జీవితస్యాపి హన్తారం దాతారం చైకరూపయా । దృశా ప్రసాదమాధుర్యశాలిన్యా పరిపశ్యతి
ప్రాణాన్ని తీసేవాడినైనా, ప్రాణాన్ని ఇచ్చేవాడినైనా, అతడు ఒకే విధమైన కరుణతో, మాధుర్యంతో చూస్తాడు.
స్థిరాస్థిరశరీరేషు రమ్యారమ్యేషు వస్తుషు । న హృష్యతి గ్లాయతి వా సదా సమతయేద్ధయా
స్థిరమైన, స్థిరంగా లేని శరీరాల్లోనూ, అందమైన, అందంగా లేని వస్తువుల్లోనూ, అతడు ఎప్పుడూ సమభావంతో ఉండి, ఆనందపడడు, నిరుత్సాహపడడు కూడా.
త్యక్తాస్థత్వాద్ అనాదేయరూపత్వాజ్ జగతస్ స్థితేః । నూనం విదితవేద్యత్వాన్ నీరాగత్వాత్ స్వచేతసః
ఈ లోకం నిజమైన స్థితి లేకుండా, పట్టుకోలేని స్వభావంతో, మన మనస్సులో అనుసంధానం లేకుండా, కేవలం తెలుసుకోవాల్సినదిగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
న కస్యచిన్ న కస్యాఞ్చిద్ అక్షస్య విషయస్థితౌ । దదాతి ప్రసరం సాధుర్ ఆధిప్రోజ్ఝితయా ధియా
ఎవరైనా తమ మనస్సు ఆధిపత్యం నుంచి విముక్తమై ఉంటే, వారి ఇంద్రియాలు విషయాలలో తిరిగేలా అనుమతించరు.
అతత్త్వజ్ఞమ్ అవిశ్రాన్తమ్ అలబ్ధాత్మానమ్ అస్థిరమ్ । నిగిరన్తీన్ద్రియాణ్య్ ఆశు హరిణా ఇవ పల్లవమ్
యథార్థాన్ని తెలియని, ఎప్పుడూ అశాంతిగా ఉండే, తనను తాను గ్రహించని, స్థిరత లేని వాడు — అతని ఇంద్రియాలు, జింక కురిపల్లవాన్ని తినినట్లే, అతన్ని త్వరగా మింగేస్తాయి.
ఉహ్యమానం భవామ్భోధౌ వాసనావీచివేల్లితమ్ । నిగిరన్తీన్ద్రియగ్రాహా హాహాక్రన్దపరాయణమ్
భవసాగరంలో తేలుతూ, వాసనల అలలతో కలతచెందిన వాడిని, ఇంద్రియమృగాలు మింగేస్తాయి; అతడు ఎప్పుడూ బాధతో అరిచే వాడవుతాడు.
విచారతో లబ్ధపదం విశ్రాన్తధియమ్ ఆత్మని । న హరన్తి వికల్పౌఘా జలౌఘా ఇవ పర్వతమ్
విచారణ ద్వారా తన అసలైన స్థితిని తెలుసుకొని, మనస్సు విశ్రాంతి పొందినవానికి, ఆలోచనల ప్రవాహాలు కొండను నీళ్ల ప్రవాహాలు కదిలించలేకపోయినట్లే, మనస్సును కదిలించలేవు.
సర్వసఙ్కల్పసీమాన్తే విశ్రాన్తానాం పరే పదే । తేషాం లబ్ధస్వరూపాణాం మేరుర్ ఏవ తృణాయతే
అన్ని సంకల్పాల ముగింపులో పరమ పదాన్ని పొందినవారు, తమ స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవారు, వారికి మెరుపర్వతం కూడా గడ్డి తుప్పగా కనిపిస్తుంది.
జగజ్ జరత్తృణలవో విషం చామృతమ్ ఏవ చ । క్షణః కల్పసహస్రం చ సమతా తతచేతసామ్
ఇలా స్థిరమైన మనస్సు కలవారికి, ఈ లోకం, పాత గడ్డి, విషం, అమృతం, ఒక క్షణం, వేల యుగాలు — ఇవన్నీ సమానమే.
సంవిన్మాత్రం జగద్ ఇతి మత్వా ముదితబుద్ధయః । సంవిన్మయత్వాద్ అన్తస్స్థజగత్కా విహరన్త్య్ అమీ
ఈ లోకం కేవలం చైతన్యమే అని భావిస్తూ, ఆనందంగా ఉండే వారు, లోపల ఉన్న లోకమూ చైతన్యమే కనుక, అందులో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.
సంవిన్మాత్రపరిస్పన్దే జాగతే వస్తుపఞ్జరే । కిం హేయం కిమ్ ఉపాదేయమ్ ఇహ తత్త్వవిదో మునేః
ఈ మేల్కొన్న లోకంలో, చైతన్యమే అన్నిటికీ ఆధారం. నిజాన్ని తెలుసుకున్న మునికి ఇక్కడ వదిలేయాల్సింది ఏమిటి, స్వీకరించాల్సింది ఏమిటి?
సంవిద్ ఏవేదమ్ అఖిలం భ్రాన్తిమ్ అన్యాం త్యజానఘ । సంవిన్మయవపుస్ స్ఫారః కిం జహాసి కిమ్ ఈహసే
ఈ జగత్తంతా చైతన్యమే. పాపరహితుడా, మిగతా భ్రమలను వదిలేయి. నీ రూపం చైతన్యంతో నిండిపోయినప్పుడు, నీవు వదిలేది ఏమిటి, కోరేది ఏమిటి?
యద్ ఏతజ్ జాయతే భూమేర్ భవిష్యత్ పేలవాఙ్కురః । తత్ సంవిద్ ఏవ ప్రథతే తథా న త్వ్ అఙ్కురో ఽస్తి సః
భూమిలో నుంచి భవిష్యత్తులో మొలక వస్తుందని అనుకున్నా, అది కూడా చైతన్యమే కనిపించేదిగా ఉంది. నిజంగా అలాంటి మొలక ఏదీ లేదు.
ఆదావ్ అన్తే చ యన్ నాస్తి వర్తమానే ఽపి తస్య యా । కఞ్చిత్ కాలలవం దృష్టా సత్తాసౌ సంవిదో భ్రమః
మొదట్లో, చివర్లో లేనిది, మధ్యలో కొంతసేపు ఉన్నట్లు కనిపించేది — అలాంటి ఉనికీ చైతన్య భ్రమ మాత్రమే.
ఇతి మత్వా ధియం త్యక్త్వా భావాభావానుపాతినీమ్ । నిస్సఙ్గసంవిద్భారూపో భవ భావాన్తమ్ ఆగతః
ఇలా ఆలోచించి, ఉన్నదీ లేనిదీ అనుసరించే మనసును వదిలిపెట్టి, అన్ని భావాల చివరికి చేరిన తర్వాత, ఏదానికీ అంటుకోని, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానరూపంగా ఉండు.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైర్ ఇన్ద్రియైర్ అపి । కర్మ కుర్వన్న్ అకుర్వన్ వా నిస్సఙ్గస్ సన్ న లిప్యసే
శరీరంతో, మనసుతో, బుద్ధితో లేదా కేవలం ఇంద్రియాలతో ఏదైనా పని చేసినా, చేయకపోయినా, ఏదానికీ అంటుకోకుండా ఉంటే నీవు ఏ పాపానికి లోనవ్వవు.
గతసఙ్గేన మనసా కుర్వన్న్ అపి న లిప్యసే । సుఖదుఃఖైర్ మహాబాహో మనోరథదశాస్వ్ ఇవ
బంధములేని మనసుతో ఏ పని చేసినా, ఓ మహాబాహువా, సుఖం లేదా దుఃఖం నిన్ను తాకవు; అది కలలోని అనుభూతుల్లా ఉంటాయి.
గతసఙ్గమతిః కర్మ కుర్వన్న్ అప్య్ అఙ్గయష్టిభిః । న లిప్యతే సుఖైర్ దుఃఖైర్ మనోరథకలాస్వ్ ఇవ
బంధం లేని మనస్సుతో శరీర అవయవాలతో ఏ పని చేసినా, సుఖమో దుఃఖమో నిన్ను అంటవు; అవి ఊహలోని ఆటలవంటివే.
గతసఙ్గమనా దృష్ట్యా పశ్యన్న్ అపి న పశ్యతి । ఏతద్ అన్యస్థచిత్తత్వాద్ బాలేనాప్య్ అనుభూయతే
మనసు లోపల आसక్తి లేకుండా ఉన్నప్పుడు, చూసినా నిజంగా చూడడం జరగదు. మనసు ఇంకెక్కడో ఉన్నప్పుడు, చిన్నపిల్లకైనా ఇదే అనుభవం వస్తుంది.
గతసఙ్గం మనో జన్తోః పశ్యంశ్ చాపి న పశ్యతి । న శృణోత్య్ అపి శృణ్వంశ్ చ న స్పృశత్య్ అపి సంస్పృశన్
ప్రాణికి మనసు ఆసక్తి లేకుండా ఉంటే, చూస్తూ కూడా చూడడు; వింటూ కూడా వినడు; తాకుతూ కూడా తాకడం జరగదు.
న జిఘ్రత్య్ అపి జిఘ్రంశ్ చ నోన్మిషంశ్ చోన్మిషత్య్ అపి । పదార్థే న పతత్య్ ఏవ బలాత్ పాతితమ్ అప్య్ అలమ్
పారిశుధ్యంగా వాసన పీల్చినా వాసన తెలియదు; కళ్లను తెరిచినా తెరవలేదు; బలవంతంగా వస్తువులు ఎదురుగా పెట్టినా, వాటిలో మనసు పడదు.
దేశాన్తరస్థచేతోభిర్ ఏతద్ ఆత్మగృహస్థితైః । అప్రౌఢమతిభిస్ సాధు ముర్ఖైర్ అప్య్ అనుభూయతే
మనసు ఇంకెక్కడో ఉన్నవాళ్లకైనా, ఇంకా బుద్ధి పెరగని వాళ్లకైనా, మూర్ఖులకైనా ఇదే అనుభవం స్పష్టంగా వస్తుంది.
సఙ్గః కారణమ్ అర్థానాం సఙ్గస్ సంసారకారణమ్ । సఙ్గః కారణమ్ ఆశానాం సఙ్గః కారణమ్ ఆపదామ్
బంధం వల్లే వస్తువులు కలుగుతాయి, బంధమే ఈ లోకజీవితానికి కారణం. బంధం వల్లే ఆశలు పుడతాయి, బంధమే కష్టాలకు మూలం.
సఙ్గత్యాగం విదుర్ మోక్షం సఙ్గత్యాగాద్ అజన్మతా । సఙ్గం సన్త్యజ్య భావానాం జీవన్ముక్తో భవానఘ
బంధాన్ని వదిలిపెట్టడమే మోక్షమని అంటారు. బంధాన్ని త్యజించడంవల్ల జననమనే బాధ ఉండదు. ఓ పాపరహితుడా, వస్తువులపై బంధాన్ని వదిలిపెడితే మనిషి బ్రతికుండగానే విముక్తుడవుతాడు.
సర్వసంశయనీహారశరన్మారుత హే మునే । సఙ్గః కిమ్ ఉచ్యతే బ్రూహి సమాసేన మమ ప్రభో
సర్వ సందేహాల మబ్బును తొలగించే గాలివంటివాడవు మునివరా, ప్రభూ, బంధం అంటే ఏమిటో సంక్షిప్తంగా చెప్పండి.
భావాభావే పదార్థానాం హర్షామర్షవికారదా । మలినా వాసనా యైషా స సఙ్గ ఇతి కథ్యతే
వస్తువులు ఉన్నా లేకున్నా ఆనందం, కోపం, ఇతర భావాలు కలిగించే మలినమైన వాసననే బంధం అంటారు.
జీవన్ముక్తశరీరాణామ్ అపునర్జన్మకారిణీ । ముక్తా హర్షవిషాదాభ్యాం శుద్ధా భవతి వాసనా
జీవితంలోనే విముక్తి పొందినవారి శరీరాలకు మళ్లీ జననం కలిగించేది కాని వాసన, సంతోషం లేదా దుఃఖం లేని, పూర్తిగా పవిత్రమైనదిగా మారుతుంది.
తామ్ అసఙ్గాభిధాం విద్ధి యావద్దేహం చ భావినీమ్ । తయా యత్ క్రియతే కర్మ తద్ బన్ధాయైవ కేవలమ్
ఈ వాసనను, శరీరం ఉన్నంతవరకు, అసక్తి అని తెలుసుకో. దానితో చేసే ప్రతి పని బంధనానికే దారి తీస్తుంది.
ఏవంరూపం పరిత్యజ్య సఙ్గం స్వాఙ్గవికారదమ్ । యది తిష్ఠసి నిర్వ్యగ్రం కుర్వన్న్ అపి తద్ అస్య్ అసి
నీకు కలిగే కలహాన్ని కలిగించే అసక్తిని వదిలిపెట్టి, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచితే, నీవు ఏ పని చేసినా అది నిన్ను బాధించదు.
హర్షామర్షవికారాభ్యాం యది గచ్ఛసి నాన్యతామ్ । వీతరాగభయక్రోధస్ తద్ అసఙ్గో ఽసి రాఘవ
నీకు సంతోషం లేదా కోపం వల్ల మార్పు రాకపోతే, రాగం, భయం, కోపం లేని స్థితిలో ఉంటే, ఓ రాఘవా! నీవు నిజమైన అసక్తుడవు.