రూపాలు మొగ్గలుగా మారాయి. ఆకాశాన్ని నింపే తారలు, రఘునందన, ఈ చెట్టు పువ్వులే.
చన్ద్రార్కదహనాలోకా అస్యాస్ తత్ కౌసుమం రజః । అనేనేయం హి గౌరాఙ్గీ స్త్రీవచ్ చేతాంసి కర్షతి
చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని వెలుగు ఇవే ఆమెకు పుష్పరేణువులా ఉంటాయి. ఈ రేణువులతోనే, ఓ గోరువర్ణురాలా, ఆమె స్త్రీల మనసులను ఆకర్షిస్తుంది.
మనోమాతఙ్గవలితా సఙ్కల్పకలకోకిలా । ఇన్ద్రియవ్యాలశబలా తృష్ణాత్వగుపరఞ్జితా
ఆమె మనస్సు అనే ఏనుగు చేత ఊగిపోతుంది; ఊహల కుయిలు ఆమెకు పాటలు పాడుతుంది; ఇంద్రియాల పాములతో ఆమె శరీరం మచ్చలతో కనిపిస్తుంది; తృష్ణ అనే రంగుతో ఆమె రంగుబడింది.
నీలాకాశతమాలాఙ్గసంశ్రయేణోన్నతిం గతా । రోదసీజానుసుస్తమ్భా భువనోద్యానభూస్థితా
నీలాకాశపు హారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఆమె మహిమను పొందింది. భూమి, ఆకాశం అనే రెండు స్తంభాలపై నిలబడింది; లోకాల తోటలో స్థిరంగా నిలిచింది.
అధోబ్రహ్మాణ్డఖణ్డేన స్వాలవాలేన జాలినా । విహితాశేషజలధిజలక్షీరాదిసేచనా
కింద భాగం బ్రహ్మాండానికి మూలంగా, సూక్ష్మమైన రోమాలు జాలిగా ఉండగా, ఆమె సముద్రాలు, నీళ్లు, పాలు అన్నింటినీ సేద్యం చేస్తుంది.
త్రయీవిలోలభ్రమరా రమణీపుష్పరఞ్జితా । చిత్స్పన్దవాతవలితా క్రియావిపులపత్త్రికా
మూడు వేదాల తేనెటీగలు అలంకరించినది, ఆనందపుష్పాల రంగులతో మెరిసిపోతున్నది, చైతన్యపు గాలితో ఉల్లాసంగా కదిలిపోతున్నది, విస్తారమైన క్రియాపత్రాలతో నిండినది.
కుకర్మాజగరవ్యాప్తా స్వర్గశ్రీపుష్పమణ్డపా । జీవజీవకనీరన్ధ్రా నానామోదమదప్రదా
చెడుకార్యాల పాములతో నిండినది, స్వర్గీయ వైభవపు పుష్పమండపాలతో అలంకరించబడినది, జీవజాలపు రంధ్రాలతో పొడవబడి, వివిధ రకాల ఆనందాలు, మత్తులు ప్రసాదించేది.
నానారసమయీ చిత్రా నానాకుసుమహాసినీ । నానాఫలావలివ్యాప్తా నానావర్ణవికాసినీ
వివిధ రుచులతో కూడినది, అద్భుతంగా కనిపించేది, అనేక పుష్పాలతో వికసిస్తున్నది, ఎన్నో ఫలదండలతో కప్పబడినది, అనేక రంగులతో ప్రకాశిస్తున్నది.
నానాలవాలవలయా నానావిహగధారిణీ । నానాపరాగపరుషా నానాభ్రలవలాఞ్ఛితా
వివిధ లతల వలయాలతో చుట్టబడినది, అనేక పక్షులతో నివసించబడినది, భిన్న పరాగాలతో గట్టిగా ఉన్నది, అనేక తేనెటీగల గుంపులతో ముద్రించబడినది.
నానాలతాకుట్మలితా నానావనగణోత్థితా । నానాగిరితటారూఢా నానాచలనిరన్తరా
అనేక వనాలలో పుట్టిన, ఎన్నో కొండలపై ఎక్కిన, అనేక కొండచొచ్చుల్లో విస్తరించిన, ఎన్నో వేరు వేరు తాడులు, మల్లెలతో నిండిన ఒక పెద్ద వల్లి.
జాతా చ జాయమానా చ మ్రియమాణా తథా మృతా । అనుచ్ఛిన్నా తథా చ్ఛిన్నా నిత్యమ్ అచ్ఛేదినీ తథా
పుట్టినది, పుట్టుకుంటున్నది, చనిపోతున్నది, చనిపోయినది, విడిపోని, విడిపోయిన, ఎప్పటికీ తెగని, అలాగే తెగిపోయే స్వభావం కలది.
అతీతా వర్తమానా చ సత్యేవాసత్పదాస్పదా । నిత్యమ్ అత్యన్తతరుణా నిత్యం శమమ్ ఉపేయుషీ
గతమైనది, ప్రస్తుతం ఉన్నది, నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ, ఎప్పుడూ యవ్వనంతో నిండినది, ఎల్లప్పుడూ శాంతిని పొందే స్వభావం కలది.
మహావిషలతైషా హి సంసారవిషమూర్ఛనామ్ । దదాతి రభసా శ్లిష్టా పరామృష్టా వినశ్యతి
ఇది మహా విషవల్లి, ఈ సంసారాన్ని మత్తులో ముంచే విషాన్ని ఇస్తుంది. దాన్ని ఆశగా పట్టుకుంటే ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, గట్టిగా పట్టుకుంటే అంతమవుతుంది.
స్ఫీతేతో గలితేతశ్ చ రూఢేతస్ సంస్థితాన్వ్ ఇతః । ఇతో జలమ్ ఇతశ్ శైలా ఇతో నాగాస్ సురా ఇతః
ఇక్కడ అది విస్తరించింది; అక్కడ కరిగిపోయింది; ఇంకొక్కడ స్థిరంగా నిలిచింది. ఒక చోట నీరు ఉంది; ఇంకొక చోట కొండలు; ఇక్కడ పాములు; అక్కడ దేవతలు.
ఇతః పృథ్వీత్వమ్ ఆయాతా తథేతో ద్యుతయా స్థితా । ఇతశ్ చన్ద్రార్కతాం ప్రాప్తా తథేతస్ తారకాకృతిమ్
ఇక్కడ అది భూమిగా మారింది; అక్కడ ప్రకాశంగా నిలిచింది. ఒక చోట అది చంద్రుడిగా, సూర్యుడిగా మారింది; ఇంకొక్కడ నక్షత్రాల రూపం దాల్చింది.
ఇతస్ తమ ఇతస్ తేజ ఇతః ఖమ్ ఇత ఉర్వరా । ఇతశ్ శాస్త్రమ్ ఇతో వేదా ఇతో ద్వయవివర్జితా
ఇక్కడ చీకటి ఉంది, అక్కడ వెలుగు ఉంది; ఇక్కడ ఆకాశం, అక్కడ పంట భూమి. ఒక చోట శాస్త్రాలు, ఇంకొక చోట వేదాలు; మరొక చోట రెండింటినీ దాటి ఉన్నది.
ఇతః పుణ్యమ్ ఇతః పాపమ్ ఇతస్ స్థావరమూఢతా । ఇతో జ్ఞానాత్ పరిక్షీణా పీనేతో ఽజ్ఞానభావనాత్
ఇక్కడ పుణ్యం, అక్కడ పాపం; ఇక్కడ స్థావరమైనవాటికి మూర్ఖత్వం. ఒక చోట జ్ఞానంతో తగ్గిపోతుంది; ఇంకొక చోట అజ్ఞానం పెంపొందించడంవల్ల పెరుగుతుంది.
ఇతః పుణ్యతపోదానైః క్షీయమాణతయా స్థితా । ఇతో యోగవిలాసేన నూనం క్షయమ్ ఉపాగతా
ఇక్కడ పుణ్యములు, తపస్సు, దానం వంటివాటితో అది కొంత తగ్గిపోతుంది. అక్కడ యోగ సాధన ఆనందంతో అది పూర్తిగా అంతమవుతుంది.
క్వచిత్ ఖగతయోడ్డీనా క్వచిద్ దేవతయా స్థితా । క్వచిత్ స్థాణుతయా రూఢా క్వచిత్ పవనతాం గతా
కొన్ని చోట్ల అది పక్షుల్లా ఆకాశంలో ఎగురుతుంది; మరికొన్ని చోట్ల దేవతగా ఉంటుంది. ఎక్కడో అది స్థిరంగా నిలువెత్తిన స్తంభంలా ఉంటుంది; ఇంకొన్ని చోట్ల గాలిలా మారిపోతుంది.