సంవిన్మాత్రపరిస్పన్దే జాగతే వస్తుపఞ్జరే । కిం హేయం కిమ్ ఉపాదేయమ్ ఇహ తత్త్వవిదో మునేః
ఈ మేల్కొన్న లోకంలో, చైతన్యమే అన్నిటికీ ఆధారం. నిజాన్ని తెలుసుకున్న మునికి ఇక్కడ వదిలేయాల్సింది ఏమిటి, స్వీకరించాల్సింది ఏమిటి?
సంవిద్ ఏవేదమ్ అఖిలం భ్రాన్తిమ్ అన్యాం త్యజానఘ । సంవిన్మయవపుస్ స్ఫారః కిం జహాసి కిమ్ ఈహసే
ఈ జగత్తంతా చైతన్యమే. పాపరహితుడా, మిగతా భ్రమలను వదిలేయి. నీ రూపం చైతన్యంతో నిండిపోయినప్పుడు, నీవు వదిలేది ఏమిటి, కోరేది ఏమిటి?
యద్ ఏతజ్ జాయతే భూమేర్ భవిష్యత్ పేలవాఙ్కురః । తత్ సంవిద్ ఏవ ప్రథతే తథా న త్వ్ అఙ్కురో ఽస్తి సః
భూమిలో నుంచి భవిష్యత్తులో మొలక వస్తుందని అనుకున్నా, అది కూడా చైతన్యమే కనిపించేదిగా ఉంది. నిజంగా అలాంటి మొలక ఏదీ లేదు.
ఆదావ్ అన్తే చ యన్ నాస్తి వర్తమానే ఽపి తస్య యా । కఞ్చిత్ కాలలవం దృష్టా సత్తాసౌ సంవిదో భ్రమః
మొదట్లో, చివర్లో లేనిది, మధ్యలో కొంతసేపు ఉన్నట్లు కనిపించేది — అలాంటి ఉనికీ చైతన్య భ్రమ మాత్రమే.
ఇతి మత్వా ధియం త్యక్త్వా భావాభావానుపాతినీమ్ । నిస్సఙ్గసంవిద్భారూపో భవ భావాన్తమ్ ఆగతః
ఇలా ఆలోచించి, ఉన్నదీ లేనిదీ అనుసరించే మనసును వదిలిపెట్టి, అన్ని భావాల చివరికి చేరిన తర్వాత, ఏదానికీ అంటుకోని, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానరూపంగా ఉండు.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైర్ ఇన్ద్రియైర్ అపి । కర్మ కుర్వన్న్ అకుర్వన్ వా నిస్సఙ్గస్ సన్ న లిప్యసే
శరీరంతో, మనసుతో, బుద్ధితో లేదా కేవలం ఇంద్రియాలతో ఏదైనా పని చేసినా, చేయకపోయినా, ఏదానికీ అంటుకోకుండా ఉంటే నీవు ఏ పాపానికి లోనవ్వవు.
గతసఙ్గేన మనసా కుర్వన్న్ అపి న లిప్యసే । సుఖదుఃఖైర్ మహాబాహో మనోరథదశాస్వ్ ఇవ
బంధములేని మనసుతో ఏ పని చేసినా, ఓ మహాబాహువా, సుఖం లేదా దుఃఖం నిన్ను తాకవు; అది కలలోని అనుభూతుల్లా ఉంటాయి.
గతసఙ్గమతిః కర్మ కుర్వన్న్ అప్య్ అఙ్గయష్టిభిః । న లిప్యతే సుఖైర్ దుఃఖైర్ మనోరథకలాస్వ్ ఇవ
బంధం లేని మనస్సుతో శరీర అవయవాలతో ఏ పని చేసినా, సుఖమో దుఃఖమో నిన్ను అంటవు; అవి ఊహలోని ఆటలవంటివే.
గతసఙ్గమనా దృష్ట్యా పశ్యన్న్ అపి న పశ్యతి । ఏతద్ అన్యస్థచిత్తత్వాద్ బాలేనాప్య్ అనుభూయతే
మనసు లోపల आसక్తి లేకుండా ఉన్నప్పుడు, చూసినా నిజంగా చూడడం జరగదు. మనసు ఇంకెక్కడో ఉన్నప్పుడు, చిన్నపిల్లకైనా ఇదే అనుభవం వస్తుంది.
గతసఙ్గం మనో జన్తోః పశ్యంశ్ చాపి న పశ్యతి । న శృణోత్య్ అపి శృణ్వంశ్ చ న స్పృశత్య్ అపి సంస్పృశన్
ప్రాణికి మనసు ఆసక్తి లేకుండా ఉంటే, చూస్తూ కూడా చూడడు; వింటూ కూడా వినడు; తాకుతూ కూడా తాకడం జరగదు.
న జిఘ్రత్య్ అపి జిఘ్రంశ్ చ నోన్మిషంశ్ చోన్మిషత్య్ అపి । పదార్థే న పతత్య్ ఏవ బలాత్ పాతితమ్ అప్య్ అలమ్
పారిశుధ్యంగా వాసన పీల్చినా వాసన తెలియదు; కళ్లను తెరిచినా తెరవలేదు; బలవంతంగా వస్తువులు ఎదురుగా పెట్టినా, వాటిలో మనసు పడదు.
దేశాన్తరస్థచేతోభిర్ ఏతద్ ఆత్మగృహస్థితైః । అప్రౌఢమతిభిస్ సాధు ముర్ఖైర్ అప్య్ అనుభూయతే
మనసు ఇంకెక్కడో ఉన్నవాళ్లకైనా, ఇంకా బుద్ధి పెరగని వాళ్లకైనా, మూర్ఖులకైనా ఇదే అనుభవం స్పష్టంగా వస్తుంది.
సఙ్గః కారణమ్ అర్థానాం సఙ్గస్ సంసారకారణమ్ । సఙ్గః కారణమ్ ఆశానాం సఙ్గః కారణమ్ ఆపదామ్
బంధం వల్లే వస్తువులు కలుగుతాయి, బంధమే ఈ లోకజీవితానికి కారణం. బంధం వల్లే ఆశలు పుడతాయి, బంధమే కష్టాలకు మూలం.
సఙ్గత్యాగం విదుర్ మోక్షం సఙ్గత్యాగాద్ అజన్మతా । సఙ్గం సన్త్యజ్య భావానాం జీవన్ముక్తో భవానఘ
బంధాన్ని వదిలిపెట్టడమే మోక్షమని అంటారు. బంధాన్ని త్యజించడంవల్ల జననమనే బాధ ఉండదు. ఓ పాపరహితుడా, వస్తువులపై బంధాన్ని వదిలిపెడితే మనిషి బ్రతికుండగానే విముక్తుడవుతాడు.
సర్వసంశయనీహారశరన్మారుత హే మునే । సఙ్గః కిమ్ ఉచ్యతే బ్రూహి సమాసేన మమ ప్రభో
సర్వ సందేహాల మబ్బును తొలగించే గాలివంటివాడవు మునివరా, ప్రభూ, బంధం అంటే ఏమిటో సంక్షిప్తంగా చెప్పండి.
భావాభావే పదార్థానాం హర్షామర్షవికారదా । మలినా వాసనా యైషా స సఙ్గ ఇతి కథ్యతే
వస్తువులు ఉన్నా లేకున్నా ఆనందం, కోపం, ఇతర భావాలు కలిగించే మలినమైన వాసననే బంధం అంటారు.
జీవన్ముక్తశరీరాణామ్ అపునర్జన్మకారిణీ । ముక్తా హర్షవిషాదాభ్యాం శుద్ధా భవతి వాసనా
జీవితంలోనే విముక్తి పొందినవారి శరీరాలకు మళ్లీ జననం కలిగించేది కాని వాసన, సంతోషం లేదా దుఃఖం లేని, పూర్తిగా పవిత్రమైనదిగా మారుతుంది.
తామ్ అసఙ్గాభిధాం విద్ధి యావద్దేహం చ భావినీమ్ । తయా యత్ క్రియతే కర్మ తద్ బన్ధాయైవ కేవలమ్
ఈ వాసనను, శరీరం ఉన్నంతవరకు, అసక్తి అని తెలుసుకో. దానితో చేసే ప్రతి పని బంధనానికే దారి తీస్తుంది.
ఏవంరూపం పరిత్యజ్య సఙ్గం స్వాఙ్గవికారదమ్ । యది తిష్ఠసి నిర్వ్యగ్రం కుర్వన్న్ అపి తద్ అస్య్ అసి
నీకు కలిగే కలహాన్ని కలిగించే అసక్తిని వదిలిపెట్టి, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచితే, నీవు ఏ పని చేసినా అది నిన్ను బాధించదు.
హర్షామర్షవికారాభ్యాం యది గచ్ఛసి నాన్యతామ్ । వీతరాగభయక్రోధస్ తద్ అసఙ్గో ఽసి రాఘవ
నీకు సంతోషం లేదా కోపం వల్ల మార్పు రాకపోతే, రాగం, భయం, కోపం లేని స్థితిలో ఉంటే, ఓ రాఘవా! నీవు నిజమైన అసక్తుడవు.
అసఙ్గతామ్ అనాయాసాం జీవన్ముక్తస్థితిం స్థిరామ్ । అవలమ్బ్య సమస్ స్వస్థో వీతరాగో భవానఘ
సులభంగా కలిగే అసక్తిని, స్థిరమైన జీవన్ముక్తుని స్థితిని ఆశ్రయించి, సమభావంతో, ఆరోగ్యంగా, రాగరహితుడిగా, పాపములేని వాడిగా ఉండుము.
జీవన్ముక్తమతిర్ మౌనీ నిగృహీతేన్ద్రియగ్రహః । అమానమదమాత్సర్య ఆర్యస్ తిష్ఠతి విజ్వరః
జీవన్ముక్తుని మనస్సు ఎప్పుడూ నిశ్శబ్దంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రణలో ఉంచి, అహంకారం, గర్వం, అసూయ లేకుండా, ఉదాత్తంగా, వ్యాకులత లేకుండా ఉంటుంది.
సదా సమగ్రే ఽపి హి వస్తుజాతే సమాశయో ఽప్య్ అన్తర్ అదీనసత్త్వః । వ్యాపారమాత్రాత్ సహజాత్ క్రమస్థాన్ న కిఞ్చిద్ అప్య్ అన్యద్ అసౌ కరోతి
అతడు అన్ని వస్తువుల మధ్య ఉన్నా, ఎప్పుడూ సమభావంతో, మనస్సు నిరాశపడకుండా, సహజంగా జరిగే పనిని మాత్రమే క్రమంగా చేస్తాడు, మరే ఇతర కార్యాన్ని చేయడు.
యద్ ఏవ కిఞ్చిత్ ప్రకృతక్రమస్థం కర్తవ్యమ్ ఆత్మీయమ్ అసౌ తద్ ఏవ । సంసఙ్గసమ్బన్ధవిహీనయైవ కుర్వన్న్ అఖేదో రమతే ధియాన్తః
ప్రకృతిసిద్ధంగా చేయవలసిన తన పనిని మాత్రమే, అనురాగం లేదా బంధం లేకుండా, అలసట లేకుండా, అంతరంగా ఆనందిస్తూ చేస్తాడు.
అప్య్ ఆపదం ప్రాప్య సుసమ్పదం వా మహామతిస్ స్వం ప్రకృతం స్వభావమ్ । జహాతి నో మన్దరవేల్లితో ఽపి శౌక్ల్యం యథా క్షీరమహామ్బురాశిః
బహు జ్ఞానమున్నవాడు, ఎంతటి కష్టమొచ్చినా, ఎంతటి ఐశ్వర్యం వచ్చినా, తన సహజ స్వభావాన్ని విడిచిపెట్టడు. మంద్రపర్వతంతో కలిపినా, పాలకు తెలుపు పోనట్టే, అతని స్వభావం ఎప్పుడూ మారదు.
సమ్ప్రాప్య సామ్రాజ్యమ్ అథాపదం వా సరీసృపత్వం సురనాథతాం వా । తిష్ఠత్య్ అఖేదోదయమ్ అస్తహర్షం క్షయోదయేష్వ్ ఇన్దుర్ ఇవైకరూపః
సామ్రాజ్యాన్ని పొందినా, కష్టాల్లో పడినా, పాము లా నేలపై నడిచినా, దేవతల అధిపతిగా ఉన్నా, అతడు సంతోషంలోనూ, దుఃఖంలోనూ మారడు. చంద్రుడు వృద్ధి, హ్రాసాల్లో ఒకేలా ఉండడంలా, అతడూ ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉంటాడు.
నిరస్తసంరమ్భమ్ అపాస్తభేదం ప్రశాన్తనానాఫలఫల్గుచేష్టః । విచారయాత్మానమ్ అదీనసత్త్వో యథా భవస్య్ ఉత్తమకార్యనిష్ఠః
కోపం లేకుండా, భేదభావం లేకుండా, వ్యర్థమైన పనులన్నీ విడిచిపెట్టి, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంచి, దృఢమైన ధైర్యంతో తనను తాను పరిశీలిస్తాడు. జీవితంలో ఉన్నతమైన లక్ష్యాన్ని సాధించాలనుకునే వాడిలా ఉంటాడు.
తథోదితప్రసరవిలాసశుద్ధయా గతజ్వరం పదమ్ అవలోకయామలమ్ । ధియేద్ధయా పునర్ ఇహ జన్మబన్ధనైర్ న బధ్యసే సమధిగతాత్మదృగ్ యథా
అలాగే, నిర్మలమైన, విస్తృతమైన జ్ఞానంతో, బాధలు లేని పవిత్ర స్థితిని చూడుము. అటువంటి ఆత్మజ్ఞానం కలిగి ఉంటే, ఈ జననబంధనాల్లో మళ్లీ చిక్కుకోరు.
ఉపశాన్తిప్రకరణాద్ అనన్తరమ్ ఇదం శృణు । త్వం నిర్వాణప్రకరణం జ్ఞాతం నిర్వాణకారి యత్
ఉపశాంతి భాగం తరువాత, ఇప్పుడు విను. నీవు మోక్షాన్ని కలిగించే భాగాన్ని తెలుసుకున్నావు.
కథయత్య్ ఏవమ్ ఉద్దామవచనం మునినాయకే । శ్రవణైకరసే మౌనం స్థితే రాజకుమారకే
ఈ విధంగా మహర్షి గారు గొప్ప మాటలు చెబుతుండగా, రాజకుమారుడు శ్రద్ధగా వినుతూ, మౌనంగా కూర్చున్నాడు.