న జిఘ్రత్య్ అపి జిఘ్రంశ్ చ నోన్మిషంశ్ చోన్మిషత్య్ అపి । పదార్థే న పతత్య్ ఏవ బలాత్ పాతితమ్ అప్య్ అలమ్
పారిశుధ్యంగా వాసన పీల్చినా వాసన తెలియదు; కళ్లను తెరిచినా తెరవలేదు; బలవంతంగా వస్తువులు ఎదురుగా పెట్టినా, వాటిలో మనసు పడదు.
దేశాన్తరస్థచేతోభిర్ ఏతద్ ఆత్మగృహస్థితైః । అప్రౌఢమతిభిస్ సాధు ముర్ఖైర్ అప్య్ అనుభూయతే
మనసు ఇంకెక్కడో ఉన్నవాళ్లకైనా, ఇంకా బుద్ధి పెరగని వాళ్లకైనా, మూర్ఖులకైనా ఇదే అనుభవం స్పష్టంగా వస్తుంది.
సఙ్గః కారణమ్ అర్థానాం సఙ్గస్ సంసారకారణమ్ । సఙ్గః కారణమ్ ఆశానాం సఙ్గః కారణమ్ ఆపదామ్
బంధం వల్లే వస్తువులు కలుగుతాయి, బంధమే ఈ లోకజీవితానికి కారణం. బంధం వల్లే ఆశలు పుడతాయి, బంధమే కష్టాలకు మూలం.
సఙ్గత్యాగం విదుర్ మోక్షం సఙ్గత్యాగాద్ అజన్మతా । సఙ్గం సన్త్యజ్య భావానాం జీవన్ముక్తో భవానఘ
బంధాన్ని వదిలిపెట్టడమే మోక్షమని అంటారు. బంధాన్ని త్యజించడంవల్ల జననమనే బాధ ఉండదు. ఓ పాపరహితుడా, వస్తువులపై బంధాన్ని వదిలిపెడితే మనిషి బ్రతికుండగానే విముక్తుడవుతాడు.
సర్వసంశయనీహారశరన్మారుత హే మునే । సఙ్గః కిమ్ ఉచ్యతే బ్రూహి సమాసేన మమ ప్రభో
సర్వ సందేహాల మబ్బును తొలగించే గాలివంటివాడవు మునివరా, ప్రభూ, బంధం అంటే ఏమిటో సంక్షిప్తంగా చెప్పండి.
భావాభావే పదార్థానాం హర్షామర్షవికారదా । మలినా వాసనా యైషా స సఙ్గ ఇతి కథ్యతే
వస్తువులు ఉన్నా లేకున్నా ఆనందం, కోపం, ఇతర భావాలు కలిగించే మలినమైన వాసననే బంధం అంటారు.
జీవన్ముక్తశరీరాణామ్ అపునర్జన్మకారిణీ । ముక్తా హర్షవిషాదాభ్యాం శుద్ధా భవతి వాసనా
జీవితంలోనే విముక్తి పొందినవారి శరీరాలకు మళ్లీ జననం కలిగించేది కాని వాసన, సంతోషం లేదా దుఃఖం లేని, పూర్తిగా పవిత్రమైనదిగా మారుతుంది.
తామ్ అసఙ్గాభిధాం విద్ధి యావద్దేహం చ భావినీమ్ । తయా యత్ క్రియతే కర్మ తద్ బన్ధాయైవ కేవలమ్
ఈ వాసనను, శరీరం ఉన్నంతవరకు, అసక్తి అని తెలుసుకో. దానితో చేసే ప్రతి పని బంధనానికే దారి తీస్తుంది.
ఏవంరూపం పరిత్యజ్య సఙ్గం స్వాఙ్గవికారదమ్ । యది తిష్ఠసి నిర్వ్యగ్రం కుర్వన్న్ అపి తద్ అస్య్ అసి
నీకు కలిగే కలహాన్ని కలిగించే అసక్తిని వదిలిపెట్టి, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచితే, నీవు ఏ పని చేసినా అది నిన్ను బాధించదు.
హర్షామర్షవికారాభ్యాం యది గచ్ఛసి నాన్యతామ్ । వీతరాగభయక్రోధస్ తద్ అసఙ్గో ఽసి రాఘవ
నీకు సంతోషం లేదా కోపం వల్ల మార్పు రాకపోతే, రాగం, భయం, కోపం లేని స్థితిలో ఉంటే, ఓ రాఘవా! నీవు నిజమైన అసక్తుడవు.
అసఙ్గతామ్ అనాయాసాం జీవన్ముక్తస్థితిం స్థిరామ్ । అవలమ్బ్య సమస్ స్వస్థో వీతరాగో భవానఘ
సులభంగా కలిగే అసక్తిని, స్థిరమైన జీవన్ముక్తుని స్థితిని ఆశ్రయించి, సమభావంతో, ఆరోగ్యంగా, రాగరహితుడిగా, పాపములేని వాడిగా ఉండుము.
జీవన్ముక్తమతిర్ మౌనీ నిగృహీతేన్ద్రియగ్రహః । అమానమదమాత్సర్య ఆర్యస్ తిష్ఠతి విజ్వరః
జీవన్ముక్తుని మనస్సు ఎప్పుడూ నిశ్శబ్దంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రణలో ఉంచి, అహంకారం, గర్వం, అసూయ లేకుండా, ఉదాత్తంగా, వ్యాకులత లేకుండా ఉంటుంది.
సదా సమగ్రే ఽపి హి వస్తుజాతే సమాశయో ఽప్య్ అన్తర్ అదీనసత్త్వః । వ్యాపారమాత్రాత్ సహజాత్ క్రమస్థాన్ న కిఞ్చిద్ అప్య్ అన్యద్ అసౌ కరోతి
అతడు అన్ని వస్తువుల మధ్య ఉన్నా, ఎప్పుడూ సమభావంతో, మనస్సు నిరాశపడకుండా, సహజంగా జరిగే పనిని మాత్రమే క్రమంగా చేస్తాడు, మరే ఇతర కార్యాన్ని చేయడు.
యద్ ఏవ కిఞ్చిత్ ప్రకృతక్రమస్థం కర్తవ్యమ్ ఆత్మీయమ్ అసౌ తద్ ఏవ । సంసఙ్గసమ్బన్ధవిహీనయైవ కుర్వన్న్ అఖేదో రమతే ధియాన్తః
ప్రకృతిసిద్ధంగా చేయవలసిన తన పనిని మాత్రమే, అనురాగం లేదా బంధం లేకుండా, అలసట లేకుండా, అంతరంగా ఆనందిస్తూ చేస్తాడు.
అప్య్ ఆపదం ప్రాప్య సుసమ్పదం వా మహామతిస్ స్వం ప్రకృతం స్వభావమ్ । జహాతి నో మన్దరవేల్లితో ఽపి శౌక్ల్యం యథా క్షీరమహామ్బురాశిః
బహు జ్ఞానమున్నవాడు, ఎంతటి కష్టమొచ్చినా, ఎంతటి ఐశ్వర్యం వచ్చినా, తన సహజ స్వభావాన్ని విడిచిపెట్టడు. మంద్రపర్వతంతో కలిపినా, పాలకు తెలుపు పోనట్టే, అతని స్వభావం ఎప్పుడూ మారదు.
సమ్ప్రాప్య సామ్రాజ్యమ్ అథాపదం వా సరీసృపత్వం సురనాథతాం వా । తిష్ఠత్య్ అఖేదోదయమ్ అస్తహర్షం క్షయోదయేష్వ్ ఇన్దుర్ ఇవైకరూపః
సామ్రాజ్యాన్ని పొందినా, కష్టాల్లో పడినా, పాము లా నేలపై నడిచినా, దేవతల అధిపతిగా ఉన్నా, అతడు సంతోషంలోనూ, దుఃఖంలోనూ మారడు. చంద్రుడు వృద్ధి, హ్రాసాల్లో ఒకేలా ఉండడంలా, అతడూ ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉంటాడు.
నిరస్తసంరమ్భమ్ అపాస్తభేదం ప్రశాన్తనానాఫలఫల్గుచేష్టః । విచారయాత్మానమ్ అదీనసత్త్వో యథా భవస్య్ ఉత్తమకార్యనిష్ఠః
కోపం లేకుండా, భేదభావం లేకుండా, వ్యర్థమైన పనులన్నీ విడిచిపెట్టి, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంచి, దృఢమైన ధైర్యంతో తనను తాను పరిశీలిస్తాడు. జీవితంలో ఉన్నతమైన లక్ష్యాన్ని సాధించాలనుకునే వాడిలా ఉంటాడు.
తథోదితప్రసరవిలాసశుద్ధయా గతజ్వరం పదమ్ అవలోకయామలమ్ । ధియేద్ధయా పునర్ ఇహ జన్మబన్ధనైర్ న బధ్యసే సమధిగతాత్మదృగ్ యథా
అలాగే, నిర్మలమైన, విస్తృతమైన జ్ఞానంతో, బాధలు లేని పవిత్ర స్థితిని చూడుము. అటువంటి ఆత్మజ్ఞానం కలిగి ఉంటే, ఈ జననబంధనాల్లో మళ్లీ చిక్కుకోరు.
ఉపశాన్తిప్రకరణాద్ అనన్తరమ్ ఇదం శృణు । త్వం నిర్వాణప్రకరణం జ్ఞాతం నిర్వాణకారి యత్
ఉపశాంతి భాగం తరువాత, ఇప్పుడు విను. నీవు మోక్షాన్ని కలిగించే భాగాన్ని తెలుసుకున్నావు.
కథయత్య్ ఏవమ్ ఉద్దామవచనం మునినాయకే । శ్రవణైకరసే మౌనం స్థితే రాజకుమారకే
ఈ విధంగా మహర్షి గారు గొప్ప మాటలు చెబుతుండగా, రాజకుమారుడు శ్రద్ధగా వినుతూ, మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
మునివాగర్థనిక్షిప్తమనస్య్ అస్తేతరక్రియే । రాజలోకే గతస్పన్దం చిత్రార్పిత ఇవ స్థితే
మహర్షి మాటల అర్థంలో మనసు నిలిపి, వేరే పనేమీ చేయకుండా, రాజసభలో రాజకుమారుడు చిత్రంలా కదలకుండా కూర్చున్నాడు.
వసిష్ఠవచసామ్ అర్థం విచారయతి సాదరమ్ । లసదఙ్గులిభఙ్గే చ మునిసార్థే స్ఫురద్భ్రువి
వశిష్ఠుడు చెప్పిన మాటల అర్థాన్ని శ్రద్ధగా ఆలోచిస్తూ, మెరిసే వేళ్ల సంజ్ఞలతో, స్పష్టమైన కనుబొమ్మలతో మహర్షి గారు ఆలోచిస్తున్నాడు.
విస్మయాలోకనోల్లాసప్రోత్ఫుల్లనయనాలిని । పురన్ధ్రివర్గే ప్రగ్రీవతరుమఞ్జరితాం గతే
ఆ మహిళల సమూహం ఆశ్చర్యంతో చూస్తూ ఉండగా, వారి కన్నులు కమలాలవలె వికసించాయి. వారు మెడలో పూలమాలలు ధరించి, ఆమె వెళ్ళిన దారిపట్ల తల తిప్పారు.
ఖే వాసరచతుర్భాగదేశే దినకరే స్థితే । శ్రుతజ్ఞానతయా సౌమ్యే కిఞ్చిచ్ ఛమమ్ ఉపేయుషి
ఆ రోజులో నాలుగవ భాగంలో సూర్యుడు ఆకాశంలో నిలిచినప్పుడు, వినడం ద్వారా తెలిసిన మృదువైన గాలి కొంత శాంతంగా మారింది.
శ్రవణాయేవ సంశాన్తవితానస్పన్దమ్ ఆస్థితే । మౌనం మరుతి మన్దారమధురామోదదాయిని
వినేందుకు అనువుగా, గాలి తేలికగా ఆగిపోయింది. మౌనం వ్యాపించి, అది మందారపువ్వుల సువాసనను పంచింది.
పుష్పదామసు సుప్తాసు మదాద్ భ్రమరపఙ్క్తిషు । జ్ఞాతజ్ఞేయతయా నూనం సమ్యగ్ధ్యానవతీష్వ్ ఇవ
పూలమాలలపై మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల వరుసలు నిద్రిస్తున్నట్లు, జ్ఞాత, జ్ఞేయాన్ని తెలుసుకున్న వారు సంపూర్ణ ధ్యానంలో నిశ్చలంగా ఉన్నట్టు అనిపించింది.
జాలముక్తాకలాపాన్తస్ తథా మకురభూమిషు । కచత్య్ అపగతస్పన్దం తాపే శ్రోతుమ్ ఇవాస్థితే
ముత్యాల దండల చివరల్లో, అద్దాల మీద కూడా, ప్రతిదీ కదలకుండా నిలిచిపోయింది. వేడి తట్టుకోలేక, ఏదో వినాలని ఎదురుచూస్తున్నట్టు కనిపించింది.
గృహాన్తరం ప్రవిష్టేషు గవాక్షైర్ దూరమ్ అంశుషు । విశ్రమార్థమ్ ఇవాదీర్ఘనభఃపాన్థేషు శీతలమ్
గదుల లోపలికి కిటికీల ద్వారా సూర్యకిరణాలు లోతుగా ప్రవేశించగా, ఆకాశంలో పొడవుగా చల్లదనం ఆగిపోయినట్టు, విశ్రాంతికోసం ఆగినట్టు అనిపించింది.
ముక్తాజాలప్రభాజాలభస్మనోద్ధూలితాత్మని । శంసతీవ శమం శామ్యద్దినదేహే దినాతపే
ముత్యాల దండల వెలుగుతో బూడిదలా కమ్మబడిన ఆత్మ, దినపు వేడి తగ్గిపోతూ శాంతి చాటుతున్నట్టు అనిపించింది.
కరలీలాసరోజేషు శేఖరేషు చ భూభృతామ్ । శుష్యత్సు రససంశోషాద్ అవృత్తిషు మనస్స్వ్ ఇవ
కరాలీల పద్మాల్లో, పర్వత శిఖరాల్లో కూడా, వేడి వల్ల రసం ఎండిపోయి, జీవం లేకుండా మనస్సులు ఎలా ఉంటాయో అలా నిశ్చలంగా మారిపోయాయి.