దేహదేహవతోర్ జ్ఞానాద్ యథాభూతైతయోస్ స్థితిః । సత్తాసత్తాత్మికోదేతి దీపాద్ ఇవ పదార్థయోః
శరీరం, ఆత్మ రెండింటి గురించి నిజమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు వాటి అసలు స్థితి తెలుస్తుంది; దీపం వెలిగినప్పుడు వస్తువులు కనిపించటం, ఆర్పినప్పుడు కనబడకపోవటం లాగానే, వాటిలో ఉనికి, లేనితనం అనిపిస్తుంది.
అసమ్యగ్జ్ఞానినో యే హి స్వావర్తపరివర్తనైః । అన్తశ్శూన్యాస్ స్ఫురన్తీహ తే మోహార్జునవాయవః
సరైన జ్ఞానం లేని వారు తమ స్వంత భ్రమల్లో తిప్పుకుంటూ, లోపల ఖాళీగా, మాయ అరణ్యంలో గాలిలా చంచలంగా ఉంటారు.
అపర్యాలోచితాత్మార్థమ్ అపరామృష్టసంవిదః । స్పన్దన్తే వేష్టితోన్ముక్తతృణవన్ మూఢబుద్ధయః
ఆత్మ యొక్క అర్థాన్ని ఆలోచించని వారు, జ్ఞానం తాకని వారు, గడ్డి తుపాను పట్టి వదిలినట్టు అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, మూర్ఖుల్లా అయోమయంగా జీవిస్తున్నారు.
అనాస్వాదితచిత్తత్త్వం జడాస్ సూత్రైస్ స్వవాయుభిః । యన్త్రవచ్ చోదితాక్రాన్తా నటన్తి ప్రస్ఫురన్తి చ
మనస్సు యొక్క నిజమైన తత్వాన్ని అనుభవించని వారు, బొమ్మల్ని తీగలతో కదిలించినట్టు, తమ స్వంత ఊపిరితో నడిపించబడి, చలించని దేహాలు లాగా నాట్యం చేస్తూ, ఎగిరిపడుతూ ఉంటారు.
తృణకాష్ఠాదికం సర్వమ్ ఆహరన్తి త్యజన్తి చ । సశబ్దస్పర్శరూపాద్యాస్ తరఙ్గతరలాఙ్గకాః
ఈ చంచలమైన జీవులు, గడ్డి, దుంగలు మొదలైనవన్నీ కూడగట్టడం, వదిలేయడం చేస్తారు. శబ్దం, స్పర్శ, రూపం మొదలైన వాటితో, అలలు లాగా పైకి దిగిపోతూ తిరుగుతారు.
జడాస్ సన్తస్ స్ఫురద్రూపా భృశం స్ఫారరసారవాః । సవిహారాగమాపాయా మహౌఘా ఇవ దుర్ధియః
ఇవాళ్లంతా చైతన్యం లేని వారు అయినా, వెలుగు మెరుపుల్లా కనిపిస్తూ, రకరకాల రుచులతో నిండిపోయి, రాకపోకలతో, అయోమయమైన మనసుతో, పెద్ద ప్రవాహాల్లా ఉప్పొంగుతుంటారు.
సర్వేషామ్ ఏవ చైతేషాం స్థితైవైషా చిద్ అవ్యయా । కిం త్వ్ అబోధవశాద్ అస్యాః పరాం కృపణతాం గతాః
ప్రతి జీవిలో ఈ అవినాశి చైతన్యం ఉన్నదే. కానీ, అవిద్య వల్ల అది పరమ దుస్థితికి దిగజారింది.
శ్వాససన్తతయో హ్య్ అజ్ఞాల్ లోహకారదృతేర్ ఇవ । స్పన్దమాత్రార్థమ్ ఏవాశు దృశ్యన్తే నార్థకారిణః
అజ్ఞానులకు ఊపిరితిత్తుల చలనం కేవలం కదలిక మాత్రమే, ఇనుము పనివాడి కమ్మరి బెల్లోస్ లా, దానికి అసలు ప్రయోజనం ఉండదు.
తర్జనోద్గర్జనం మూఢాద్ ధనుర్దణ్డగుణాద్ ఇవ । శ్రూయతే మారణాయైవ చిద్బోధపరివర్జితమ్
తెలివిలేని వారి బెదిరింపులు, అరుపులు — అవి చైతన్యం లేకుండా వినిపించేవి నాశనానికి మాత్రమే, విల్లు, కర్ర, దారం శబ్దంలా.
ఫలలాభో ఽపి యో మూఢాత్ తద్ అరణ్యతరోర్ ఇవ । తస్మిన్ విశ్రమణం యత్ తచ్ ఛిలాఫలహకే యథా
అజ్ఞానుడు పొందిన ఫలం అడవి చెట్టు పండు లాంటిది; దానిలో విశ్రాంతి పొందాలనుకోవడం రాయి పండు మీద ఆధారపడినట్టు.
తేన యస్ సఙ్గమస్ స స్యాత్ స్థాణునాపి హి జఙ్గలే । తదర్థం యత్ కృతం కిఞ్చిత్ తద్ వ్యోమ లగుడైర్ హతమ్
అటువంటి మనిషితో కలవడం అరణ్యంలో ఒక చెట్టుతో కలిసినట్టే. ఆ ఉద్దేశంతో ఏం చేసినా, అది ఆకాశాన్ని కర్రలతో కొట్టినట్టు వ్యర్థమే.
తస్మిన్ యద్ అధమే దత్తం తత్ త్యక్తం క్లిన్నకర్దమే । తేన సార్ధం కథా యాస్ తత్ కౌలేయాహ్వానమ్ అధ్వరే
అలాంటి నీచుడికి ఇచ్చినది మట్టిలో పడేసినట్టే. అతనితో మాట్లాడటం కూడా వ్యర్థమైన యజ్ఞంలా ఉంటుంది.
అజ్ఞత్వమ్ ఆపదాం నిష్ఠా కా హి నాపద్ అజానతః । ఇయం సంసారసరణిర్ వహత్య్ అజ్ఞప్రసాదతః
అజ్ఞానం అన్ని కష్టాలకు మూలం. ఎవరికైనా అజ్ఞానం లేకపోతే, అతనికి ఎలాంటి అపాయం కలుగదు? ఈ Samsāra మార్గం అజ్ఞానంతోనే నడుస్తోంది.
అజ్ఞస్యోగ్రాణి దుఃఖాని సుఖాన్య్ అపి దృఢాని చ । పునః పునః ప్రవర్తన్తే యుగం ప్రత్య్ అచలా ఇవ
అజ్ఞానులకు తీవ్రమైన బాధలు, బలమైన సుఖాలు కూడా మళ్లీ మళ్లీ యుగాలు తిరిగేలా వస్తూనే ఉంటాయి.
శరీరధనదారాదావ్ ఆస్థాం సమనుబధ్నతః । ఇదం దుర్దుఃఖమ్ అజ్ఞస్య న కదాచన శామ్యతి
శరీరం, ధనం, భార్య, ఇవి లాంటి వాటిపట్ల మమకారం కలిగి ఉండే అజ్ఞానులకు ఈ లోతైన బాధ ఎప్పుడూ తగ్గదు.
అనాత్మని శవే దేహే ఆత్మభావమ్ ఉపేయుషః । అసద్బోధమయీ మాయా కథం నామ వినశ్యతి
ప్రాణం లేని శవమైన శరీరాన్ని ఆత్మగా భావించే వారికి, అసత్యమైన అర్థంతో ఏర్పడిన మాయ ఎప్పుడు పోదు?
దుర్భావఖర్వితధియో వస్తున్య్ అన్ధస్య దుర్మతేః । అవస్తుని సనేత్రస్య లుఠతశ్ చ పదే పదే
తప్పు అభిప్రాయాలతో మనసు మలినమైన అంధుడు, మూర్ఖుడు వాస్తవంలోనైనా, భ్రమలోనైనా ప్రతి అడుగునా బాధను అనుభవిస్తాడు.
విషమ్ ఉత్పద్యతే చన్ద్రాద్ ఆమోదః కుసుమాద్ ఇవ । కణ్టకశ్ చైవ పయసో దూర్వాఙ్కుర ఇవ స్థలాత్
చంద్రుని నుండి సుగంధం, పువ్వు నుండి పరిమళం, నీటిలో నుంచి ముల్లు, పొడి నేలలో నుంచి దుర్వా మొక్క మొలిచినట్టు, కష్టాలు కూడా అప్రత్యక్షంగా పుట్టుకొస్తాయి.
దేహశల్మలిభోగిన్యో మనోమాతఙ్గశృఙ్ఖలాః । అజ్ఞస్యాశాః ప్రసూయన్తే సువృష్టేష్వ్ ఇవ శాలయః
అజ్ఞానులకు, కోరికలు శాల్మలి చెట్టు మీద పెరిగే వల్లి లాగా, మనస్సు ఏనుగు గొలుసుల్లాగా, బాగా వర్షం పడిన పొలాల్లో బియ్యం మొలకెత్తినట్లు పుట్టుకొస్తాయి.
నరకశ్రీర్ అనాత్మజ్ఞం దుష్కృతవ్యాలపాలితా । పరిపాలయతి ప్రీతా మయూరీ వారిదం యథా
ఆత్మజ్ఞానం లేని వాడిని, చెడు పనుల పాములు కాపాడే నరకసౌభాగ్యం, మయూరి మేఘాన్ని ఎలా ప్రేమగా చూసుకుంటుందో అలా సంరక్షిస్తుంది.
నేత్రలోలాలినీలోలా స్ఫురితాధరపల్లవా । మూర్ఖార్థమ్ ఏవ వికసత్య్ అఙ్గనావిషవల్లరీ
కళ్లతో ఆటపాటలు, పెదవులతో తడిమే ఆడదాని విషవల్లి, మూర్ఖుని కోసమే వికసిస్తుంది.
అజ్ఞవారిధిహృద్భూమావ్ ఏవ వేపథుపల్లవః । వర్ధతే ఽపగతచ్ఛాయో రాగవిద్రుమదుర్ద్రుమః
అజ్ఞాన సముద్రపు హృదయ భూమిలో, వేడి వణుకుతో పెరిగే రాగద్రుమం, నీడ లేకుండా భయంకరమైన పద్మరాగ వృక్షంలా విస్తరిస్తుంది.
తనుచ్ఛదలసద్ధూమశ్ శస్త్రజ్వాలో భటోల్ముకః । జ్వలతి ద్వేషదావో ఽజ్ఞహృన్మరౌ కోపతాపదః
శరీరపు పొరల నుండి వచ్చే మసి, ఆయుధాల మంట, ద్వేషం అనే అగ్ని, కోపం వల్ల కలిగే వేడి — ఇవన్నీ మనసులోని అజ్ఞానపు ఎడారిలో మండిపోతుంటాయి.
అజ్ఞమాత్సర్యసరసి పరాపవదనచ్ఛదా । ఈర్ష్యాకమలినీ చిన్తాషట్పదీ వికసత్య్ అలమ్
అజ్ఞానం, అసూయ అనే చెరువులో, ఇతరుల నింద అనే పొరతో కప్పబడి, ఈర్ష్య అనే కమలం వికసిస్తుంది. ఆ కమలంలో ఆందోళన అనే తేనెటీగ విరివిగా సంచరిస్తుంది.
ప్రతిజన్మ ప్రకృష్టోగ్రదుఃఖకల్లోలసమ్భ్రమః । జడమ్ ఏవ సమభ్యేతి పునర్మరణవాడవః
ప్రతి జన్మలో తీవ్రమైన బాధల అలలు ఉప్పొంగుతుంటాయి. మరణం అనే అగ్ని మూర్ఖులవద్దే మళ్లీ మళ్లీ చేరుతుంది.
జన్మబాల్యం ధ్రువం యాతి యౌవనం యువతా జరామ్ । జరా మరణమ్ అభ్యేతి మూఢస్యైవ పునః పునః
పుట్టినవాడు తప్పక బాల్యాన్ని, ఆ తరువాత యవ్వనాన్ని, యవ్వనానంతరం వృద్ధాప్యాన్ని చేరతాడు. వృద్ధాప్యం మరణాన్ని దగ్గర చేస్తుంది. మూర్ఖుడికి ఈ చక్రం మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతుంది.
జగజ్జీర్ణారఘట్టే ఽస్మిన్ రజ్జ్వా సంసృతిరూపయా । మజ్జనోన్మజ్జనైర్ అజ్ఞా యన్త్రే శకలతాం గతాః
ఈ ప్రపంచం కాలపు రగడతో పాతిపోతూ, పునర్జన్మాల తాడుతో, అజ్ఞానం వల్ల ప్రాణులు మునిగి తేలుతూ, జీవన యంత్రంలో భాగాలుగా మారిపోతున్నారు.
యద్ ఏవ గోష్పదాదూరం జ్ఞధియః పేలవం జగత్ । తద్ ఏవాపారపర్యన్తమ్ అగాధమ్ అమహాత్మనః
స్పష్టమైన జ్ఞానం ఉన్నవారికి ఈ లోకం చిన్న గోమూత్రపు గుంటలా కనిపిస్తుంది. కానీ, చిన్న మనసున్నవారికి అది అంచు లేని, లోతులేని మహాసముద్రంలా అనిపిస్తుంది.
ధియో ఽదృశ ఇవాజ్ఞస్య చిద్వ్యోమోదరకోటరాత్ । న ప్రయాన్త్య్ అపరం పారం విహఙ్గ్యః పఞ్జరాద్ ఇవ
అజ్ఞానులకు వారి బుద్ధి, చైతన్య ఆకాశపు గుహలో చిక్కుకున్న, కనబడని పక్షుల్లా, పంజరంలో ఉన్న పక్షులు బయటకు వెళ్లలేనట్టు, పరపారాన్ని చేరుకోలేవు.
భావమాత్రపరావృత్త్యా వాసనామాత్రనాభయః । స్పష్టీకర్తుం న శక్యన్తే జన్మచక్రస్య నేమయః
మనస్సులోని భావాలను త్రిప్పేసి, వాసనల తంతువుతో మాత్రమే చూస్తే, జన్మచక్రపు అచ్చు spokes ను స్పష్టంగా గ్రహించడం సాధ్యం కాదు.