కథం స్థూలో ఽణురూపస్ స్యాద్ అణుస్ స్థూలః కథం భవేత్ । ఏకోదయే ద్వితీయస్య న సత్తా దినరాత్రివత్
స్థూలమైనది ఎలా సూక్ష్మంగా మారుతుంది? అలాగే, సూక్ష్మమైనది ఎలా స్థూలంగా మారుతుంది? ఒకటి ఉన్నప్పుడు మరొకటి ఉండదు. ఇది పగలు-రాత్రులా, రెండూ ఒకేసారి కలిసిరావు.
జ్ఞానం నాజ్ఞానతామ్ ఏతి చ్ఛాయా నాయాతి తాపతామ్ । సద్ బ్రహ్మ నాసద్ భవతి విచిత్రాస్వ్ అపి దృష్టిషు
జ్ఞానం ఎప్పుడూ అజ్ఞానంగా మారదు. నీడ ఎప్పుడూ వేడిగా మారదు. నిజమైన బ్రహ్మం ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినా అసత్యంగా మారదు.
మనాగ్ అపి న సంశ్లేషస్ సర్వగస్యాపి దేహినః । దేహేన దేహగస్యాపి కమలస్యేవ వారిణా
ప్రపంచంలో ఎవరికైనా, ఆత్మకు శరీరానికి కొంచెమైనా కలయిక ఉండదు. ఇది కమలానికి నీటికి మధ్య ఉన్న దూరంలాంటిది.
మనాగ్ అపి న సంశ్లేషో బ్రహ్మణో దేహసత్తయా । తద్గతస్యాప్య్ అతద్వృత్తేర్ అమ్బరస్యేవ వాయునా
బ్రహ్మానికి శరీరంతో కొంచెమైనా సంబంధం ఉండదు. మనసు పూర్తిగా అందులో లీనమైనవాడికైనా, అది ఆకాశానికి గాలికి మధ్య ఉన్న దూరంలాంటిది.
భవత్య్ ఆత్మని నో కిఞ్చిన్ నాసతో దేహకస్య చ । తద్ రాఘవ ముధైవైష సుఖదుఃఖభ్రమః కుతః
ఆత్మకు ఏమి జరగదు, ఈ ఊహలోని శరీరానికీ ఏమీ ఉండదు. అందుచేత, రాఘవా, ఈ సుఖదుఃఖ భ్రమ పూర్తిగా వ్యర్థమే.
జరామరణమ్ ఆపచ్ చ సుఖదుఃఖే భవాభవౌ । మనాగ్ అపి న సన్తీహ నిర్వాణో నిర్వృతో భవ
వృద్ధాప్యం, మరణం, సుఖం, దుఃఖం, జననం, మరణం — ఇవేవీ ఇక్కడ కనీసం కూడా లేవు. నీవు విముక్తుడవై, ప్రశాంతంగా ఉండు.
స్థితో దేహతయాత్యుచ్చైః పాతోత్పాతమయో భ్రమః । దృశ్యతే కేవలం బ్రహ్మణ్య్ అప్సు వీచితయా యథా
శరీరరూపంలో ఉన్న ఎదుగుదల, పతనం అనే భ్రమ బ్రహ్మంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది; అది నీటిలో అలలు ఎలా కనిపిస్తాయో అలా.
ఆత్మసత్తోపజీవిత్వాద్ ఆత్మా సమ్భవతీహ హి । దేహయన్త్రం పయస్సత్తామాత్రాద్ ఊర్మిర్ ఇవోత్థితమ్
ఆత్మే సర్వానికి ఆధారం కాబట్టి, ఇక్కడ ఆత్మ మాత్రమే కనిపిస్తుంది. శరీర యంత్రం నీటిలో అల ఎలా ఉద్భవిస్తుందో, అలా ఆత్మ ఆధారంగా కలుగుతుంది.
ఆధారస్పన్దనేనాఙ్గ యథా క్షోభభవాభవాః । సూర్యాదేః ప్రతిబిమ్బస్య తథా దేహేన దేహినః
ప్రియమైన వాడా, ఒక నీటి మీద సూర్యుని ప్రతిబింబం ఎలా ఆ నీటి అలజడితో కలిసిపోతుందో, అలాగే మనిషికి శరీరం వల్లే అనుభవాలు కలుగుతాయి.
సమ్యగ్దృష్టే యథాభూతే వస్తున్య్ ఆత్మని జాయతే । స్థితిర్ దేహమయో ఽజ్ఞానవిభ్రమో లయమ్ ఏతి చ
మన అసలు స్వరూపాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు, శరీరంతో కలిసిపోయిన భావన — అది అజ్ఞానంతో వచ్చిన మాయ — అంతా పోయిపోతుంది.
దేహదేహవతోర్ జ్ఞానాద్ యథాభూతైతయోస్ స్థితిః । సత్తాసత్తాత్మికోదేతి దీపాద్ ఇవ పదార్థయోః
శరీరం, ఆత్మ రెండింటి గురించి నిజమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు వాటి అసలు స్థితి తెలుస్తుంది; దీపం వెలిగినప్పుడు వస్తువులు కనిపించటం, ఆర్పినప్పుడు కనబడకపోవటం లాగానే, వాటిలో ఉనికి, లేనితనం అనిపిస్తుంది.
అసమ్యగ్జ్ఞానినో యే హి స్వావర్తపరివర్తనైః । అన్తశ్శూన్యాస్ స్ఫురన్తీహ తే మోహార్జునవాయవః
సరైన జ్ఞానం లేని వారు తమ స్వంత భ్రమల్లో తిప్పుకుంటూ, లోపల ఖాళీగా, మాయ అరణ్యంలో గాలిలా చంచలంగా ఉంటారు.
అపర్యాలోచితాత్మార్థమ్ అపరామృష్టసంవిదః । స్పన్దన్తే వేష్టితోన్ముక్తతృణవన్ మూఢబుద్ధయః
ఆత్మ యొక్క అర్థాన్ని ఆలోచించని వారు, జ్ఞానం తాకని వారు, గడ్డి తుపాను పట్టి వదిలినట్టు అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, మూర్ఖుల్లా అయోమయంగా జీవిస్తున్నారు.
అనాస్వాదితచిత్తత్త్వం జడాస్ సూత్రైస్ స్వవాయుభిః । యన్త్రవచ్ చోదితాక్రాన్తా నటన్తి ప్రస్ఫురన్తి చ
మనస్సు యొక్క నిజమైన తత్వాన్ని అనుభవించని వారు, బొమ్మల్ని తీగలతో కదిలించినట్టు, తమ స్వంత ఊపిరితో నడిపించబడి, చలించని దేహాలు లాగా నాట్యం చేస్తూ, ఎగిరిపడుతూ ఉంటారు.
తృణకాష్ఠాదికం సర్వమ్ ఆహరన్తి త్యజన్తి చ । సశబ్దస్పర్శరూపాద్యాస్ తరఙ్గతరలాఙ్గకాః
ఈ చంచలమైన జీవులు, గడ్డి, దుంగలు మొదలైనవన్నీ కూడగట్టడం, వదిలేయడం చేస్తారు. శబ్దం, స్పర్శ, రూపం మొదలైన వాటితో, అలలు లాగా పైకి దిగిపోతూ తిరుగుతారు.
జడాస్ సన్తస్ స్ఫురద్రూపా భృశం స్ఫారరసారవాః । సవిహారాగమాపాయా మహౌఘా ఇవ దుర్ధియః
ఇవాళ్లంతా చైతన్యం లేని వారు అయినా, వెలుగు మెరుపుల్లా కనిపిస్తూ, రకరకాల రుచులతో నిండిపోయి, రాకపోకలతో, అయోమయమైన మనసుతో, పెద్ద ప్రవాహాల్లా ఉప్పొంగుతుంటారు.
సర్వేషామ్ ఏవ చైతేషాం స్థితైవైషా చిద్ అవ్యయా । కిం త్వ్ అబోధవశాద్ అస్యాః పరాం కృపణతాం గతాః
ప్రతి జీవిలో ఈ అవినాశి చైతన్యం ఉన్నదే. కానీ, అవిద్య వల్ల అది పరమ దుస్థితికి దిగజారింది.
శ్వాససన్తతయో హ్య్ అజ్ఞాల్ లోహకారదృతేర్ ఇవ । స్పన్దమాత్రార్థమ్ ఏవాశు దృశ్యన్తే నార్థకారిణః
అజ్ఞానులకు ఊపిరితిత్తుల చలనం కేవలం కదలిక మాత్రమే, ఇనుము పనివాడి కమ్మరి బెల్లోస్ లా, దానికి అసలు ప్రయోజనం ఉండదు.
తర్జనోద్గర్జనం మూఢాద్ ధనుర్దణ్డగుణాద్ ఇవ । శ్రూయతే మారణాయైవ చిద్బోధపరివర్జితమ్
తెలివిలేని వారి బెదిరింపులు, అరుపులు — అవి చైతన్యం లేకుండా వినిపించేవి నాశనానికి మాత్రమే, విల్లు, కర్ర, దారం శబ్దంలా.
ఫలలాభో ఽపి యో మూఢాత్ తద్ అరణ్యతరోర్ ఇవ । తస్మిన్ విశ్రమణం యత్ తచ్ ఛిలాఫలహకే యథా
అజ్ఞానుడు పొందిన ఫలం అడవి చెట్టు పండు లాంటిది; దానిలో విశ్రాంతి పొందాలనుకోవడం రాయి పండు మీద ఆధారపడినట్టు.
తేన యస్ సఙ్గమస్ స స్యాత్ స్థాణునాపి హి జఙ్గలే । తదర్థం యత్ కృతం కిఞ్చిత్ తద్ వ్యోమ లగుడైర్ హతమ్
అటువంటి మనిషితో కలవడం అరణ్యంలో ఒక చెట్టుతో కలిసినట్టే. ఆ ఉద్దేశంతో ఏం చేసినా, అది ఆకాశాన్ని కర్రలతో కొట్టినట్టు వ్యర్థమే.
తస్మిన్ యద్ అధమే దత్తం తత్ త్యక్తం క్లిన్నకర్దమే । తేన సార్ధం కథా యాస్ తత్ కౌలేయాహ్వానమ్ అధ్వరే
అలాంటి నీచుడికి ఇచ్చినది మట్టిలో పడేసినట్టే. అతనితో మాట్లాడటం కూడా వ్యర్థమైన యజ్ఞంలా ఉంటుంది.
అజ్ఞత్వమ్ ఆపదాం నిష్ఠా కా హి నాపద్ అజానతః । ఇయం సంసారసరణిర్ వహత్య్ అజ్ఞప్రసాదతః
అజ్ఞానం అన్ని కష్టాలకు మూలం. ఎవరికైనా అజ్ఞానం లేకపోతే, అతనికి ఎలాంటి అపాయం కలుగదు? ఈ Samsāra మార్గం అజ్ఞానంతోనే నడుస్తోంది.
అజ్ఞస్యోగ్రాణి దుఃఖాని సుఖాన్య్ అపి దృఢాని చ । పునః పునః ప్రవర్తన్తే యుగం ప్రత్య్ అచలా ఇవ
అజ్ఞానులకు తీవ్రమైన బాధలు, బలమైన సుఖాలు కూడా మళ్లీ మళ్లీ యుగాలు తిరిగేలా వస్తూనే ఉంటాయి.
శరీరధనదారాదావ్ ఆస్థాం సమనుబధ్నతః । ఇదం దుర్దుఃఖమ్ అజ్ఞస్య న కదాచన శామ్యతి
శరీరం, ధనం, భార్య, ఇవి లాంటి వాటిపట్ల మమకారం కలిగి ఉండే అజ్ఞానులకు ఈ లోతైన బాధ ఎప్పుడూ తగ్గదు.
అనాత్మని శవే దేహే ఆత్మభావమ్ ఉపేయుషః । అసద్బోధమయీ మాయా కథం నామ వినశ్యతి
ప్రాణం లేని శవమైన శరీరాన్ని ఆత్మగా భావించే వారికి, అసత్యమైన అర్థంతో ఏర్పడిన మాయ ఎప్పుడు పోదు?
దుర్భావఖర్వితధియో వస్తున్య్ అన్ధస్య దుర్మతేః । అవస్తుని సనేత్రస్య లుఠతశ్ చ పదే పదే
తప్పు అభిప్రాయాలతో మనసు మలినమైన అంధుడు, మూర్ఖుడు వాస్తవంలోనైనా, భ్రమలోనైనా ప్రతి అడుగునా బాధను అనుభవిస్తాడు.
విషమ్ ఉత్పద్యతే చన్ద్రాద్ ఆమోదః కుసుమాద్ ఇవ । కణ్టకశ్ చైవ పయసో దూర్వాఙ్కుర ఇవ స్థలాత్
చంద్రుని నుండి సుగంధం, పువ్వు నుండి పరిమళం, నీటిలో నుంచి ముల్లు, పొడి నేలలో నుంచి దుర్వా మొక్క మొలిచినట్టు, కష్టాలు కూడా అప్రత్యక్షంగా పుట్టుకొస్తాయి.
దేహశల్మలిభోగిన్యో మనోమాతఙ్గశృఙ్ఖలాః । అజ్ఞస్యాశాః ప్రసూయన్తే సువృష్టేష్వ్ ఇవ శాలయః
అజ్ఞానులకు, కోరికలు శాల్మలి చెట్టు మీద పెరిగే వల్లి లాగా, మనస్సు ఏనుగు గొలుసుల్లాగా, బాగా వర్షం పడిన పొలాల్లో బియ్యం మొలకెత్తినట్లు పుట్టుకొస్తాయి.
నరకశ్రీర్ అనాత్మజ్ఞం దుష్కృతవ్యాలపాలితా । పరిపాలయతి ప్రీతా మయూరీ వారిదం యథా
ఆత్మజ్ఞానం లేని వాడిని, చెడు పనుల పాములు కాపాడే నరకసౌభాగ్యం, మయూరి మేఘాన్ని ఎలా ప్రేమగా చూసుకుంటుందో అలా సంరక్షిస్తుంది.