తతో విదితవేద్యం మాం నిజప్రకృతిమ్ ఆస్థితమ్ । స ఉవాచ జగత్కర్తా వక్తా సకలకారణమ్
తర్వాత, తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని గ్రహించి, నా సహజ స్వరూపంలో స్థిరమైన తర్వాత, జగత్తును సృష్టించినవాడు, అన్నిటికీ కారణమైనవాడు, నన్ను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
శాపేనాజ్ఞపదం నీత్వా పృచ్ఛకస్ త్వం మయా కృతః । పుత్రాస్య జ్ఞానసారస్య సమస్తజనసిద్ధయే
శాపం వల్ల నీవు అజ్ఞాన స్థితికి వచ్చావు. అందుకే నేను నిన్ను ప్రశ్నించే వాడిగా చేశాను. నీ కుమారులకు జ్ఞానసారం తెలియజేయడం ద్వారా అందరికీ మేలు కలగాలని ఇది జరిగింది.
ఇదానీం శాన్తశాపస్ త్వం పరం బోధమ్ ఉపాగతః । సంస్థితో ఽహమ్ ఇవైకాత్మా కనకం కనకాద్ ఇవ
ఇప్పుడు నీవు శాంతమైన శాపం నుండి విముక్తుడవై, పరమ జ్ఞానాన్ని పొందావు. నేను కూడా నా స్వరూపంలో నిలిచినవాడిని, అది బంగారం నుండి బంగారం పుట్టినట్లే.
గచ్ఛేదానీం మహీపీఠే జమ్బుద్వీపాన్తరస్థితమ్ । సాధో భారతవర్షం త్వం లోకానుగ్రహహేతునా
ఇప్పుడు నీవు భూమి మీద ఉన్న జంబూద్వీపంలోని భాగానికి వెళ్ళు. ఓ మేలైనవాడా, లోకానికి మేలు చేయడానికి నీవు భారతవర్షానికి వెళ్ళు.
తత్ర క్రియాకాణ్డపరాస్ త్వయా పుత్ర మహాధియః । ఉపదేశ్యాః క్రియాకాణ్డక్రమేణ క్రమశాలినః
అక్కడ, ఓ జ్ఞానవంతుడా, కర్మకాండలో నిబద్ధత కలిగి, క్రమంగా ఆచరించే వారికి నీవు కర్మకాండ ప్రకారం బోధించాలి.
విరక్తచిత్తాశ్ చ తథా మహాప్రజ్ఞా విరాగిణః । ఉపదేశ్యాస్ త్వయా సాధో జ్ఞానేనానన్దదాయినా
అలాగే, వేరుపడిన మనస్సు కలిగి, గొప్ప జ్ఞానంతో, రాగరహితులైనవారికి నీవు ఆనందాన్ని ఇచ్చే జ్ఞానంతో బోధించాలి.
ఇతి తేన నియుక్తో ఽహం పిత్రా కమలయోనినా । ఇహ రాఘవ తిష్ఠామి యావద్ భూతపరమ్పరా
రాఘవా, నా తండ్రి అయిన కమలంలో పుట్టినవాడు నాకు ఆజ్ఞాపించిన ప్రకారం, ఈ లోకంలో భూతాల పరంపర పూర్తయ్యే వరకు నేను ఇక్కడే ఉంటున్నాను.
కర్తవ్యమ్ అస్తి మమ నేహ హి కిఞ్చిద్ ఏవ స్థాతవ్యమ్ ఇత్య్ అభిమనా భువి సంస్థితో ఽస్మి । సంశాన్తయా సతతసుప్తధియేవ వృత్త్యా కార్యం కరోమి న చ కిఞ్చిద్ అహం కరోమి
నాకు చేయవలసిన పని ఉంది; దీనికంటే ఇంకేమీ లేదు. ఈ నిశ్చయంతో నేనిప్పుడు భూమిపై ఉన్నాను. ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా, నిద్రలో ఉన్నట్టు మనసుతో నా పనిని చేస్తూ, నిజానికి నేను ఏమీ చేయడం లేదు.
ఏతత్ తే కథితం సర్వం జ్ఞానావతరణం భువి । మయా స్వమ్ ఈహితం చైవ కమలోద్భవకల్పితమ్
ఈ భూమిపై జ్ఞానం ఎలా అవతరించిందో, నా స్వంత సంకల్పంతో, కమలంలో పుట్టినవాడు ఊహించిన విధంగా, నీకు నేను అన్నీ వివరంగా చెప్పాను.
తద్ ఇదం పరమం జ్ఞానం శ్రోతుమ్ అద్య తవానఘ । భృశమ్ ఉత్కణ్ఠితం చేతో మహతస్ సుకృతోదయాత్
పాపరహితుడా, నీవు ఇప్పుడు ఈ పరమ జ్ఞానాన్ని వినబోతున్నావు. గొప్ప పుణ్యఫలంతో నీ మనసు ఎంతో ఆసక్తిగా ఉంది.
కథం బ్రహ్మన్ భగవతో లోకే జ్ఞానావతారణే । సర్గాద్ అనన్తరం బుద్ధిః ప్రవృత్తా పరమేష్ఠినః
ఓ బ్రహ్మన్, సృష్టి జరిగిన వెంటనే, జ్ఞానం ఈ లోకంలో ఎలా ప్రవేశించిందో, ఆ భగవంతుని మనస్సు ఎలా పనిచేయడం మొదలైంది అనేది చెప్పగలవా?
పరమే బ్రహ్మణి బ్రహ్మా స్వభావవశతస్ స్వయమ్ । జాతస్ స్పన్దమయో నిత్యమ్ ఊర్మిర్ అమ్బునిధావ్ ఇవ
పరబ్రహ్మలో, బ్రహ్మ తన సహజ స్వభావంతో ఎప్పుడూ అలలు ఎగిసే సముద్రంలో ఒక తరంగం లాగా, నిరంతరం కదలికతో ఉద్భవించాడు.
సృష్ట్వైవమ్ ఆతతం సర్గం సర్గస్య సకలా గతీః । భూతభవ్యభవిష్యత్స్థా దదర్శ పరమేశ్వరః
ఈ విధంగా విశాలమైన సృష్టిని, దాని అన్ని మార్గాలను సృష్టించిన తరువాత, పరమేశ్వరుడు గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు స్థితులను చూశాడు.
సత్క్రియాక్రమకాలస్య కృతాదేః క్షయ ఆగతే । మోహమ్ ఆలోక్య లోకానాం కారుణ్యమ్ అగమత్ ప్రభుః
సద్క్రియలు జరిగే కాలం, మొదటి సృష్టి యుగం ముగిసినప్పుడు, లోకాల్లో మాయను చూసి, ప్రభువు దయతో నిండిపోయాడు.
తతో మామ్ ఈశ్వరస్ సృష్ట్వా జ్ఞానేనాయోజ్య చాసకృత్ । విససర్జ మహీపీఠే లోకస్యాజ్ఞానశాన్తయే
అప్పుడే పరమేశ్వరుడు నన్ను సృష్టించి, జ్ఞానంతో పునఃపునః ప్రేరేపిస్తూ, ఈ లోకంలోని అజ్ఞానాన్ని శాంతిపరచడానికి భూమిపై పంపించాడు.
యథాహం ప్రహితస్ తేన తథాన్యే ఽపి మహర్షయః । సనత్కుమారప్రముఖా నారదాద్యాశ్ చ భూరిశః
నన్ను ఆయన పంపినట్లే, సనత్కుమారుడు ముందుండి, నారదుడు మొదలైన అనేక మంది మహర్షులను కూడా ఆయన భూమిపై పంపించాడు.
క్రియాక్రమేణ పుణ్యేన తథా జ్ఞానక్రమేణ చ । మనోమహామయోత్తబ్ధమ్ ఉద్ధర్తుం లోకమ్ ఈరితాః
మేము సత్కర్మ మార్గం ద్వారా, అలాగే జ్ఞాన మార్గం ద్వారా, మనస్సు మహామాయలో బంధించబడిన ఈ లోకాన్ని పైకి తీయమని ఆదేశించబడ్డాము.
మహర్షిభిస్ తతస్ తైస్ తు క్షీణే కృతయుగే పురా । క్రమాత్ క్రియాక్రమే శుద్ధే పృథివ్యాం తనుతాం గతే
అప్పట్లో మహర్షులు తమ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చిన తర్వాత, కృతయుగం క్షీణించగా, సత్కర్మ మార్గంలో పవిత్రత తగ్గిపోతూ, భూమి బలహీనమయ్యింది.
క్రియాక్రమవిధానార్థం మర్యాదానియమాయ చ । పృథగ్దేశవిభాగేన భూపాలాః పరికల్పితాః
కార్యాలయాన్ని సరిగా నిర్వహించేందుకు, భూమికి హద్దులు పెట్టేందుకు, భూమిని వేర్వేరు ప్రాంతాలుగా విడగొట్టి, ఆ ప్రాంతాలకు రాజులను నియమించారు.
బహూని స్మృతిశాస్త్రాణి యజ్ఞశాస్త్రాణి చావనౌ । ధర్మకామార్థసిద్ధ్యర్థం కల్పితాన్య్ ఉదితాన్య్ అథ
ధర్మం, కామం, అర్థం సాధించేందుకు, భూమిపై అనేక స్మృతి గ్రంథాలు, యజ్ఞ సంబంధమైన గ్రంథాలు రచించబడ్డాయి, ప్రచారం చేయబడ్డాయి.
కాలచక్రే వహత్య్ అస్మింస్ తతో విగలితే క్రమే । ప్రత్యహం భోజనపరే జనే శాల్యర్జనోన్ముఖే
ఈ కాలచక్రం తిరుగుతుంటే, పూర్వపు క్రమం తగ్గిపోతే, ప్రజలు రోజూ తినే దానిలో, వరి పండించడంలో మునిగిపోతారు.
ద్వన్ద్వాని సమ్ప్రవృత్తాని విషయార్థం మహీభుజామ్ । దణ్డ్యతాం సమ్ప్రయాతాని భూతాని భువి భూరిశః
భూమిపై రాజులు విషయాల కోసం పరస్పరం కలహించుకుంటారు. దాంతో, భూమిపై అనేక జనులు శిక్షకు లోనవుతారు.
తతో యుద్ధం వినా భూపా మహీం పాలయితుం క్రమాత్ । అసమర్థాస్ తద్ ఆయాతాః ప్రజాభిస్ సహ దీనతామ్
అప్పటినుంచి యుద్ధం లేకుండా భూమిని పాలించలేక, రాజులు తమ ప్రజలతో కలిసి క్రమంగా బాధలోకి పడిపోయారు.
తేషాం దైన్యాపనోదార్థం సమ్యక్సృష్టిక్రమాయ చ । తతో ఽస్మదాదిభిః ప్రోక్తా మహత్యో జ్ఞానదృష్టయః
వారికి వచ్చిన ఆ బాధను తొలగించేందుకు, సృష్టి క్రమాన్ని సరిగ్గా నిలబెట్టేందుకు, మేము మరియు మాదిరిగానే ఉన్నవారు గొప్ప జ్ఞాన దర్శనాలను ప్రకటించాము.
అధ్యాత్మవిద్యా తేనేయం పూర్వం రాజసు వర్ణితా । తదను ప్రసృతా లోకే రాజవిద్యేత్య్ ఉదాహృతా
అలా ఈ ఆధ్యాత్మిక విద్య మొదట రాజుల మధ్య వివరించబడింది; ఆ తరువాత అది లోకంలో వ్యాపించి రాజవిద్య అని పిలవబడింది.
రాజవిద్యా రాజగుహ్యమ్ అధ్యాత్మగ్రన్థమ్ ఉత్తమమ్ । జ్ఞాత్వా రాఘవ రాజానః పరాం నిర్దుఃఖతాం గతాః
రాజవిద్య, రాజగుహ్యం, మరియు ఉత్తమమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాన్ని తెలుసుకున్న రాజులు, రాఘవా, అత్యున్నతమైన దుఃఖరహిత స్థితిని పొందారు.
అథ రాజస్వ్ అతీతేషు బహుష్వ్ అమలకీర్తిషు । అస్మాద్ దశరథాద్ రామ జాతో ఽద్య త్వమ్ ఇహావనౌ
అనేకమంది పుణ్యశీలులు, కీర్తిగాంచిన రాజులు గతించిన తరువాత, ఈ భూమిపై దశరథుని కుమారుడిగా నువ్వు, రామా, ఈ రోజు జన్మించావు.
తవ చాతిప్రసన్నే ఽస్మిఞ్ జాతం మనసి పావనమ్ । నిర్నిమిత్తమ్ ఇదం చారు వైరాగ్యమ్ అరిమర్దన
నీ మనసు ఎంతో పవిత్రంగా, సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు, కారణం లేకుండా ఈ అందమైన విరక్తి నీలో పుట్టింది, శత్రువులను సంహరించేవాడా.
సర్వస్యైవ హి భవ్యస్య సాధోర్ అపి వివేకినః । నిమిత్తపూర్వం వైరాగ్యం జాయతే రామ రాజసమ్
రామా, సాధువులు, వివేకులు అయిన అందరికీ సాధారణంగా ఏదో ఒక కారణం వల్లే విరక్తి కలుగుతుంది. అది రాజస్వభావంతో ఉంటుంది.
ఇదం త్వ్ అపూర్వమ్ ఉత్పన్నం చమత్కారకరం సతామ్ । తవానిమిత్తం వైరాగ్యం సాత్త్వికం స్వవివేకజమ్
కానీ నీలో పుట్టిన ఈ విరక్తి అపూర్వమైనది, సత్పురుషులను ఆశ్చర్యపరిచే విధంగా ఉంది. నీ విరక్తి కారణం లేకుండా, స్వచ్ఛంగా, నీ స్వంత వివేకంతో పుట్టింది.