వసిష్ఠస్యాననే రామశ్ శనైర్ దృష్టిమ్ అపాతయత్ । భ్రమన్తీమ్ అమ్బరే వాతః ఫుల్లపద్మ ఇవాలినీమ్
వసిష్ఠుని ముఖాన్ని రాముడు మెల్లగా చూశాడు. అది గాలిలో తేలుతున్న తేనెటీగలు చుట్టిన వికసించిన పద్మాన్ని గాలి తాకినట్టు అనిపించింది.
మునిస్ త్వ్ అనుజ్ఝితేనాథ తేనైవ రఘునన్దనమ్ । క్రమేణోవాచ వాక్యజ్ఞో వాక్యం వాక్యార్థకోవిదమ్
ఆ ముని తన స్థైర్యాన్ని విడిచిపెట్టకుండా, మాటల అర్థాన్ని బాగా తెలిసిన రఘునందనుడిని క్రమంగా సంబోధిస్తూ, మాటలలో నిపుణుడిగా మాట్లాడాడు.
కచ్చిత్ స్మరసి యత్ ప్రోక్తం హ్యో మయా రఘునన్దన । వాక్యమ్ అత్యన్తగుర్వర్థం పరమార్థావబోధకమ్
రఘునందన, నిన్న నేను చెప్పిన ఆ గొప్ప విషయాన్ని గుర్తు చేసుకుంటున్నావా? అది అత్యంత ముఖ్యమైనది, పరమార్థాన్ని బోధించే మాటలు.
ఇదానీమ్ అవబోధార్థమ్ అన్యచ్ చ రిపుమర్దన । ఉచ్యమానం మయేదం త్వం శృణు శాశ్వతసిద్ధయే
శత్రువులను సంహరించే రామా, నీకు సత్యాన్ని పూర్తిగా అర్థమయ్యేలా, శాశ్వత సిద్ధిని పొందేందుకు నేను ఇప్పుడు చెప్పబోయే మాటలను జాగ్రత్తగా విను.
వైరాగ్యాభ్యాసవశతస్ తథా తత్త్వావలోకనాత్ । సంసారాత్ తీర్యతే తేన తేష్వ్ ఏవాభ్యాసమ్ ఆహర
వైరాగ్యాన్ని సాధించడంలో, అలాగే తత్వాన్ని మనసారా ఆలోచించడంలో అభ్యాసం వల్ల ఈ సంసారాన్ని దాటి పోవచ్చు. అందుకే, వీటిలో నీవు నిత్యం అభ్యాసం చేయాలి.
సమ్యక్ తత్త్వావబోధేన దుర్బోధే క్షయమ్ ఆగతే । గలితే వాసనావేశే విశోకం ప్రాప్యతే పదమ్
నిజమైన తత్వజ్ఞానం ద్వారా, ఎంత కష్టమైనా, వాంఛలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, దుఃఖం లేని స్థితిని మనం పొందగలం.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నమ్ అదృష్టోభయకోటికమ్ । ఏకం బ్రహ్మైవ హి జగత్ స్థితం ద్విత్వమ్ ఇవాగతమ్
దిక్కులు, కాలం, ఇతర పరిమితులు లేని పరబ్రహ్మమే ఈ జగత్తుగా కనిపిస్తుంది. అది రెండు భాగాలుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి ఒక్కటే.
సర్వభావానవచ్ఛిన్నం యత్ర బ్రహ్మైవ విద్యతే । శాన్తం సమసమాభాసం తత్రాన్యత్ తత్ కథం భవేత్
అన్ని రూపాలు, స్థితులు దాటి, ప్రశాంతంగా, సమంగా కనిపించే పరబ్రహ్మ మాత్రమే ఉన్న చోట, మరేదైనా ఎలా ఉండగలదు?
ఇతి మత్వాహమ్ ఇత్య్ అన్తర్ ముక్త్వా ముక్తవపుర్ మహాన్ । ఏకరూపః ప్రశాన్తాత్మా మౌనీ స్వాత్మమయో భవ
ఇలా ఆలోచించి, లోపల 'నేను' అనే భావనను వదిలి, బంధనమైన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, ఒకే స్వరూపంగా, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో, మౌనంగా, స్వయంగా స్వరూపంగా ఉండుము.
నాస్తి చిత్తం న చావిద్యా న మనో న చ జీవకః । ఏతాశ్ చ కలనా రామ కృతా బ్రహ్మణ ఏవ తాః
మనస్సు లేదు, అవిద్య లేదు, ఆలోచనలు లేవు, జీవుడు కూడా లేడు. ఇవన్నీ పరబ్రహ్మ స్వయంగా సృష్టించిన కల్పనలే, రామా.
యాస్ సమ్పదో యాశ్ చ దృశో యాశ్ చితో యాశ్ చిదేషణాః । బ్రహ్మైవ తద్ అనాద్యన్తమ్ అబ్రహ్మేహ న విద్యతే
ఏ సంపదలు, ఏ దృష్టులు, ఏ ఆలోచనలు, ఏ చైతన్యానికి కోరికలు ఉన్నా — ఇవన్నీ ఆది అంతములేని బ్రహ్మమే. ఇక్కడ బ్రహ్మం కానిది ఏదీ లేదు.
పాతాలే భూతలే స్వర్గే త్రినేత్రాన్తం తృణాది యత్ । దృశ్యతే తత్ పరం బ్రహ్మ చిద్రూపం నాన్యద్ అస్తి హి
పాతాళంలోనైనా, భూమిమీదైనా, స్వర్గంలోనైనా, మూడు కళ్ల దేవుడి నుంచి గడ్డి రెక్క వరకు కనిపించే ప్రతిదీ పరబ్రహ్మమే, అది చైతన్య స్వరూపం. నిజంగా, దీనికన్నా వేరే ఏదీ లేదు.
ఉపేక్ష్యం హేయమ్ ఆదేయం బన్ధవో విభవా వపుః । బ్రహ్మైవ విగతాద్యన్తమ్ అబ్ధివత్ ప్రవిజృమ్భతే
వదిలేయాల్సినది, స్వీకరించాల్సినది, స్నేహితులు, ధనం, శరీరం — ఇవన్నీ ఆది అంతములేని బ్రహ్మమే, సముద్రంలా విస్తరించి కనిపిస్తుంది.
యావద్ అజ్ఞానకలనా యావద్ అబ్రహ్మవాసనా । యావద్ ఆస్థా జగజ్జాలే తావచ్ చిత్తాదికల్పనా
అజ్ఞానం కల్పనలు, బ్రహ్మానికి విరుద్ధమైన వాసనలు, జగత్తు మీద ఆసక్తి ఉన్నంతవరకు మనస్సు మొదలైన కల్పనలు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.
దేహే యావద్ అహమ్భావో దృశ్యే ఽస్మిన్ యావద్ ఆత్మతా । యావన్ మమేదమ్ ఇత్య్ ఆస్థా తావచ్ చిత్తాదివిభ్రమః
ఈ శరీరంలో 'నేను' అనే భావన ఉన్నంతవరకు, కనబడే వాటిలో 'నా ఆత్మ' అనే భావన ఉన్నంతవరకు, 'ఇది నాది' అని నమ్మకం ఉన్నంతవరకు, మనస్సు మొదలైన వాటిలో గందరగోళం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
యావన్ నోదితమ్ ఉచ్చైస్త్వం సజ్జనాసఙ్గశృఙ్గతః । యావన్ మౌర్ఖ్యం న సఙ్క్షీణం తావచ్ చిత్తాదినిమ్నతా
మంచి మనుషుల సాంగత్యంతో నీవు ఎత్తుకు ఎక్కని వరకూ, అవివేకం తగ్గని వరకూ, మనస్సు మొదలైన వాటి నీచత్వం పోదు.
యావచ్ ఛిథిలతాం యాతం నేదం భువనభావనమ్ । సమ్యగ్దర్శనశక్త్యాన్తస్ తావచ్ చిత్తోదయస్ స్ఫుటః
ఈ లోకాన్ని గురించి కల్పన పూర్తిగా వదిలిపెట్టని వరకూ, నిజమైన జ్ఞానం లోపల కలగని వరకూ, మనస్సు స్పష్టంగా ఉద్భవిస్తూనే ఉంటుంది.
యావద్ అజ్ఞత్వమ్ అన్ధత్వం వైవశ్యం విషయాశయా । మూర్ఛామోహసముచ్ఛ్రాయస్ తావచ్ చిత్తాదికల్పనా
అజ్ఞానం, అంధత్వం, బలహీనత, విషయాలపై ఆశలు, మూర్ఛా మరియు మోహం ఉన్నంతవరకు, మనస్సు మొదలైన వాటి కల్పన కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
యావద్ ఆశావిషామోదః పరిస్ఫురతి హృద్వనే । ప్రవిచారచకోరో ఽత్ర న తావత్ ప్రవిశత్య్ అలమ్
మనసు అనే అరణ్యంలో ఆశ అనే విషపు వాసన ఇంకా ఉన్నంతవరకు, విచక్షణ అనే చకోరపక్షి అక్కడికి నిజంగా ప్రవేశించదు.
భోగేష్వ్ అనాస్థమనసశ్ శీతలామలనిర్వృతేః । ఛిన్నాశాపాశజాలస్య క్షీయతే చిత్తవిభ్రమః
భోగాల పట్ల ఆసక్తి లేని మనసున్నవారికి, చల్లని, నిర్మలమైన ఆనందంలో నిలిచేవారికి, ఆశల బంధాలు తెగిపోయినవారికి, మనస్సు గందరగోళం పూర్తిగా పోతుంది.
తృష్ణామోహపరిత్యాగాన్ నిత్యశీతలసంవిదః । పుంసస్ సంశాన్తచిత్తస్య ప్రబుద్ధస్య క్వ చిత్తభూః
తృష్ణ, మోహాలను వదిలేసినవాడు, ఎప్పుడూ చల్లని జ్ఞానంతో ఉండేవాడు, whose mind is pacified and awakened—అటువంటి మనిషికి మనస్సు అనే ప్రాంతమే ఎక్కడ ఉంటుంది?
అసంస్తుతమ్ ఇవానాస్థమ్ అవస్తు పరిపశ్యతః । దూరస్థమ్ ఇవ దేహం స్వమ్ అసన్తం చిత్తభూః కుతః
అసత్యాన్ని లెక్కచేయని వాడు, తన శరీరాన్ని దూరంగా, లేనట్టుగా చూస్తున్న వాడు—అతనికి మనస్సు అనే ప్రాంతం ఎలా ఉంటుంది?
భావితానన్తచిత్తత్త్వరూపరూపాన్తరాత్మనః । స్వాఙ్గాంశలీనజగతశ్ శాన్తో జీవాదివిభ్రమః
ఎవరికి మనస్సు అనంతంగా, చైతన్య స్వరూపంగా, లోపల ఏ రూపమూ లేకుండా, తన శరీరంలోనే ఈ లోకం లీనమైపోయిందో—అక్కడ జీవుడు అనే భావనతో పాటు అన్ని మాయలు కూడా శాంతించిపోతాయి.
అసమ్యగ్దర్శనే శాన్తే మిథ్యాభ్రమభరాత్మని । ఉదితే పరమాదిత్యే పరమార్థైకదర్శనే
తప్పు భావనలు తగ్గిపోయి, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, పరమార్థ జ్ఞాన సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, అప్పుడు మనలోని అబద్ధమైన మాయలు తొలగిపోయి, ఒకే పరమార్థాన్ని స్పష్టంగా చూడగలుగుతాం.
అపునర్దర్శనాయైవ దగ్ధం సంశుష్కపర్ణవత్ । చిత్తం విగలితం విద్ధి వహ్నౌ ఘృతలవం యథా
మనస్సు పూర్తిగా కాలిపోయి, ఎండిపోయిన ఆకులా అయిపోతే, అది ఇక మళ్లీ కనిపించదు. అది అగ్నిలో నెయ్యి చుక్కలా పూర్తిగా కలిసిపోతుంది అని తెలుసుకో.
జీవన్ముక్తా మహాత్మానో యే పరావరదర్శినః । తేషాం యా చిత్తపదవీ సా సత్త్వమ్ ఇతి కథ్యతే
జీవంతంగానే విముక్తి పొందిన మహాత్ములు, ఎత్తు తక్కువ తేడా లేకుండా అన్నిటినీ చూస్తారు. వారి మనస్సు ఏ స్థితిలో ఉంటే, దానినే 'సత్త్వం' అని అంటారు.
జీవన్ముక్తశరీరేషు వాసనా వ్యవహారిణీ । న చిత్తనామ్నీ భవతి సా హి సత్త్వపదం గతా
జీవన్ముక్తుల శరీరాల్లో ఉన్న వాసనలు, లోకంలో చేసే పనులకు సంబంధించినవే అయినా, వాటిని 'మనస్సు' అని పిలవరు. ఎందుకంటే అవి శుద్ధమైన స్థితిని చేరుకున్నాయి.
నిశ్చేతసో హి తత్త్వజ్ఞా నిత్యం సత్త్వపదే స్థితాః । లీలయా ప్రభ్రమన్తీహ సత్త్వసంస్థితిహేలయా
తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు నిజంగా మనస్సు లేని వారు. వారు ఎప్పుడూ శుద్ధమైన స్థితిలో నిలిచివుంటారు. ఇక్కడ వారు సత్త్వగుణ ప్రభావంతో, ఆటలాగా స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.
శాన్తా వ్యవహరన్తో ఽపి సత్త్వస్థాస్ సంయతేన్ద్రియాః । నిత్యం పశ్యన్తి చిజ్జ్యోతిర్ న ద్వైతైక్యే న వాసనాః
శాంతంగా ఉండి, లోకంలో పనులు చేస్తూ, సత్త్వంలో నిలిచిన వారు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని, ఎప్పుడూ చైతన్య జ్యోతి ని చూస్తారు. వారిలో ద్వైతం లేదూ, అద్వైతం లేదూ, వాసనలు కూడా ఉండవు.
అన్తర్ముఖతయా సర్వం చిద్వహ్నౌ త్రిజగత్తృణమ్ । జుహ్వతో ఽన్తర్ విచేష్టన్తే మూఢవచ్ ఛీతలాశయాః
వారు అంతర్ముఖంగా మారి, మూడు లోకాలను గడ్డి తీగల్లా చైతన్య అగ్నిలో ఆహుతిగా సమర్పిస్తారు. వారి హృదయం చల్లగా ఉండి, మూర్ఖుల్లా లోపల ఏమీ కలవరపడదు.