యాస్ సమ్పదో యాశ్ చ దృశో యాశ్ చితో యాశ్ చిదేషణాః । బ్రహ్మైవ తద్ అనాద్యన్తమ్ అబ్రహ్మేహ న విద్యతే
ఏ సంపదలు, ఏ దృష్టులు, ఏ ఆలోచనలు, ఏ చైతన్యానికి కోరికలు ఉన్నా — ఇవన్నీ ఆది అంతములేని బ్రహ్మమే. ఇక్కడ బ్రహ్మం కానిది ఏదీ లేదు.
పాతాలే భూతలే స్వర్గే త్రినేత్రాన్తం తృణాది యత్ । దృశ్యతే తత్ పరం బ్రహ్మ చిద్రూపం నాన్యద్ అస్తి హి
పాతాళంలోనైనా, భూమిమీదైనా, స్వర్గంలోనైనా, మూడు కళ్ల దేవుడి నుంచి గడ్డి రెక్క వరకు కనిపించే ప్రతిదీ పరబ్రహ్మమే, అది చైతన్య స్వరూపం. నిజంగా, దీనికన్నా వేరే ఏదీ లేదు.
ఉపేక్ష్యం హేయమ్ ఆదేయం బన్ధవో విభవా వపుః । బ్రహ్మైవ విగతాద్యన్తమ్ అబ్ధివత్ ప్రవిజృమ్భతే
వదిలేయాల్సినది, స్వీకరించాల్సినది, స్నేహితులు, ధనం, శరీరం — ఇవన్నీ ఆది అంతములేని బ్రహ్మమే, సముద్రంలా విస్తరించి కనిపిస్తుంది.
యావద్ అజ్ఞానకలనా యావద్ అబ్రహ్మవాసనా । యావద్ ఆస్థా జగజ్జాలే తావచ్ చిత్తాదికల్పనా
అజ్ఞానం కల్పనలు, బ్రహ్మానికి విరుద్ధమైన వాసనలు, జగత్తు మీద ఆసక్తి ఉన్నంతవరకు మనస్సు మొదలైన కల్పనలు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.
దేహే యావద్ అహమ్భావో దృశ్యే ఽస్మిన్ యావద్ ఆత్మతా । యావన్ మమేదమ్ ఇత్య్ ఆస్థా తావచ్ చిత్తాదివిభ్రమః
ఈ శరీరంలో 'నేను' అనే భావన ఉన్నంతవరకు, కనబడే వాటిలో 'నా ఆత్మ' అనే భావన ఉన్నంతవరకు, 'ఇది నాది' అని నమ్మకం ఉన్నంతవరకు, మనస్సు మొదలైన వాటిలో గందరగోళం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
యావన్ నోదితమ్ ఉచ్చైస్త్వం సజ్జనాసఙ్గశృఙ్గతః । యావన్ మౌర్ఖ్యం న సఙ్క్షీణం తావచ్ చిత్తాదినిమ్నతా
మంచి మనుషుల సాంగత్యంతో నీవు ఎత్తుకు ఎక్కని వరకూ, అవివేకం తగ్గని వరకూ, మనస్సు మొదలైన వాటి నీచత్వం పోదు.
యావచ్ ఛిథిలతాం యాతం నేదం భువనభావనమ్ । సమ్యగ్దర్శనశక్త్యాన్తస్ తావచ్ చిత్తోదయస్ స్ఫుటః
ఈ లోకాన్ని గురించి కల్పన పూర్తిగా వదిలిపెట్టని వరకూ, నిజమైన జ్ఞానం లోపల కలగని వరకూ, మనస్సు స్పష్టంగా ఉద్భవిస్తూనే ఉంటుంది.
యావద్ అజ్ఞత్వమ్ అన్ధత్వం వైవశ్యం విషయాశయా । మూర్ఛామోహసముచ్ఛ్రాయస్ తావచ్ చిత్తాదికల్పనా
అజ్ఞానం, అంధత్వం, బలహీనత, విషయాలపై ఆశలు, మూర్ఛా మరియు మోహం ఉన్నంతవరకు, మనస్సు మొదలైన వాటి కల్పన కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
యావద్ ఆశావిషామోదః పరిస్ఫురతి హృద్వనే । ప్రవిచారచకోరో ఽత్ర న తావత్ ప్రవిశత్య్ అలమ్
మనసు అనే అరణ్యంలో ఆశ అనే విషపు వాసన ఇంకా ఉన్నంతవరకు, విచక్షణ అనే చకోరపక్షి అక్కడికి నిజంగా ప్రవేశించదు.
భోగేష్వ్ అనాస్థమనసశ్ శీతలామలనిర్వృతేః । ఛిన్నాశాపాశజాలస్య క్షీయతే చిత్తవిభ్రమః
భోగాల పట్ల ఆసక్తి లేని మనసున్నవారికి, చల్లని, నిర్మలమైన ఆనందంలో నిలిచేవారికి, ఆశల బంధాలు తెగిపోయినవారికి, మనస్సు గందరగోళం పూర్తిగా పోతుంది.
తృష్ణామోహపరిత్యాగాన్ నిత్యశీతలసంవిదః । పుంసస్ సంశాన్తచిత్తస్య ప్రబుద్ధస్య క్వ చిత్తభూః
తృష్ణ, మోహాలను వదిలేసినవాడు, ఎప్పుడూ చల్లని జ్ఞానంతో ఉండేవాడు, whose mind is pacified and awakened—అటువంటి మనిషికి మనస్సు అనే ప్రాంతమే ఎక్కడ ఉంటుంది?
అసంస్తుతమ్ ఇవానాస్థమ్ అవస్తు పరిపశ్యతః । దూరస్థమ్ ఇవ దేహం స్వమ్ అసన్తం చిత్తభూః కుతః
అసత్యాన్ని లెక్కచేయని వాడు, తన శరీరాన్ని దూరంగా, లేనట్టుగా చూస్తున్న వాడు—అతనికి మనస్సు అనే ప్రాంతం ఎలా ఉంటుంది?
భావితానన్తచిత్తత్త్వరూపరూపాన్తరాత్మనః । స్వాఙ్గాంశలీనజగతశ్ శాన్తో జీవాదివిభ్రమః
ఎవరికి మనస్సు అనంతంగా, చైతన్య స్వరూపంగా, లోపల ఏ రూపమూ లేకుండా, తన శరీరంలోనే ఈ లోకం లీనమైపోయిందో—అక్కడ జీవుడు అనే భావనతో పాటు అన్ని మాయలు కూడా శాంతించిపోతాయి.
అసమ్యగ్దర్శనే శాన్తే మిథ్యాభ్రమభరాత్మని । ఉదితే పరమాదిత్యే పరమార్థైకదర్శనే
తప్పు భావనలు తగ్గిపోయి, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, పరమార్థ జ్ఞాన సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, అప్పుడు మనలోని అబద్ధమైన మాయలు తొలగిపోయి, ఒకే పరమార్థాన్ని స్పష్టంగా చూడగలుగుతాం.
అపునర్దర్శనాయైవ దగ్ధం సంశుష్కపర్ణవత్ । చిత్తం విగలితం విద్ధి వహ్నౌ ఘృతలవం యథా
మనస్సు పూర్తిగా కాలిపోయి, ఎండిపోయిన ఆకులా అయిపోతే, అది ఇక మళ్లీ కనిపించదు. అది అగ్నిలో నెయ్యి చుక్కలా పూర్తిగా కలిసిపోతుంది అని తెలుసుకో.
జీవన్ముక్తా మహాత్మానో యే పరావరదర్శినః । తేషాం యా చిత్తపదవీ సా సత్త్వమ్ ఇతి కథ్యతే
జీవంతంగానే విముక్తి పొందిన మహాత్ములు, ఎత్తు తక్కువ తేడా లేకుండా అన్నిటినీ చూస్తారు. వారి మనస్సు ఏ స్థితిలో ఉంటే, దానినే 'సత్త్వం' అని అంటారు.
జీవన్ముక్తశరీరేషు వాసనా వ్యవహారిణీ । న చిత్తనామ్నీ భవతి సా హి సత్త్వపదం గతా
జీవన్ముక్తుల శరీరాల్లో ఉన్న వాసనలు, లోకంలో చేసే పనులకు సంబంధించినవే అయినా, వాటిని 'మనస్సు' అని పిలవరు. ఎందుకంటే అవి శుద్ధమైన స్థితిని చేరుకున్నాయి.
నిశ్చేతసో హి తత్త్వజ్ఞా నిత్యం సత్త్వపదే స్థితాః । లీలయా ప్రభ్రమన్తీహ సత్త్వసంస్థితిహేలయా
తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు నిజంగా మనస్సు లేని వారు. వారు ఎప్పుడూ శుద్ధమైన స్థితిలో నిలిచివుంటారు. ఇక్కడ వారు సత్త్వగుణ ప్రభావంతో, ఆటలాగా స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.
శాన్తా వ్యవహరన్తో ఽపి సత్త్వస్థాస్ సంయతేన్ద్రియాః । నిత్యం పశ్యన్తి చిజ్జ్యోతిర్ న ద్వైతైక్యే న వాసనాః
శాంతంగా ఉండి, లోకంలో పనులు చేస్తూ, సత్త్వంలో నిలిచిన వారు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, ఎప్పుడూ చైతన్య జ్యోతి ని చూస్తారు. వారిలో ద్వైతం లేదూ, అద్వైతం లేదూ, వాసనలు కూడా ఉండవు.
అన్తర్ముఖతయా సర్వం చిద్వహ్నౌ త్రిజగత్తృణమ్ । జుహ్వతో ఽన్తర్ విచేష్టన్తే మూఢవచ్ ఛీతలాశయాః
వారు అంతర్ముఖంగా మారి, మూడు లోకాలను గడ్డి తీగల్లా చైతన్య అగ్నిలో ఆహుతిగా సమర్పిస్తారు. వారి హృదయం చల్లగా ఉండి, మూర్ఖుల్లా లోపల ఏమీ కలవరపడదు.
వివేకవిశదం చేతస్ సత్త్వమ్ ఇత్య్ అభిధీయతే । భూయః ఫలతి నో మోహం దగ్ధం బీజమ్ ఇవాఙ్కురమ్
వివేకంతో నిర్మలమైన మనసును సత్త్వమని అంటారు. అది మాయను మళ్లీ కలిగించదు, కాలిన విత్తనం మొలకెత్తనట్లే.
యా వాసనా విమూఢాన్తర్ పునర్జననధర్మిణీ । చిత్తశబ్దాభిధా సోక్తా విపర్యస్యతి బోధతః
అంతరంగంలో మాయతో ఉండే వాసన పునర్జన్మకు కారణమవుతుంది. దానిని మనసు అని పిలుస్తారు. కానీ జ్ఞానం కలిగినప్పుడు అది తుడిపాటు అవుతుంది.
ప్రాప్తప్రాప్యో భవాన్ రామ సత్త్వభావమ్ ఉపాగతమ్ । చిత్తం జ్ఞానాగ్నినా దగ్ధం న తే భూయః ప్రరోహతి
రామా, నీవు సత్త్వస్థితిని పొందావు. నీ మనసు జ్ఞానాగ్ని వల్ల కాలిపోయింది. అది ఇక మళ్లీ మొలకెత్తదు.
సంరోహతీషుణా విద్ధం తథా పరశునాగ్నినా । న హి జ్ఞానాగ్నినిర్దగ్ధం ప్రబోధవిశదం మనః
మొక్కను ముళ్లతో గాయపరిచినా, గొడ్డలితో నరికినా అది తిరిగి మొలకెత్తదు. అలాగే, జ్ఞానాగ్నిలో కాలిపోయి, బోధతో నిర్మలమైన మనసు తిరిగి పుట్టదు.
బ్రహ్మబృంహైవ హి జగజ్ జగచ్ చ బ్రహ్మబృంహణాత్ । విద్యతే నానయోర్ భేదశ్ చిద్ఘనబ్రహ్మణోర్ ఇహ
ఈ జగత్తు అన్నీ పరబ్రహ్మం విస్తరించిందే. జగత్తు పరబ్రహ్మం విస్తరణ వల్లే ఉంది. ఇక్కడ చైతన్యరూపమైన పరబ్రహ్మానికి, పరబ్రహ్మానికి ఎలాంటి తేడా లేదు.
చిదన్తర్ అస్తి త్రిజగన్ మరిచే తిక్తతా యథా । నాతశ్ చిజ్జగతీ భిన్నే తస్మాత్ సదసతీ ముధా
మూడు లోకాలన్నీ చైతన్యం లోనికి వ్యాపించింది, మిరపకాయలో తీపి ఎలా వ్యాపించిందో అలాగే. అందువల్ల ఈ చైతన్య జగత్తు దానికి వేరుగా లేదు. అందుచేత నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ అనే భావనలు వృథా.
అచిన్మయత్వాన్ నాసి త్వం ఖాత్మా కిమ్ ఇవ రోదిషి । అచిన్మయత్వాజ్ జగతామ్ అభావే కలనాః కుతః
నీవు చైతన్యం కానివాడవు, ఆకాశంలాంటి ఆత్మా, మరి ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? లోకాలు చైతన్యం కానివి కావు కాబట్టి, అవి లేకపోతే భావనలు ఎలా వస్తాయి?
చిన్మయశ్ చేద్ భవాన్ సర్వం తచ్ చిత్త్వం ప్రవిచారయ । శుద్ధసత్త్వమ్ అనాద్యన్తం తత్రాఙ్గ కలనాః కుతః
నీవు చైతన్య స్వరూపుడవైతే, ఈ అన్నిటినీ మనస్సే అని భావించు. ఆ శుద్ధమైన, ఆది అంతములేని సత్త్వంలో భావనలు ఎలా కలుగుతాయి?
చిదాత్మాసి నిరంశో ఽసి పారావారవివర్జితః । రూపం స్మర నిజం స్ఫారం మాస్మృత్యా సమ్మితో భవ
నీవు స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే, విభాగాలు లేని వాడవు, ఈ తీరూ, ఆ తీరూ అనే పరిమితులు నీకు లేవు. నీ అసలైన, విస్తృతమైన స్వరూపాన్ని గుర్తు పెట్టుకో. మరచిపోతే, ఆ పరిమితుల్లోనే మునిగిపోతావు.
తాం స్వసత్తాం గతస్ సర్వమ్ అసర్వం వా భవోదయీ । తాదృగ్రూపో ఽసి శాన్తో ఽసి చిద్ అసి బ్రహ్మరూప్య్ అసి
నీ నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, నువ్వే అన్నిటికీ మూలకారణమవుతావు, లేక ఏదికీ కారణం కాకపోవచ్చు. అలాంటి స్వరూపం నీది—నీవు శాంతమయుడవు, బోధతో నిండినవాడవు, పరబ్రహ్మ స్వరూపుడవు.