పరార్థం స్ఫురతో యస్య న స్తుతిర్ నిన్దనాద్ ఋతే । స దేహీ దేహదుఃఖౌఘమ్ ఆదత్తే కేన హేతునా
యవనికను దాటి, పరుల కోసం whose awareness shines for the sake of others, praise or blame తప్ప మరొకటి అతడిని తాకవు. అలాంటి వాడికి శరీర బాధలు ఎందుకు కలుగుతాయో కారణమే లేదు.
నాత్మా శరీరసమ్బద్ధశ్ శరీరమ్ అపి నాత్మని । మిథో విలక్షణే ఏతే ప్రకాశతమసీ యథా
ఆత్మ శరీరానికి బంధించబడలేదు, అలాగే శరీరం కూడా ఆత్మలో లేదు. ఇవి రెండూ పరస్పరం వేరే వేరే, వెలుగు-చీకట్లు లాగా.
సర్వైర్ భావవికారైస్ తు నిత్యముక్తో ఽస్త్య్ అలేపకః । నాత్మాస్తమ్ ఏతి భగవాన్ న చోదేతి సదోదితః
సర్వ రకాల మార్పులకు అతీతమైన, ఎప్పుడూ స్వచ్ఛమైన ఆ పరమాత్మకు మలినత ఏమాత్రం ఉండదు. ఆయనకు అస్తమయం లేదు, ఉదయం లేదు — ఎప్పుడూ వెలుగులోనే ఉంటాడు.
జడస్యాజ్ఞస్య తుచ్ఛస్య కృతఘ్నస్య వినాశినః । శరీరకోపలస్యాస్య యద్ భవత్య్ అస్తు తత్ తథా
ఈ శరీరం జడమైనది, అజ్ఞానమైనది, విలువలేనిది, కృతఘ్నమైనది, నశించిపోవాల్సింది. దానికి ఏం జరిగినా అది అలాగే ఉండనివ్వాలి.
న చాస్య కిఞ్చిద్ భవతి పృథగ్ ఆత్మన్య్ అవేక్షితే । జడస్యాసత్స్వరూపస్య కిమ్ ఇవాఙ్గోపపద్యతే
శరీరాన్ని ఆత్మతో వేరుగా చూసినప్పుడు, దానికి ఏమీ ఉండదు. జడమైన, అసత్యమైన దానికి ఏమి సంభవించగలదు?
నిపుణాయావబోధాయ యత్ ప్రోక్తం తత్ పునః పునః । భఙ్గిభిః ప్రవిచిత్రాభీ రాఘవేదం ప్రబోధ్యతే
సూక్ష్మమైన అర్థాన్ని నీవు బాగా గ్రహించేందుకు, రాఘవా, ఇదే విషయాన్ని పలు విధాలుగా, వివిధ ఉదాహరణలతో మళ్లీ మళ్లీ వివరించాను.
యది దేహగుణాన్ ఆత్మా గృహ్ణాతి పరమార్థతః । నాదత్తే తత్ కథం తస్మాజ్ జడతాం శవరూపిణః
ఆత్మ నిజంగా శరీర లక్షణాలను స్వీకరిస్తే, అది మృతదేహం లాంటి జడత్వాన్ని ఎందుకు పొందదు?
యది వాత్మగుణాన్ దేహో గృహ్ణాతి పరమార్థతః । నాదత్తే తత్ కథం చైత్తం చిన్మయత్వం సదోదితమ్
లేదంటే, శరీరం నిజంగా ఆత్మ లక్షణాలను స్వీకరిస్తే, అది ఎప్పుడూ ప్రకాశించే చైతన్యాన్ని ఎందుకు పొందదు?
యయోర్ ఏకపరిజ్ఞానే జడతైవాపరే స్థితా । తయోః కీదృగ్విధా బ్రూత సమానసుఖదుఃఖతా
ఒకదానిని తెలుసుకునే సమయంలో, మరొకదానిలో జడత్వం ఉంటే, ఇద్దరికీ ఒకే విధమైన సుఖదుఃఖాలు ఎలా ఉంటాయని చెప్పగలరు?
యౌ సమౌ సమకర్మాణౌ న కదాచన తౌ కథమ్ । ద్వావ్ అప్య్ అసన్తావ్ అన్యోఽన్యం కథం సమ్బన్ధమ్ ఏష్యతః
రెండూ సమానంగా నిష్క్రియంగా ఉంటే, రెండూ లేనివే అయితే, ఒకదానికొకటి ఎలా సంబంధం ఏర్పరచుకుంటాయి?
కథం స్థూలో ఽణురూపస్ స్యాద్ అణుస్ స్థూలః కథం భవేత్ । ఏకోదయే ద్వితీయస్య న సత్తా దినరాత్రివత్
స్థూలమైనది ఎలా సూక్ష్మంగా మారుతుంది? అలాగే, సూక్ష్మమైనది ఎలా స్థూలంగా మారుతుంది? ఒకటి ఉన్నప్పుడు మరొకటి ఉండదు. ఇది పగలు-రాత్రులా, రెండూ ఒకేసారి కలిసిరావు.
జ్ఞానం నాజ్ఞానతామ్ ఏతి చ్ఛాయా నాయాతి తాపతామ్ । సద్ బ్రహ్మ నాసద్ భవతి విచిత్రాస్వ్ అపి దృష్టిషు
జ్ఞానం ఎప్పుడూ అజ్ఞానంగా మారదు. నీడ ఎప్పుడూ వేడిగా మారదు. నిజమైన బ్రహ్మం ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినా అసత్యంగా మారదు.
మనాగ్ అపి న సంశ్లేషస్ సర్వగస్యాపి దేహినః । దేహేన దేహగస్యాపి కమలస్యేవ వారిణా
ప్రపంచంలో ఎవరికైనా, ఆత్మకు శరీరానికి కొంచెమైనా కలయిక ఉండదు. ఇది కమలానికి నీటికి మధ్య ఉన్న దూరంలాంటిది.
మనాగ్ అపి న సంశ్లేషో బ్రహ్మణో దేహసత్తయా । తద్గతస్యాప్య్ అతద్వృత్తేర్ అమ్బరస్యేవ వాయునా
బ్రహ్మానికి శరీరంతో కొంచెమైనా సంబంధం ఉండదు. మనసు పూర్తిగా అందులో లీనమైనవాడికైనా, అది ఆకాశానికి గాలికి మధ్య ఉన్న దూరంలాంటిది.
భవత్య్ ఆత్మని నో కిఞ్చిన్ నాసతో దేహకస్య చ । తద్ రాఘవ ముధైవైష సుఖదుఃఖభ్రమః కుతః
ఆత్మకు ఏమి జరగదు, ఈ ఊహలోని శరీరానికీ ఏమీ ఉండదు. అందుచేత, రాఘవా, ఈ సుఖదుఃఖ భ్రమ పూర్తిగా వ్యర్థమే.
జరామరణమ్ ఆపచ్ చ సుఖదుఃఖే భవాభవౌ । మనాగ్ అపి న సన్తీహ నిర్వాణో నిర్వృతో భవ
వృద్ధాప్యం, మరణం, సుఖం, దుఃఖం, జననం, మరణం — ఇవేవీ ఇక్కడ కనీసం కూడా లేవు. నీవు విముక్తుడవై, ప్రశాంతంగా ఉండు.
స్థితో దేహతయాత్యుచ్చైః పాతోత్పాతమయో భ్రమః । దృశ్యతే కేవలం బ్రహ్మణ్య్ అప్సు వీచితయా యథా
శరీరరూపంలో ఉన్న ఎదుగుదల, పతనం అనే భ్రమ బ్రహ్మంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది; అది నీటిలో అలలు ఎలా కనిపిస్తాయో అలా.
ఆత్మసత్తోపజీవిత్వాద్ ఆత్మా సమ్భవతీహ హి । దేహయన్త్రం పయస్సత్తామాత్రాద్ ఊర్మిర్ ఇవోత్థితమ్
ఆత్మే సర్వానికి ఆధారం కాబట్టి, ఇక్కడ ఆత్మ మాత్రమే కనిపిస్తుంది. శరీర యంత్రం నీటిలో అల ఎలా ఉద్భవిస్తుందో, అలా ఆత్మ ఆధారంగా కలుగుతుంది.
ఆధారస్పన్దనేనాఙ్గ యథా క్షోభభవాభవాః । సూర్యాదేః ప్రతిబిమ్బస్య తథా దేహేన దేహినః
ప్రియమైన వాడా, ఒక నీటి మీద సూర్యుని ప్రతిబింబం ఎలా ఆ నీటి అలజడితో కలిసిపోతుందో, అలాగే మనిషికి శరీరం వల్లే అనుభవాలు కలుగుతాయి.
సమ్యగ్దృష్టే యథాభూతే వస్తున్య్ ఆత్మని జాయతే । స్థితిర్ దేహమయో ఽజ్ఞానవిభ్రమో లయమ్ ఏతి చ
మన అసలు స్వరూపాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు, శరీరంతో కలిసిపోయిన భావన — అది అజ్ఞానంతో వచ్చిన మాయ — అంతా పోయిపోతుంది.
దేహదేహవతోర్ జ్ఞానాద్ యథాభూతైతయోస్ స్థితిః । సత్తాసత్తాత్మికోదేతి దీపాద్ ఇవ పదార్థయోః
శరీరం, ఆత్మ రెండింటి గురించి నిజమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు వాటి అసలు స్థితి తెలుస్తుంది; దీపం వెలిగినప్పుడు వస్తువులు కనిపించటం, ఆర్పినప్పుడు కనబడకపోవటం లాగానే, వాటిలో ఉనికి, లేనితనం అనిపిస్తుంది.
అసమ్యగ్జ్ఞానినో యే హి స్వావర్తపరివర్తనైః । అన్తశ్శూన్యాస్ స్ఫురన్తీహ తే మోహార్జునవాయవః
సరైన జ్ఞానం లేని వారు తమ స్వంత భ్రమల్లో తిప్పుకుంటూ, లోపల ఖాళీగా, మాయ అరణ్యంలో గాలిలా చంచలంగా ఉంటారు.
అపర్యాలోచితాత్మార్థమ్ అపరామృష్టసంవిదః । స్పన్దన్తే వేష్టితోన్ముక్తతృణవన్ మూఢబుద్ధయః
ఆత్మ యొక్క అర్థాన్ని ఆలోచించని వారు, జ్ఞానం తాకని వారు, గడ్డి తుపాను పట్టి వదిలినట్టు అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, మూర్ఖుల్లా అయోమయంగా జీవిస్తున్నారు.
అనాస్వాదితచిత్తత్త్వం జడాస్ సూత్రైస్ స్వవాయుభిః । యన్త్రవచ్ చోదితాక్రాన్తా నటన్తి ప్రస్ఫురన్తి చ
మనస్సు యొక్క నిజమైన తత్వాన్ని అనుభవించని వారు, బొమ్మల్ని తీగలతో కదిలించినట్టు, తమ స్వంత ఊపిరితో నడిపించబడి, చలించని దేహాలు లాగా నాట్యం చేస్తూ, ఎగిరిపడుతూ ఉంటారు.
తృణకాష్ఠాదికం సర్వమ్ ఆహరన్తి త్యజన్తి చ । సశబ్దస్పర్శరూపాద్యాస్ తరఙ్గతరలాఙ్గకాః
ఈ చంచలమైన జీవులు, గడ్డి, దుంగలు మొదలైనవన్నీ కూడగట్టడం, వదిలేయడం చేస్తారు. శబ్దం, స్పర్శ, రూపం మొదలైన వాటితో, అలలు లాగా పైకి దిగిపోతూ తిరుగుతారు.
జడాస్ సన్తస్ స్ఫురద్రూపా భృశం స్ఫారరసారవాః । సవిహారాగమాపాయా మహౌఘా ఇవ దుర్ధియః
ఇవాళ్లంతా చైతన్యం లేని వారు అయినా, వెలుగు మెరుపుల్లా కనిపిస్తూ, రకరకాల రుచులతో నిండిపోయి, రాకపోకలతో, అయోమయమైన మనసుతో, పెద్ద ప్రవాహాల్లా ఉప్పొంగుతుంటారు.
సర్వేషామ్ ఏవ చైతేషాం స్థితైవైషా చిద్ అవ్యయా । కిం త్వ్ అబోధవశాద్ అస్యాః పరాం కృపణతాం గతాః
ప్రతి జీవిలో ఈ అవినాశి చైతన్యం ఉన్నదే. కానీ, అవిద్య వల్ల అది పరమ దుస్థితికి దిగజారింది.
శ్వాససన్తతయో హ్య్ అజ్ఞాల్ లోహకారదృతేర్ ఇవ । స్పన్దమాత్రార్థమ్ ఏవాశు దృశ్యన్తే నార్థకారిణః
అజ్ఞానులకు ఊపిరితిత్తుల చలనం కేవలం కదలిక మాత్రమే, ఇనుము పనివాడి కమ్మరి బెల్లోస్ లా, దానికి అసలు ప్రయోజనం ఉండదు.
తర్జనోద్గర్జనం మూఢాద్ ధనుర్దణ్డగుణాద్ ఇవ । శ్రూయతే మారణాయైవ చిద్బోధపరివర్జితమ్
తెలివిలేని వారి బెదిరింపులు, అరుపులు — అవి చైతన్యం లేకుండా వినిపించేవి నాశనానికి మాత్రమే, విల్లు, కర్ర, దారం శబ్దంలా.
ఫలలాభో ఽపి యో మూఢాత్ తద్ అరణ్యతరోర్ ఇవ । తస్మిన్ విశ్రమణం యత్ తచ్ ఛిలాఫలహకే యథా
అజ్ఞానుడు పొందిన ఫలం అడవి చెట్టు పండు లాంటిది; దానిలో విశ్రాంతి పొందాలనుకోవడం రాయి పండు మీద ఆధారపడినట్టు.