నేత్రలోలాలినీలోలా స్ఫురితాధరపల్లవా । మూర్ఖార్థమ్ ఏవ వికసత్య్ అఙ్గనావిషవల్లరీ
కళ్లతో ఆటపాటలు, పెదవులతో తడిమే ఆడదాని విషవల్లి, మూర్ఖుని కోసమే వికసిస్తుంది.
అజ్ఞవారిధిహృద్భూమావ్ ఏవ వేపథుపల్లవః । వర్ధతే ఽపగతచ్ఛాయో రాగవిద్రుమదుర్ద్రుమః
అజ్ఞాన సముద్రపు హృదయ భూమిలో, వేడి వణుకుతో పెరిగే రాగద్రుమం, నీడ లేకుండా భయంకరమైన పద్మరాగ వృక్షంలా విస్తరిస్తుంది.
తనుచ్ఛదలసద్ధూమశ్ శస్త్రజ్వాలో భటోల్ముకః । జ్వలతి ద్వేషదావో ఽజ్ఞహృన్మరౌ కోపతాపదః
శరీరపు పొరల నుండి వచ్చే మసి, ఆయుధాల మంట, ద్వేషం అనే అగ్ని, కోపం వల్ల కలిగే వేడి — ఇవన్నీ మనసులోని అజ్ఞానపు ఎడారిలో మండిపోతుంటాయి.
అజ్ఞమాత్సర్యసరసి పరాపవదనచ్ఛదా । ఈర్ష్యాకమలినీ చిన్తాషట్పదీ వికసత్య్ అలమ్
అజ్ఞానం, అసూయ అనే చెరువులో, ఇతరుల నింద అనే పొరతో కప్పబడి, ఈర్ష్య అనే కమలం వికసిస్తుంది. ఆ కమలంలో ఆందోళన అనే తేనెటీగ విరివిగా సంచరిస్తుంది.
ప్రతిజన్మ ప్రకృష్టోగ్రదుఃఖకల్లోలసమ్భ్రమః । జడమ్ ఏవ సమభ్యేతి పునర్మరణవాడవః
ప్రతి జన్మలో తీవ్రమైన బాధల అలలు ఉప్పొంగుతుంటాయి. మరణం అనే అగ్ని మూర్ఖులవద్దే మళ్లీ మళ్లీ చేరుతుంది.
జన్మబాల్యం ధ్రువం యాతి యౌవనం యువతా జరామ్ । జరా మరణమ్ అభ్యేతి మూఢస్యైవ పునః పునః
పుట్టినవాడు తప్పక బాల్యాన్ని, ఆ తరువాత యవ్వనాన్ని, యవ్వనానంతరం వృద్ధాప్యాన్ని చేరతాడు. వృద్ధాప్యం మరణాన్ని దగ్గర చేస్తుంది. మూర్ఖుడికి ఈ చక్రం మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతుంది.
జగజ్జీర్ణారఘట్టే ఽస్మిన్ రజ్జ్వా సంసృతిరూపయా । మజ్జనోన్మజ్జనైర్ అజ్ఞా యన్త్రే శకలతాం గతాః
ఈ ప్రపంచం కాలపు రగడతో పాతిపోతూ, పునర్జన్మాల తాడుతో, అజ్ఞానం వల్ల ప్రాణులు మునిగి తేలుతూ, జీవన యంత్రంలో భాగాలుగా మారిపోతున్నారు.
యద్ ఏవ గోష్పదాదూరం జ్ఞధియః పేలవం జగత్ । తద్ ఏవాపారపర్యన్తమ్ అగాధమ్ అమహాత్మనః
స్పష్టమైన జ్ఞానం ఉన్నవారికి ఈ లోకం చిన్న గోమూత్రపు గుంటలా కనిపిస్తుంది. కానీ, చిన్న మనసున్నవారికి అది అంచు లేని, లోతులేని మహాసముద్రంలా అనిపిస్తుంది.
ధియో ఽదృశ ఇవాజ్ఞస్య చిద్వ్యోమోదరకోటరాత్ । న ప్రయాన్త్య్ అపరం పారం విహఙ్గ్యః పఞ్జరాద్ ఇవ
అజ్ఞానులకు వారి బుద్ధి, చైతన్య ఆకాశపు గుహలో చిక్కుకున్న, కనబడని పక్షుల్లా, పంజరంలో ఉన్న పక్షులు బయటకు వెళ్లలేనట్టు, పరపారాన్ని చేరుకోలేవు.
భావమాత్రపరావృత్త్యా వాసనామాత్రనాభయః । స్పష్టీకర్తుం న శక్యన్తే జన్మచక్రస్య నేమయః
మనస్సులోని భావాలను త్రిప్పేసి, వాసనల తంతువుతో మాత్రమే చూస్తే, జన్మచక్రపు అచ్చు spokes ను స్పష్టంగా గ్రహించడం సాధ్యం కాదు.
అజ్ఞేనేన్ద్రియశయ్యార్థం రాగాసృగరుణా తనుః । సంసారారణ్య ఆస్తీర్ణా పునర్ ఆమిషపిణ్డవత్
అజ్ఞానంతో, ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల ఆకర్షణ అనే విషంతో ఈ శరీరం, సంసార అరణ్యంలో ఒక మాంసపు ముద్దలా విస్తరించబడింది.
భూతశైలమయీ సృష్టిర్ మృన్మాంసలవమాత్రికా । మోహాత్ సంలక్ష్యతే చిత్తపదార్థానర్థరఞ్జనా
భూతాల పర్వతాలతో, మట్టి, మాంసం, మజ్జతో కూడిన ఈ సృష్టి, మాయ వల్ల మనస్సు ఇంద్రియ వస్తువులతో, దురదృష్టపు ఆటలతో రంగు పూసినట్టు కనిపిస్తుంది.
జయత్య్ అనల్పసఙ్కల్పకల్పనాకల్పపాదపః । అజ్ఞానాం ప్రసృతా యస్మాజ్ జగత్పర్ణపరమ్పరాః
అనేక సంకల్పాలతో విస్తరించిన ఊహ అనే వృక్షం విజయవంతంగా నిలుస్తోంది; దాని నుండి అజ్ఞానపు ఆకుల్లాంటి జగత్తు పరంపరలు వ్యాపించాయి.
యస్మింస్ తిష్ఠన్తి రాజన్తే లసన్తి విలసన్తి చ । విచిత్రరచనోపేతా భూరిభోగవిహఙ్గమాః
ఆ వృక్షంపై, విచిత్రమైన ఆకారాలతో అలంకరించబడిన అనేక అనుభవాల పక్షులు నివసిస్తూ, మెరిసిపోతూ, ఆనందంగా ఆడుకుంటూ ఉంటాయి.
యత్ర జన్మాని పర్వాణి కర్మజాలం చ కోరకాః । ఫలాని పుణ్యపాపాని మఞ్జర్యో విభవశ్రియః
అక్కడ జన్మలు ముడిపడే చోట్లుగా, కర్మల బంధాలు మొగ్గలుగా, ఫలితాలు పుణ్యపాపాలుగా, పుష్పాలు ఐశ్వర్య సంపదలుగా ఉన్నాయి.
అజ్ఞానేన్దూదయాద్ ఏతా యోషిదోషధయస్ స్ఫుటమ్ । సంసారవనషణ్డే ఽస్మిన్ పరాం శోభామ్ ఉపాగతాః
అజ్ఞాన చంద్రుడు ఉదయించినప్పుడు, ఈ స్త్రీలు మరియు ఔషధాలు ఈ సంసార అరణ్యంలో అపూర్వమైన అందాన్ని పొందాయి.
ఘనజాడ్యః కలాపూర్ణస్ తమఃకాలకృతోదయః । శూన్యోదితాత్మా దోషేశో జయత్య్ అజ్ఞానచన్ద్రమాః
దట్టమైన మూర్ఖత్వంతో, చీకటి నిండిన రాత్రి సమయంలో పుట్టిన అజ్ఞాన చంద్రుడు, ఖాళీ ఆకాశంలో వెలిగిపోతూ, దోషాలకు అధిపతిగా విజయం సాధిస్తున్నాడు.
అజ్ఞానేన్దోః ప్రసాదేన వాసనామృతశాలినా । తర్పితాశాచకోరేణ చిత్తరత్నరసైషిణా
అజ్ఞాన చంద్రుని అనుగ్రహంతో, వాసనామృతాన్ని కోరే ఆశ అనే చకోరపక్షి, మనస్సు అనే రత్నసారంతో తృప్తి చెందుతుంది.
రాజహంసవిలాసిన్యః ప్రాలేయశిశిరాఙ్గికాః । భాన్తి కాన్తాకుముద్వత్యో లోలలోచనషట్పదాః
రాజహంసలు తమ ఆటలో ఎంతో అందంగా, మంచు లాంటి చల్లని శరీరాలతో, ముద్దుగా మెరిసే చంద్రకుముదాల్లా కనిపిస్తున్నారు. వాటి చంచలమైన కళ్లూ తేనెటీగలవలె ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి.
ధమ్మిల్లతిమిరోల్లాసా యత్ ప్రపాణ్డుపయోధరాః । రామారజన్యో రాజన్తే తన్ మౌర్ఖ్యేన్దువిజృమ్భితమ్
కట్టిన జుట్టుతో, అలంకారాలతో, తెల్లగా మెరిసే వక్షోజాలతో రాజవంశానికి చెందిన స్త్రీలు, మూర్ఖత్వ చంద్రుడు వెలిగినప్పుడు వారి అందం వికసిస్తూ ప్రకాశిస్తున్నాయి.
ఆపాతమాత్రమధురత్వమ్ అనర్థవత్త్వమ్ ఆద్యన్తవత్త్వమ్ అఖిలస్థితిభఙ్గురత్వమ్ । అజ్ఞానశాఖిన ఇతి ప్రసృతాని రామ నానాకృతీని విపులాని ఫలాన్య్ అమూని
రామా, ఈ అజ్ఞానవృక్షపు ఫలాలు ఎన్నో రూపాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇవి మొదట్లో మాత్రమే తీయగా అనిపిస్తాయి, అసలు విలువ లేవు, మొదలు ముగింపు ఉంటాయి, ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండవు.
యన్ ముక్తావలితా రత్నభూషితా భాన్తి యోషితః । మదేన్దావ్ ఉదితే క్షుబ్ధకామక్షీరార్ణవోర్మయః
ముత్యాల హారాలు, రత్నాల అలంకారాలతో అలంకరించబడిన స్త్రీలు, మత్తు చంద్రుడు ఉదయించినప్పుడు, కోరికల సముద్రపు అలలు ఎగిసిపడినట్లు ప్రకాశిస్తున్నారు.
సౌవర్ణామ్భోజకోశస్థలోలాలిపటలశ్రియమ్ । ధారయన్తి దృశస్ స్త్రీణాం కపోలదలదోలితాః
స్త్రీల మృదువుగా ఊగే చెంపలు తిప్పుకుంటూ నడిచేటప్పుడు, బంగారు కమలంపై తేనెటీగల గుంపు తేలియాడుతున్న అందాన్ని చూపిస్తాయి.
ఉద్యానవనషణ్డేషు భూమౌ కృతపదా మధౌ । హృద్యాస్ సుమనసో భాన్తి హాసా ఇవ మనోభువః
వసంతంలో ఉద్యానవనాల్లో, తోటల్లో, అడవుల్లో వారి పాదాలు తాకిన చోట, మన్మథుని చిరునవ్వుల్లా అందమైన పువ్వులు వికసిస్తాయి.
క్రవ్యాదగృధ్రగోమాయుకౌలేయకవలాఙ్గికాః । స్త్రియస్ సముపమీయన్తే చన్ద్రచన్దనపఙ్కజైః
స్త్రీలను కొందరు గద్దలు, నక్కలు, అడవి కుక్కల శరీరాలతో పోలుస్తారు; మరికొందరు చంద్రకాంతి, గంధపు చెక్క, కమలపువ్వులతో పోలుస్తారు.
సౌవర్ణకలశామ్భోజకోరకోత్తుఙ్గలిఙ్గవత్ । దృశ్యతే స్త్రీస్తనశ్రేణీ రక్తప్రతిసముద్గికా
స్త్రీల వక్షోజాల వరుసలు, ఎర్రటి ముద్దలు కలిగి, బంగారు కమలపు ముక్కులు, కలశాలు లాంటి ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
రసాయనేన్దునిష్ష్యన్దమధుబిమ్బాసవద్రవైః । ఓష్ఠాభిధో మాంసలవో లాలాక్త ఉపమీయతే
పెద్ద మాంసపేశీతో ఉన్న పెదవి, అమృత ప్రవాహం, చంద్రుని సారం, తేనె లేదా మద్యం వంటి ద్రవంతో పోల్చబడుతుంది.
శల్మల్యష్ఠీలికాకారా భుజాః క్రూరాస్థిశఙ్కవః । బాహూబాహు లతాశబ్దైర్ వర్ణ్యన్తే కవిభిశ్ శుభైః
శాల్మలి చెట్టు ముల్లుల్లా కఠినంగా, పదునుగా ఉన్న చేతులను, కవులు సుందరమైన పదాలతో, ఒకదానికొకటి చుట్టుకున్న లతలుగా వర్ణిస్తారు.
కదలీస్తమ్భసమ్భారసున్దరీ సున్దరీరతా । ఊరుశోభోదితానఙ్గతోరణశ్రీర్ విరాజతే
అరటి కాండాల వలె ఆకర్షణీయంగా మెరిసే తొడల అందం, అందమైన స్త్రీలో ప్రేమను రేకెత్తించే అద్భుతమైన ద్వారంలా ప్రకాశిస్తుంది.
ఆపాతమాత్రమధురా మధ్యే ద్వన్ద్వానుపాతినీ । శీఘ్రావసానవిరసా లక్ష్మీర్ అప్య్ అభివాఞ్ఛ్యతే
ఆనందం మొదట్లో మాత్రమే మధురంగా అనిపిస్తుంది; మధ్యలో కలయికలో కలహం కలిగిస్తుంది. అది త్వరగా ముగిసి, రుచి కోల్పోతుంది. ఇంతవరకు లక్ష్మీదేవి కూడా నిజంగా కోరబడదు.