వివేకవిశదం చేతస్ సత్త్వమ్ ఇత్య్ అభిధీయతే । భూయః ఫలతి నో మోహం దగ్ధం బీజమ్ ఇవాఙ్కురమ్
వివేకంతో నిర్మలమైన మనసును సత్త్వమని అంటారు. అది మాయను మళ్లీ కలిగించదు, కాలిన విత్తనం మొలకెత్తనట్లే.
యా వాసనా విమూఢాన్తర్ పునర్జననధర్మిణీ । చిత్తశబ్దాభిధా సోక్తా విపర్యస్యతి బోధతః
అంతరంగంలో మాయతో ఉండే వాసన పునర్జన్మకు కారణమవుతుంది. దానిని మనసు అని పిలుస్తారు. కానీ జ్ఞానం కలిగినప్పుడు అది తుడిపాటు అవుతుంది.
ప్రాప్తప్రాప్యో భవాన్ రామ సత్త్వభావమ్ ఉపాగతమ్ । చిత్తం జ్ఞానాగ్నినా దగ్ధం న తే భూయః ప్రరోహతి
రామా, నీవు సత్త్వస్థితిని పొందావు. నీ మనసు జ్ఞానాగ్ని వల్ల కాలిపోయింది. అది ఇక మళ్లీ మొలకెత్తదు.
సంరోహతీషుణా విద్ధం తథా పరశునాగ్నినా । న హి జ్ఞానాగ్నినిర్దగ్ధం ప్రబోధవిశదం మనః
మొక్కను ముళ్లతో గాయపరిచినా, గొడ్డలితో నరికినా అది తిరిగి మొలకెత్తదు. అలాగే, జ్ఞానాగ్నిలో కాలిపోయి, బోధతో నిర్మలమైన మనసు తిరిగి పుట్టదు.
బ్రహ్మబృంహైవ హి జగజ్ జగచ్ చ బ్రహ్మబృంహణాత్ । విద్యతే నానయోర్ భేదశ్ చిద్ఘనబ్రహ్మణోర్ ఇహ
ఈ జగత్తు అన్నీ పరబ్రహ్మం విస్తరించిందే. జగత్తు పరబ్రహ్మం విస్తరణ వల్లే ఉంది. ఇక్కడ చైతన్యరూపమైన పరబ్రహ్మానికి, పరబ్రహ్మానికి ఎలాంటి తేడా లేదు.
చిదన్తర్ అస్తి త్రిజగన్ మరిచే తిక్తతా యథా । నాతశ్ చిజ్జగతీ భిన్నే తస్మాత్ సదసతీ ముధా
మూడు లోకాలన్నీ చైతన్యం లోనికి వ్యాపించింది, మిరపకాయలో తీపి ఎలా వ్యాపించిందో అలాగే. అందువల్ల ఈ చైతన్య జగత్తు దానికి వేరుగా లేదు. అందుచేత నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ అనే భావనలు వృథా.
అచిన్మయత్వాన్ నాసి త్వం ఖాత్మా కిమ్ ఇవ రోదిషి । అచిన్మయత్వాజ్ జగతామ్ అభావే కలనాః కుతః
నీవు చైతన్యం కానివాడవు, ఆకాశంలాంటి ఆత్మా, మరి ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? లోకాలు చైతన్యం కానివి కావు కాబట్టి, అవి లేకపోతే భావనలు ఎలా వస్తాయి?
చిన్మయశ్ చేద్ భవాన్ సర్వం తచ్ చిత్త్వం ప్రవిచారయ । శుద్ధసత్త్వమ్ అనాద్యన్తం తత్రాఙ్గ కలనాః కుతః
నీవు చైతన్య స్వరూపుడవైతే, ఈ అన్నిటినీ మనస్సే అని భావించు. ఆ శుద్ధమైన, ఆది అంతములేని సత్త్వంలో భావనలు ఎలా కలుగుతాయి?
చిదాత్మాసి నిరంశో ఽసి పారావారవివర్జితః । రూపం స్మర నిజం స్ఫారం మాస్మృత్యా సమ్మితో భవ
నీవు స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే, విభాగాలు లేని వాడవు, ఈ తీరూ, ఆ తీరూ అనే పరిమితులు నీకు లేవు. నీ అసలైన, విస్తృతమైన స్వరూపాన్ని గుర్తు పెట్టుకో. మరచిపోతే, ఆ పరిమితుల్లోనే మునిగిపోతావు.
తాం స్వసత్తాం గతస్ సర్వమ్ అసర్వం వా భవోదయీ । తాదృగ్రూపో ఽసి శాన్తో ఽసి చిద్ అసి బ్రహ్మరూప్య్ అసి
నీ నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, నువ్వే అన్నిటికీ మూలకారణమవుతావు, లేక ఏదికీ కారణం కాకపోవచ్చు. అలాంటి స్వరూపం నీది—నీవు శాంతమయుడవు, బోధతో నిండినవాడవు, పరబ్రహ్మ స్వరూపుడవు.
చిచ్ఛిలోదరమ్ ఏవాసి నాసి నానస్య్ అథోమ్ అసి । యో ఽసి సో ఽసి న సో ఽసీవ సద్ అస్య్ అసద్ అసి స్వభాః
నీవు చైతన్య విస్తారమే, ఇది కాదు, అది కాదు, అయినా రెండూ నీవే. నీవు ఏవాడవో అదే, అదే కాకపోవచ్చు కూడా. నీ స్వభావం వల్లే నీవు సత్తా, అసత్తా రెండింటినీ కలిగి ఉన్నవాడవు.
యః పదార్థవిశేషో ఽన్తర్ న త్వం నాన్యో న సో ఽస్తి తే । తద్ అస్య్ అతద్ అసి స్వచ్ఛచిద్ఘనాత్మన్ నమో ఽస్తు తే
నీ లోపల కనిపించే ఏ వస్తువు ప్రత్యేకత కూడా నువ్వు కాదు, మరొకరే కాదు, అది నిజంగా నీకూ లేదు. నీవే అది, అది కానివాడవు కూడా. స్వచ్ఛమైన, ఘనమైన చైతన్య స్వరూపుడవు నీవు—నీకు నమస్సులు.
ఆద్యన్తవర్జితవిశాలశిలాన్తరాలసమ్పీనచిద్ఘనవపుర్ గగనామలస్ త్వమ్ । స్వస్థో భవాజరఢపల్లవకోశలేఖాలీలాస్థితాఖిలజగజ్జలధే జయస్ తే
ఆది అంతము లేని, అపారమైన శుద్ధమైన ఆకాశంలా, నీవు పరిపూర్ణమైన చైతన్య స్వరూపుడవు. నీవు అనంతమైన శిల్పపు లోపల అంతటా వ్యాపించి ఉన్నావు. నీవు నీలోనే స్థిరంగా ఉండి, మొగ్గలు పుట్టడం, వృద్ధాప్యం రావడం, క్షీణించడం వంటి లీలలు జరిగే సమస్త లోకాల సముద్రమవు. నీకు విజయము కలుగును.
భావి భూరితరఙ్గాణాం పయో వృన్దమ్ ఇవాన్తరే । యా చిద్ వహత్య్ అనన్తాని జగన్త్య్ అనఘ సా భవాన్
పాపరహితుడా, అనేక తరంగాలతో కూడిన సముద్రంలా, అనంతమైన లోకాలను నీలోనే మోసుకుపోతున్న ఆ చైతన్యమే నీవు.
భవ భావనయా ముక్తో భావాభావవివర్జితః । చిదాత్మన్ సంస్థితాః క్వేవ వద తే వాసనాదయః
భావన ద్వారా విముక్తుడవై, ఉండడమూ లేనిదీ, ఉండకపోవడమూ లేనిదీ అయిన స్థితిలో స్థిరమై ఉండుము. నీవు చైతన్య స్వరూపుడై ఉండగా, నీకు వాసనలూ ఇతర ఆశయాలూ ఎక్కడ ఉండగలవు?
జీవో ఽయం వాసనాదీదమ్ ఇతి చిత్ కచతి స్వతః । ఇతరోక్త్యర్థయోర్ అత్ర కః ప్రసఙ్గో ఽథ వర్ణ్యతామ్
ఈ జీవుడు 'ఇది నాదీ' అనే వాసనల వల్ల, చైతన్యంతో కలవరపడుతున్నాడు. ఇతరులు చేసే వివేచనలకు ఇక్కడ ఏమి ప్రాముఖ్యత ఉంది? అది వివరించబడనివ్వు.
మహాతరలగమ్భీరభాసురాత్మంశ్ చిదర్ణవ । రామాభిధో ఽసి స్తిమితస్ సమస్ సోమ్యో ఽసి సోమవత్
రామా, నీవు ఆత్మ యొక్క విస్తృతమైనది, సూక్ష్మమైనది, లోతైనది, ప్రకాశవంతమైన కిరణంలా ఉన్నావు. నీవు చైతన్య సముద్రంలా ఉన్నావు. నీవు ప్రశాంతుడవు, సమతా భావంతో ఉన్నావు, మృదువైనవాడవు, చంద్రుడిలా శాంతుడవు.
యథా న భిన్నమ్ అనలాద్ ఔష్ణ్యం సౌగన్ధ్యమ్ అమ్బుజాత్ । కార్ష్ణ్యం కజ్జలతశ్ శౌక్ల్యం హిమాన్ మాధుర్యమ్ ఇక్షుతః
ఎలా అగ్నికి వేడి వేరుగా ఉండదు, కమలానికి సువాసన వేరుగా ఉండదు, కాజలానికి నలుపు వేరుగా ఉండదు, మంచుకు తెలుపు వేరుగా ఉండదు, చెరకు తీపి వేరుగా ఉండదు,
ఆలోకశ్ చ ప్రకాశాఙ్గాద్ అనుభూతిస్ తథా చితేః । జలాద్ వీచిశ్ చిదాత్మన్ భోశ్ చిత్స్వభావాత్ తథా జగత్
అలాగే, వెలుగు తన ప్రకాశ మూలం నుండి వేరుగా ఉండదు, అనుభూతి చైతన్యంతో వేరుగా ఉండదు. నీటిలో అల ఎలా ఉద్భవించునో, ఓ చైతన్య స్వరూపుడా, అలాగే ఈ లోకం కూడా చైతన్య స్వభావం నుండే పుట్టింది.
చితో న భిన్నో ఽనుభవో భిన్నో నానుభవాద్ అహమ్ । న మత్తో భిద్యతే జీవో న జీవాద్ భిద్యతే మనః
అనుభూతి చైతన్యంతో వేరుగా ఉండదు, అనుభవం నుండి 'నేను' అనే భావన వేరుగా ఉండదు. నా నుండి జీవుడు వేరుగా ఉండడు, జీవుని నుండి మనస్సు వేరుగా ఉండదు.
మనసో నేన్ద్రియం భిన్నం పృథగ్ దేహశ్ చ నేన్ద్రియాత్ । న శరీరాజ్ జగద్ భిన్నం జగతో నాన్యద్ అస్తి హి
మనస్సు నుండి ఇంద్రియాలు వేరుగా లేవు, అలాగే ఇంద్రియాల నుండి శరీరం వేరుగా లేదు. శరీరం నుండి ఈ లోకం వేరుగా లేదు, నిజంగా ఈ లోకానికి బయట ఇంకొకటి లేదు.
ఏవం ప్రవర్తితమ్ ఇవ మహాచక్రమ్ ఇదం చిరమ్ । న చ ప్రవర్తితం కిఞ్చిన్ న చ శీఘ్రం చ నో చిరమ్
ఇలా ఈ మహా చక్రం చాలాకాలంగా నడుస్తున్నట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ వాస్తవానికి ఏదీ నడపబడలేదు, అది వేగంగా కూడా కాదు, మెల్లగా కూడా కాదు.
నానేవేదమ్ అనానైవ సర్వమ్ ఏకమ్ అఖణ్డితమ్ । విద్యతే వ్యోమని వ్యోమ నకస్మింశ్చిన్ నకిఞ్చన
ఇది అనేకంగా లేదు, అనేకం కానిది కూడా కాదు. అన్నీ ఒక్కటే, విడిపోని సంపూర్ణం. ఆకాశంలో ఆకాశమే ఉంది; శూన్యంలో మరొకటి లేదు.
శూన్యే శూన్యం సముచ్ఛూనం బ్రహ్మ బ్రహ్మణి బృంహితమ్ । సత్యం విజృమ్భతే సత్యే పూర్ణే పూర్ణమ్ అవస్థితమ్
శూన్యంలో శూన్యం పూర్తిగా లయమైపోయింది. బ్రహ్మంలో బ్రహ్మమే విస్తరించింది. సత్యంలో సత్యమే వెలుగుతుంది; సంపూర్ణంలో సంపూర్ణమే నిలిచివుంది.
రూపాలోకమనస్కారాన్ కుర్వన్న్ అపి న కిఞ్చన । జ్ఞః కరోత్య్ అనుపాదేయాన్ ఉపాదేయే హి కర్తృతా
రూపాలను చూచినా, వాటిని గమనించినా, మనసులో ఆలోచించినా, జ్ఞాని ఏదీ తనకు పొందదగినదిగా భావించడు. ఎందుకంటే, పొందదగిన వాటిలోనే చేయూత అనేది ఉంటుంది.
యద్ ఉపాదేయబుద్ధ్యాత్తం తద్ దుఃఖాయ సుఖాయ వా । భావాభావైర్ అనాదేయమ్ అకర్తృ సుఖదుఃఖయోః
ఏదైనా వస్తువును పొందాలనే భావంతో తీసుకుంటే, అది సుఖానికైనా లేదా దుఃఖానికైనా కారణమవుతుంది. కాని, పొందదగినదిగా భావించని వస్తువు ఉన్నా లేకపోయినా, అది సుఖ దుఃఖాలకు కారణం కాదు.
యథా నానాప్య్ అనానైవ ఖం ఖే వారీవ వార్గణః । సార్థకో ఽప్య్ అతిశూన్యాత్మా తథాత్మజగతోః క్రమః
ఎలా ఆకాశం ఎన్నో గాలులతో కలిసినా కలుషితం కాకుండా ఉంటుంది, నీరు అలలతో కలిసినా మారదు, అలాగే ఆత్మ కూడా ఎంత ప్రయోజనకరంగా కనిపించినా, లోలోన పూర్తిగా శూన్య స్వభావంతో ఉంటుంది. ఇదే ఆత్మ మరియు జగత్తు యొక్క స్వరూపం.
అన్తర్ వ్యోమామలో బాహ్యే సమ్యగాచారచఞ్చురః । హర్షామర్షవికారేషు కాష్ఠలోష్టసమస్థితిః
లోపల ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉండి, బయట సరిగ్గా నడుచుకుంటూ, సంతోషం లేదా కోపం వచ్చినప్పుడు కలప లేదా మట్టిలా స్థిరంగా ఉండాలి.
య ఏవాతితరాం శత్రుర్ మత్సరీ మారణోద్యతః । తమ్ ఏవాకృత్రిమం మిత్రం యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఎవరైనా మనకు తీవ్రంగా శత్రువులై, అసూయతో, హానిచేయాలని ఉద్దేశంతో ఉన్నా, వారిని కూడా నిజమైన మిత్రులుగా చూడగలిగినవాడే నిజంగా చూడగలవాడు.
సమూలకాషం కషతి నదీవేగ ఇవ ద్రుమమ్ । యస్ సౌహృదం మత్సరం చ స హర్షామర్షదోషహా
నది ప్రవాహం చెట్టును వేరే తోలిపోతున్నట్లుగా, ఎవడు స్నేహాన్నీ, అసూయనూ పూర్తిగా తొలగించగలడో, అతడు ఆనందం, కోపం వంటి దోషాలను కూడా పోగొట్టగలడు.