తేన యస్ సఙ్గమస్ స స్యాత్ స్థాణునాపి హి జఙ్గలే । తదర్థం యత్ కృతం కిఞ్చిత్ తద్ వ్యోమ లగుడైర్ హతమ్
అటువంటి మనిషితో కలవడం అరణ్యంలో ఒక చెట్టుతో కలిసినట్టే. ఆ ఉద్దేశంతో ఏం చేసినా, అది ఆకాశాన్ని కర్రలతో కొట్టినట్టు వ్యర్థమే.
తస్మిన్ యద్ అధమే దత్తం తత్ త్యక్తం క్లిన్నకర్దమే । తేన సార్ధం కథా యాస్ తత్ కౌలేయాహ్వానమ్ అధ్వరే
అలాంటి నీచుడికి ఇచ్చినది మట్టిలో పడేసినట్టే. అతనితో మాట్లాడటం కూడా వ్యర్థమైన యజ్ఞంలా ఉంటుంది.
అజ్ఞత్వమ్ ఆపదాం నిష్ఠా కా హి నాపద్ అజానతః । ఇయం సంసారసరణిర్ వహత్య్ అజ్ఞప్రసాదతః
అజ్ఞానం అన్ని కష్టాలకు మూలం. ఎవరికైనా అజ్ఞానం లేకపోతే, అతనికి ఎలాంటి అపాయం కలుగదు? ఈ Samsāra మార్గం అజ్ఞానంతోనే నడుస్తోంది.
అజ్ఞస్యోగ్రాణి దుఃఖాని సుఖాన్య్ అపి దృఢాని చ । పునః పునః ప్రవర్తన్తే యుగం ప్రత్య్ అచలా ఇవ
అజ్ఞానులకు తీవ్రమైన బాధలు, బలమైన సుఖాలు కూడా మళ్లీ మళ్లీ యుగాలు తిరిగేలా వస్తూనే ఉంటాయి.
శరీరధనదారాదావ్ ఆస్థాం సమనుబధ్నతః । ఇదం దుర్దుఃఖమ్ అజ్ఞస్య న కదాచన శామ్యతి
శరీరం, ధనం, భార్య, ఇవి లాంటి వాటిపట్ల మమకారం కలిగి ఉండే అజ్ఞానులకు ఈ లోతైన బాధ ఎప్పుడూ తగ్గదు.
అనాత్మని శవే దేహే ఆత్మభావమ్ ఉపేయుషః । అసద్బోధమయీ మాయా కథం నామ వినశ్యతి
ప్రాణం లేని శవమైన శరీరాన్ని ఆత్మగా భావించే వారికి, అసత్యమైన అర్థంతో ఏర్పడిన మాయ ఎప్పుడు పోదు?
దుర్భావఖర్వితధియో వస్తున్య్ అన్ధస్య దుర్మతేః । అవస్తుని సనేత్రస్య లుఠతశ్ చ పదే పదే
తప్పు అభిప్రాయాలతో మనసు మలినమైన అంధుడు, మూర్ఖుడు వాస్తవంలోనైనా, భ్రమలోనైనా ప్రతి అడుగునా బాధను అనుభవిస్తాడు.
విషమ్ ఉత్పద్యతే చన్ద్రాద్ ఆమోదః కుసుమాద్ ఇవ । కణ్టకశ్ చైవ పయసో దూర్వాఙ్కుర ఇవ స్థలాత్
చంద్రుని నుండి సుగంధం, పువ్వు నుండి పరిమళం, నీటిలో నుంచి ముల్లు, పొడి నేలలో నుంచి దుర్వా మొక్క మొలిచినట్టు, కష్టాలు కూడా అప్రత్యక్షంగా పుట్టుకొస్తాయి.
దేహశల్మలిభోగిన్యో మనోమాతఙ్గశృఙ్ఖలాః । అజ్ఞస్యాశాః ప్రసూయన్తే సువృష్టేష్వ్ ఇవ శాలయః
అజ్ఞానులకు, కోరికలు శాల్మలి చెట్టు మీద పెరిగే వల్లి లాగా, మనస్సు ఏనుగు గొలుసుల్లాగా, బాగా వర్షం పడిన పొలాల్లో బియ్యం మొలకెత్తినట్లు పుట్టుకొస్తాయి.
నరకశ్రీర్ అనాత్మజ్ఞం దుష్కృతవ్యాలపాలితా । పరిపాలయతి ప్రీతా మయూరీ వారిదం యథా
ఆత్మజ్ఞానం లేని వాడిని, చెడు పనుల పాములు కాపాడే నరకసౌభాగ్యం, మయూరి మేఘాన్ని ఎలా ప్రేమగా చూసుకుంటుందో అలా సంరక్షిస్తుంది.
నేత్రలోలాలినీలోలా స్ఫురితాధరపల్లవా । మూర్ఖార్థమ్ ఏవ వికసత్య్ అఙ్గనావిషవల్లరీ
కళ్లతో ఆటపాటలు, పెదవులతో తడిమే ఆడదాని విషవల్లి, మూర్ఖుని కోసమే వికసిస్తుంది.
అజ్ఞవారిధిహృద్భూమావ్ ఏవ వేపథుపల్లవః । వర్ధతే ఽపగతచ్ఛాయో రాగవిద్రుమదుర్ద్రుమః
అజ్ఞాన సముద్రపు హృదయ భూమిలో, వేడి వణుకుతో పెరిగే రాగద్రుమం, నీడ లేకుండా భయంకరమైన పద్మరాగ వృక్షంలా విస్తరిస్తుంది.
తనుచ్ఛదలసద్ధూమశ్ శస్త్రజ్వాలో భటోల్ముకః । జ్వలతి ద్వేషదావో ఽజ్ఞహృన్మరౌ కోపతాపదః
శరీరపు పొరల నుండి వచ్చే మసి, ఆయుధాల మంట, ద్వేషం అనే అగ్ని, కోపం వల్ల కలిగే వేడి — ఇవన్నీ మనసులోని అజ్ఞానపు ఎడారిలో మండిపోతుంటాయి.
అజ్ఞమాత్సర్యసరసి పరాపవదనచ్ఛదా । ఈర్ష్యాకమలినీ చిన్తాషట్పదీ వికసత్య్ అలమ్
అజ్ఞానం, అసూయ అనే చెరువులో, ఇతరుల నింద అనే పొరతో కప్పబడి, ఈర్ష్య అనే కమలం వికసిస్తుంది. ఆ కమలంలో ఆందోళన అనే తేనెటీగ విరివిగా సంచరిస్తుంది.
ప్రతిజన్మ ప్రకృష్టోగ్రదుఃఖకల్లోలసమ్భ్రమః । జడమ్ ఏవ సమభ్యేతి పునర్మరణవాడవః
ప్రతి జన్మలో తీవ్రమైన బాధల అలలు ఉప్పొంగుతుంటాయి. మరణం అనే అగ్ని మూర్ఖులవద్దే మళ్లీ మళ్లీ చేరుతుంది.
జన్మబాల్యం ధ్రువం యాతి యౌవనం యువతా జరామ్ । జరా మరణమ్ అభ్యేతి మూఢస్యైవ పునః పునః
పుట్టినవాడు తప్పక బాల్యాన్ని, ఆ తరువాత యవ్వనాన్ని, యవ్వనానంతరం వృద్ధాప్యాన్ని చేరతాడు. వృద్ధాప్యం మరణాన్ని దగ్గర చేస్తుంది. మూర్ఖుడికి ఈ చక్రం మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతుంది.
జగజ్జీర్ణారఘట్టే ఽస్మిన్ రజ్జ్వా సంసృతిరూపయా । మజ్జనోన్మజ్జనైర్ అజ్ఞా యన్త్రే శకలతాం గతాః
ఈ ప్రపంచం కాలపు రగడతో పాతిపోతూ, పునర్జన్మాల తాడుతో, అజ్ఞానం వల్ల ప్రాణులు మునిగి తేలుతూ, జీవన యంత్రంలో భాగాలుగా మారిపోతున్నారు.
యద్ ఏవ గోష్పదాదూరం జ్ఞధియః పేలవం జగత్ । తద్ ఏవాపారపర్యన్తమ్ అగాధమ్ అమహాత్మనః
స్పష్టమైన జ్ఞానం ఉన్నవారికి ఈ లోకం చిన్న గోమూత్రపు గుంటలా కనిపిస్తుంది. కానీ, చిన్న మనసున్నవారికి అది అంచు లేని, లోతులేని మహాసముద్రంలా అనిపిస్తుంది.
ధియో ఽదృశ ఇవాజ్ఞస్య చిద్వ్యోమోదరకోటరాత్ । న ప్రయాన్త్య్ అపరం పారం విహఙ్గ్యః పఞ్జరాద్ ఇవ
అజ్ఞానులకు వారి బుద్ధి, చైతన్య ఆకాశపు గుహలో చిక్కుకున్న, కనబడని పక్షుల్లా, పంజరంలో ఉన్న పక్షులు బయటకు వెళ్లలేనట్టు, పరపారాన్ని చేరుకోలేవు.
భావమాత్రపరావృత్త్యా వాసనామాత్రనాభయః । స్పష్టీకర్తుం న శక్యన్తే జన్మచక్రస్య నేమయః
మనస్సులోని భావాలను త్రిప్పేసి, వాసనల తంతువుతో మాత్రమే చూస్తే, జన్మచక్రపు అచ్చు spokes ను స్పష్టంగా గ్రహించడం సాధ్యం కాదు.
అజ్ఞేనేన్ద్రియశయ్యార్థం రాగాసృగరుణా తనుః । సంసారారణ్య ఆస్తీర్ణా పునర్ ఆమిషపిణ్డవత్
అజ్ఞానంతో, ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల ఆకర్షణ అనే విషంతో ఈ శరీరం, సంసార అరణ్యంలో ఒక మాంసపు ముద్దలా విస్తరించబడింది.
భూతశైలమయీ సృష్టిర్ మృన్మాంసలవమాత్రికా । మోహాత్ సంలక్ష్యతే చిత్తపదార్థానర్థరఞ్జనా
భూతాల పర్వతాలతో, మట్టి, మాంసం, మజ్జతో కూడిన ఈ సృష్టి, మాయ వల్ల మనస్సు ఇంద్రియ వస్తువులతో, దురదృష్టపు ఆటలతో రంగు పూసినట్టు కనిపిస్తుంది.
జయత్య్ అనల్పసఙ్కల్పకల్పనాకల్పపాదపః । అజ్ఞానాం ప్రసృతా యస్మాజ్ జగత్పర్ణపరమ్పరాః
అనేక సంకల్పాలతో విస్తరించిన ఊహ అనే వృక్షం విజయవంతంగా నిలుస్తోంది; దాని నుండి అజ్ఞానపు ఆకుల్లాంటి జగత్తు పరంపరలు వ్యాపించాయి.
యస్మింస్ తిష్ఠన్తి రాజన్తే లసన్తి విలసన్తి చ । విచిత్రరచనోపేతా భూరిభోగవిహఙ్గమాః
ఆ వృక్షంపై, విచిత్రమైన ఆకారాలతో అలంకరించబడిన అనేక అనుభవాల పక్షులు నివసిస్తూ, మెరిసిపోతూ, ఆనందంగా ఆడుకుంటూ ఉంటాయి.
యత్ర జన్మాని పర్వాణి కర్మజాలం చ కోరకాః । ఫలాని పుణ్యపాపాని మఞ్జర్యో విభవశ్రియః
అక్కడ జన్మలు ముడిపడే చోట్లుగా, కర్మల బంధాలు మొగ్గలుగా, ఫలితాలు పుణ్యపాపాలుగా, పుష్పాలు ఐశ్వర్య సంపదలుగా ఉన్నాయి.
అజ్ఞానేన్దూదయాద్ ఏతా యోషిదోషధయస్ స్ఫుటమ్ । సంసారవనషణ్డే ఽస్మిన్ పరాం శోభామ్ ఉపాగతాః
అజ్ఞాన చంద్రుడు ఉదయించినప్పుడు, ఈ స్త్రీలు మరియు ఔషధాలు ఈ సంసార అరణ్యంలో అపూర్వమైన అందాన్ని పొందాయి.
ఘనజాడ్యః కలాపూర్ణస్ తమఃకాలకృతోదయః । శూన్యోదితాత్మా దోషేశో జయత్య్ అజ్ఞానచన్ద్రమాః
దట్టమైన మూర్ఖత్వంతో, చీకటి నిండిన రాత్రి సమయంలో పుట్టిన అజ్ఞాన చంద్రుడు, ఖాళీ ఆకాశంలో వెలిగిపోతూ, దోషాలకు అధిపతిగా విజయం సాధిస్తున్నాడు.
అజ్ఞానేన్దోః ప్రసాదేన వాసనామృతశాలినా । తర్పితాశాచకోరేణ చిత్తరత్నరసైషిణా
అజ్ఞాన చంద్రుని అనుగ్రహంతో, వాసనామృతాన్ని కోరే ఆశ అనే చకోరపక్షి, మనస్సు అనే రత్నసారంతో తృప్తి చెందుతుంది.
రాజహంసవిలాసిన్యః ప్రాలేయశిశిరాఙ్గికాః । భాన్తి కాన్తాకుముద్వత్యో లోలలోచనషట్పదాః
రాజహంసలు తమ ఆటలో ఎంతో అందంగా, మంచు లాంటి చల్లని శరీరాలతో, ముద్దుగా మెరిసే చంద్రకుముదాల్లా కనిపిస్తున్నారు. వాటి చంచలమైన కళ్లూ తేనెటీగలవలె ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి.
ధమ్మిల్లతిమిరోల్లాసా యత్ ప్రపాణ్డుపయోధరాః । రామారజన్యో రాజన్తే తన్ మౌర్ఖ్యేన్దువిజృమ్భితమ్
కట్టిన జుట్టుతో, అలంకారాలతో, తెల్లగా మెరిసే వక్షోజాలతో రాజవంశానికి చెందిన స్త్రీలు, మూర్ఖత్వ చంద్రుడు వెలిగినప్పుడు వారి అందం వికసిస్తూ ప్రకాశిస్తున్నాయి.