మనసో నేన్ద్రియం భిన్నం పృథగ్ దేహశ్ చ నేన్ద్రియాత్ । న శరీరాజ్ జగద్ భిన్నం జగతో నాన్యద్ అస్తి హి
మనస్సు నుండి ఇంద్రియాలు వేరుగా లేవు, అలాగే ఇంద్రియాల నుండి శరీరం వేరుగా లేదు. శరీరం నుండి ఈ లోకం వేరుగా లేదు, నిజంగా ఈ లోకానికి బయట ఇంకొకటి లేదు.
ఏవం ప్రవర్తితమ్ ఇవ మహాచక్రమ్ ఇదం చిరమ్ । న చ ప్రవర్తితం కిఞ్చిన్ న చ శీఘ్రం చ నో చిరమ్
ఇలా ఈ మహా చక్రం చాలాకాలంగా నడుస్తున్నట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ వాస్తవానికి ఏదీ నడపబడలేదు, అది వేగంగా కూడా కాదు, మెల్లగా కూడా కాదు.
నానేవేదమ్ అనానైవ సర్వమ్ ఏకమ్ అఖణ్డితమ్ । విద్యతే వ్యోమని వ్యోమ నకస్మింశ్చిన్ నకిఞ్చన
ఇది అనేకంగా లేదు, అనేకం కానిది కూడా కాదు. అన్నీ ఒక్కటే, విడిపోని సంపూర్ణం. ఆకాశంలో ఆకాశమే ఉంది; శూన్యంలో మరొకటి లేదు.
శూన్యే శూన్యం సముచ్ఛూనం బ్రహ్మ బ్రహ్మణి బృంహితమ్ । సత్యం విజృమ్భతే సత్యే పూర్ణే పూర్ణమ్ అవస్థితమ్
శూన్యంలో శూన్యం పూర్తిగా లయమైపోయింది. బ్రహ్మంలో బ్రహ్మమే విస్తరించింది. సత్యంలో సత్యమే వెలుగుతుంది; సంపూర్ణంలో సంపూర్ణమే నిలిచివుంది.
రూపాలోకమనస్కారాన్ కుర్వన్న్ అపి న కిఞ్చన । జ్ఞః కరోత్య్ అనుపాదేయాన్ ఉపాదేయే హి కర్తృతా
రూపాలను చూచినా, వాటిని గమనించినా, మనసులో ఆలోచించినా, జ్ఞాని ఏదీ తనకు పొందదగినదిగా భావించడు. ఎందుకంటే, పొందదగిన వాటిలోనే చేయూత అనేది ఉంటుంది.
యద్ ఉపాదేయబుద్ధ్యాత్తం తద్ దుఃఖాయ సుఖాయ వా । భావాభావైర్ అనాదేయమ్ అకర్తృ సుఖదుఃఖయోః
ఏదైనా వస్తువును పొందాలనే భావంతో తీసుకుంటే, అది సుఖానికైనా లేదా దుఃఖానికైనా కారణమవుతుంది. కాని, పొందదగినదిగా భావించని వస్తువు ఉన్నా లేకపోయినా, అది సుఖ దుఃఖాలకు కారణం కాదు.
యథా నానాప్య్ అనానైవ ఖం ఖే వారీవ వార్గణః । సార్థకో ఽప్య్ అతిశూన్యాత్మా తథాత్మజగతోః క్రమః
ఎలా ఆకాశం ఎన్నో గాలులతో కలిసినా కలుషితం కాకుండా ఉంటుంది, నీరు అలలతో కలిసినా మారదు, అలాగే ఆత్మ కూడా ఎంత ప్రయోజనకరంగా కనిపించినా, లోలోన పూర్తిగా శూన్య స్వభావంతో ఉంటుంది. ఇదే ఆత్మ మరియు జగత్తు యొక్క స్వరూపం.
అన్తర్ వ్యోమామలో బాహ్యే సమ్యగాచారచఞ్చురః । హర్షామర్షవికారేషు కాష్ఠలోష్టసమస్థితిః
లోపల ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉండి, బయట సరిగ్గా నడుచుకుంటూ, సంతోషం లేదా కోపం వచ్చినప్పుడు కలప లేదా మట్టిలా స్థిరంగా ఉండాలి.
య ఏవాతితరాం శత్రుర్ మత్సరీ మారణోద్యతః । తమ్ ఏవాకృత్రిమం మిత్రం యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఎవరైనా మనకు తీవ్రంగా శత్రువులై, అసూయతో, హానిచేయాలని ఉద్దేశంతో ఉన్నా, వారిని కూడా నిజమైన మిత్రులుగా చూడగలిగినవాడే నిజంగా చూడగలవాడు.
సమూలకాషం కషతి నదీవేగ ఇవ ద్రుమమ్ । యస్ సౌహృదం మత్సరం చ స హర్షామర్షదోషహా
నది ప్రవాహం చెట్టును వేరే తోలిపోతున్నట్లుగా, ఎవడు స్నేహాన్నీ, అసూయనూ పూర్తిగా తొలగించగలడో, అతడు ఆనందం, కోపం వంటి దోషాలను కూడా పోగొట్టగలడు.
రాగద్వేషవికారాణాం స్వరూపం చేన్ న భావ్యతే । తే తు సన్తో ఽప్య్ అసద్రూపాస్ సేవితా అప్య్ అసేవితాః
ఆసక్తి, ద్వేషం వంటి భావాల అసలైన స్వరూపాన్ని మనం పరిశీలించకపోతే, అవి ఉన్నా కూడా వాస్తవంగా లేవన్నట్టే. వాటిని అనుసరించినా, అనుసరించకపోయినా, అవి అసత్యంగానే ఉంటాయి.
యస్య నాహఙ్కృతో భావో యస్య బుద్ధిర్ న లిప్యతే । హత్వాపి స ఇమాంల్ లోకాన్ న హన్తి న నిబధ్యతే
ఎవరికి 'నేను' అనే భావన లేక, whose buddhi is not tainted, అతడు ఈ లోకాలను నాశనం చేసినా, ఎవ్వరినీ హతమార్చడు, బంధించబడడు కూడా.
యన్ నాస్తి తస్య సద్భావప్రతిపత్తిర్ ఉదాహృతా । మాయైవ సా పరిజ్ఞానాద్ ఏవ నశ్యత్య్ అసంశయమ్
ఏది నిజంగా లేనిది, దానిని నిజమై కనిపించేదిగా అంటారు. అది మాయ మాత్రమే. సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు అది నిస్సందేహంగా అంతరించిపోతుంది.
నిస్స్నేహదీపవచ్ ఛాన్తో యస్యాన్తర్ వాసనారసః । తేన చిత్రం కృతం నైవ జితం జ్ఞేనాపి కారిణా
నూనె లేని దీపం ఎలా ఆవిపోతుందో, అంతరంగంలో వాసనల రుచి శాంతమైతే, అలాంటి వ్యక్తి ఏదైనా సృష్టించినా, జ్ఞానంతో చేసినా అది నిజంగా ఫలించదు.
యస్యానుపాదేయమ్ ఇదం సమస్తం పదార్థజాతం సదసద్దశాసు । న దుఃఖదాహాయ సుఖాయ నైవ స ముక్త ఏవేహ సజీవ ఏవ
ఈ లోకంలోని అన్ని వస్తువులు, ఉన్నవి కానివి రెండింటిలోనూ, తనకు స్వీకరించదగినవిగా అనిపించని వాడికి, బాధలోను ఆనందంలోను ఆకర్షణ లేకపోతే, అలాంటి వాడు ఇక్కడే జీవించగానే ముక్తుడవుతాడు.
మనో బుద్ధిర్ అహఙ్కార ఇన్ద్రియాది తథానఘ । అచేత్యచిన్మయం సర్వం క్వ తే జీవాదయస్ స్థితాః
పాపరహితుడా, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, ఇంద్రియాలు మొదలైనవి — ఇవన్నీ చైతన్యమయమైనా, జడమైనా — వీటిలో జీవుడు వంటి వారు ఎక్కడ ఉన్నారు?
ఏకేనైవాత్మనా దత్తా నానాతా యా మహాత్మనా । విద్ధి తాం త్వమ్ అనానాతాం హేమ్నః కటకతామ్ ఇవ
ఒకే ఆత్మయే ఇచ్చినదీ, అనేకత్వం కేవలం కనిపించే రూపమే. నువ్వు దాన్ని అనేకంగా కాకుండా, బంగారు ఆభరణాలన్నీ బంగారమే అన్నట్టు, ఏకమేనిదిగా తెలుసుకో.
యావద్ అజ్ఞానసమ్మోహస్ తావత్ సంసారచిత్తకమ్ । అజ్ఞానసఙ్క్షయే జాతే క్వ చేత్యం చిత్తకం చ వా
అజ్ఞానం వల్ల మాయలో ఉండేంతవరకు, లోకసంబంధమైన మనస్సు ఉంటుంది. అజ్ఞానం పోయిన తర్వాత, మనస్సు లేదా దాని గ్రహించదగిన వస్తువు ఎక్కడ ఉంటాయి?
అధ్యాత్మవిద్యాభ్యసనాజ్ జాడ్యమ్ ఏతి క్షయం తథా । హుతాశసేవనాద్ అన్తర్జాడ్యం జలకృతం యథా
ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం అభ్యాసం వల్ల మూర్ఖత్వం కూడా పోతుంది. అది ఎలా అంటే, అగ్ని వేడి వల్ల లోపల ఉండే తడిపోతినట్టు.
భోగతృష్ణావిషావేశో యదైవోపశమం గతః । తదైవ నష్టమ్ అజ్ఞానమ్ ఆన్ధ్యం ధ్వాన్తక్షయాద్ ఇవ
భోగాల పట్ల ఆశ అనే విషం శాంతించినప్పుడు, అజ్ఞానం కూడా వెంటనే పోతుంది. అది ఎలా అంటే, చీకటి పోయినప్పుడు అంధత్వం పోయినట్టు.
అధ్యాత్మశాస్త్రమన్త్రేణ తృష్ణావిషవిషూచికా । క్షీయతే భావితేనాన్తశ్ శరదా మిహికా యథా
ఆత్మజ్ఞాన శాస్త్రంలో చెప్పిన మంత్రాన్ని మనసులో ధ్యానిస్తే, తృష్ణ అనే విషపు వ్యాధి లోపల నుంచి క్రమంగా తగ్గిపోతుంది. ఇది శరదృతువులో ఎండ మబ్బును కరిగించడంలా ఉంటుంది.
మౌర్ఖ్యే క్షీణే క్షతం విద్ధి చిత్తం రామ సబాన్ధవమ్ । విలీనే ఽమ్బుధరే వ్యోమ్ని జాడ్యం శామ్యత్య్ అవిఘ్నతః
రామా, అజ్ఞానం తొలగిపోయినప్పుడు మనస్సు కూడా దాని బంధాలతో కలసి మళ్లీ ఆరోగ్యంగా మారుతుంది. మేఘాలు ఆకాశంలో కలిసిపోతే మబ్బు ఎలా తొలగిపోతుందో, అలాగే మనస్సులోని మూడితనం కూడా అంతరాయం లేకుండా పోతుంది.
అచిత్తత్వం గతే చిత్తే క్షీయతే వాసనాభ్రమః । హారముక్తాసమావేశశ్ ఛిన్నే తన్తావ్ ఇవానఘ
మనస్సు లేనట్టు మారినప్పుడు, వాసనల వల్ల కలిగే మాయ కూడా తగ్గిపోతుంది. పూసల దారం తెగిపోతే ముత్యాల హారం విడిపోతుందిగా, అలాగే పాపరహితుడా!
న ఘనాఘవిఘాతాయ శాస్త్రార్థం భావయన్తి యే । క్రిమికీటత్వభోగాయ చేతసస్ సమ్మిలన్తి తే
శాస్త్రార్థాన్ని మనసులో ఆలోచించని వారు, దట్టమైన మేఘాలను తొలగించలేరు. వారు తమ మనస్సును కీటక జీవితం అనుభవించడానికే కూడగట్టుకుంటారు.
తవ తామరసాకారకాన్తలోచన లోలతా । శాన్తా మౌర్ఖ్యకృతా వాతచలతా సరసో యథా
నీ తామరపువ్వులాంటి అందమైన కన్నుల చంచలత, అవివేకం వల్ల కలిగిన ఆ అలజడి, ఇప్పుడు గడ్డకట్టిన సరస్సులో గాలి ఆగిపోయినట్టు ప్రశాంతంగా మారింది.
స్థిరతామ్ ఉపయాతో ఽసి భావాభావవివర్జితే । పదే పరమవిస్తారే నభసీవ ప్రభఞ్జనః
నీవు ఇప్పుడు భావమూ, అభావమూ లేని, అపారమైన పరమ స్థితిలో స్థిరతను పొందావు. అది ఆకాశంలో గాలి స్థిరంగా ఉండిపోయినట్టు ఉంది.
మన్యే మద్వచనైర్ బోధమ్ ఆయాతో ఽసి రఘూద్వహ । వితతాజ్ఞాననిద్రాతో నిద్రాతః పటహైర్ ఇవ
రఘువంశశిరోమణీ, నా మాటల వలన నీవు జ్ఞానప్రాప్తి పొందావని నేను అనుకుంటున్నాను. అది గాఢనిద్రలో ఉన్నవాడిని మేళం మోగించి లేపినట్టు ఉంది.
సామాన్యే ఽపి లగన్త్య్ ఏవ మన్యే కులగురోర్ గిరః । అత్యుదారమతౌ రామ న లగన్తి కథం త్వయి
సాధారణ కుటుంబ గురువు మాటలు కూడా మనసులో బలంగా నిలుస్తాయని నేను భావిస్తున్నాను. మరి నీలాంటి మహోన్నతమైన బుద్ధి కలిగినవాడి హృదయంలో అవి ఎలా నిలవవు రామా?
యత్రోపాదేయవాక్యత్వం భావితం స్వేన చేతసా । తద్వచో ఽన్తర్ విశత్య్ ఉచ్చైస్ తప్తే క్షేత్రే యథా పయః
మనసు ఏ మాటలను గ్రహించాలనుకుంటుందో, ఆ మాటలు లోపలికి బలంగా ప్రవేశిస్తాయి. ఇది ఎలాగంటే, బాగా వేడెక్కిన పొలంలోకి నీరు పోయినట్టు.
వయమ్ ఇహ హి మహానుభావ నిత్యం కులగురవో గురవో రఘూద్వహానామ్ । తదుదితమ్ ఇదమ్ ఆశు కార్యమ్ ఆర్య స్ఫుటవచనం హృది హారవత్ త్వయేతి
ఓ మహానుభావా! మేము ఇక్కడ ఎప్పుడూ రఘువంశీయుల కుటుంబ గురువులం. అందుకే, మనం చెప్పిన ఈ స్పష్టమైన మాటలను హృదయంలో అలంకారంగా ధరించి, త్వరగా ఆచరించాలి.