రత్నకాఞ్చనకుడ్యేషు మణిముక్తామయేషు చ । తిలోత్తమోర్వశీరమ్భామేనకాఙ్గలతాసు చ
రత్నాలు, బంగారం తో చేసిన గోడలకైనా, ముత్యాలు, మణులతో చేసిన వాటికైనా, తిలోత్తమ, ఉర్వశి, రంభ, మేనక వంటి అప్సరసల వల్లికలకైనా అతనికి ఆసక్తి ఉండదు.
కేషుచిద్ దర్శనం శ్రీమాన్ నాభివాఞ్ఛత్య్ అసక్తధీః । పరిపూర్ణమనా మౌనీ మానీ శత్రుష్వ్ ఇవాబలః
ఈ అందాలన్నింటినీ చూసేందుకు కూడా అసక్తి లేని ధన్యుడు, తన మనస్సు తృప్తిగా, నిశ్శబ్దంగా, గౌరవంగా ఉంటాడు; శత్రువుల మధ్య బలహీనుడిలా ఉంటాడు.
జ్ఞానవాన్ కున్దమన్దారకల్హారకుముదాదిషు । కమలోత్పలపున్నాగకేతకాగురుజాతిషు
జ్ఞానవంతుడు కుంద, మందార, కల్హార, కుముద వంటి పువ్వులకు గానీ, కమలము, ఉట్పలము, పున్నాగము, కేతక, అగురు, జాతి పువ్వులకు గానీ అసలు ఆసక్తి చూపడు.
కదమ్బచూతజమ్బీరకింశుకాశోకశాఖిషు । జపాతిముక్తసౌవీరనిమ్బపాటలదామసు
అతడు కదంబ, మామిడి, జంబీర, కింశుక, అశోక వృక్షాల కొమ్మలకు గానీ, జపా, మల్లె, సౌవీర, వేప, పటల పువ్వుల మాలలకు గానీ మనసు పెట్టడు.
చన్దనాగురుకర్పూరరజోమృగమదేషు చ । కశ్మీరజలవఙ్గైలాకక్కోలతగరాదిషు
చందనం, అగురు, కర్పూరం, కస్తూరి ధూళి, కాష్మీరం, నీరు, లవంగం, ఏలకులు, కాక్కోళ, తగర వంటి వాటిపట్ల అతనికి ఎలాంటి మమకారం ఉండదు.
కేషుచిన్ న నిబధ్నాతి సౌగన్ధ్యరతిమ్ ఏకధీః । సమబుద్ధిర్ అవిక్షోభీ మధ్వామోదేష్వ్ ఇవ ద్విజః
కొన్ని పరిమళాల పట్ల కూడా ఆత్మనిగ్రహం కలిగినవాడు మమకారం చూపడు; తేనె లేదా సుగంధ ద్రవ్యాల దగ్గర బ్రాహ్మణుడు ఎలా సమచిత్తుడిగా ఉంటాడో, అతడూ అంతే స్థిరంగా ఉంటాడు.
అబ్ధౌ గులుగులారావే ప్రతిశ్రుత్కస్వనే గిరౌ । నినదే చ మృగేన్ద్రాణాం న క్షుభ్యతి మనాగ్ అపి
ఎలా సముద్రంలో గలగల ధ్వని, పర్వతాల్లో ప్రతిధ్వని, సింహాల గర్జనలు కూడా దానిని కొంచెం కూడా కదిలించలేవో,
మత్తమాతఙ్గబృంహాసు వేతాలవలనాసు చ । పిశాచయక్షక్ష్వేడాసు న మనాగ్ అపి కమ్పతే
అలాగే మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల అరుపులు, భూతాల ఉల్లాస నృత్యాలు, పిశాచులు, యక్షుల అరుపులు ఉన్నా అది ఏమాత్రం కదలదు.
అశనిస్వనఘోషేణ నగాస్ఫోటరవేణ చ । ఐరావణనినాదేన సామ్యధ్యానాన్ న కమ్పతే
మెరుపు మోగిన శబ్దం, కొండలు పగిలే గర్జన, ఐరావతుడు గర్జించినా, సమతా ధ్యానం లో ఉన్నదాన్ని ఏదీ కదిలించలేవు.
వహత్క్రకచకాషేణ శితాసిదలనేన చ । శిలాశనినిపాతేన కమ్పతే న స్వరూపతః
కర్రపీలలు గీసిన శబ్దం, పదునైన కత్తులతో కోసిన శబ్దం, రాళ్లు లేదా మెరుపులు పడినా, దాని అసలు స్వభావం ఏమాత్రం కదలదు.
నానన్దమ్ ఏత్య్ ఉపవనే న ఖేదమ్ అధిగచ్ఛతి । న ఖేదమ్ ఏతి మరుషు నానన్దమ్ అధిగచ్ఛతి
అది తోటల్లో ఆనందాన్ని పొందదు, అలాగే అక్కడ బాధ కూడా అనుభవించదు. ఎడారుల్లో బాధపడదు, అలాగే అక్కడ ఆనందించదు.
పూతాఙ్గారసమానల్పసైకతేష్వ్ అరిబన్ధుషు । పుష్పప్రకరసఞ్ఛన్నమృదుశాద్వలభూమిషు
పొగలు కక్కే బొగ్గుల మధ్యా, తక్కువ మట్టిలో, శత్రువుల మధ్యా, స్నేహితుల మధ్యా, పుష్పాలు రాలిన మృదువైన గడ్డిపైన ఉన్నా అది మారదు.
క్షురధారాసు తీక్ష్ణాసు శయ్యాసు చ నవోత్పలైః । ఉన్నతాచలదేశేషు కూపకోశతలేషు చ
పదునైన కత్తిపైన, తాజా కమలాలతో అలంకరించిన మంచపైన, ఎత్తయిన కొండప్రాంతాల్లో, బావుల లోతుల్లో ఉన్నా అది ఒకేలా ఉంటుంది.
శిలాస్వ్ అర్కాంశుతప్తాసు మృద్వీషు లలనాసు చ । సమ్పత్స్వ్ ఆపత్సు చోగ్రాసు మరణేషూత్సవేషు చ
సూర్యకిరణాలతో వేడెక్కిన రాళ్లపై, మృదువైన దిండు మీద, ఐశ్వర్యంలో, తీవ్రమైన కష్టాల్లో, మరణంలో, ఉత్సవాల్లో ఉన్నా అది ఏ మార్పు చూపదు.
విహరన్న్ అపి నోద్వేగం నానన్దమ్ అధిగచ్ఛతి । అన్తర్ముక్తం మనో నిత్యం సమం కృత్వైవ తిష్ఠతి
ఎక్కడ తిరిగినా అతనికి కలవరమూ లేదు, ఆనందమూ లేదు; అతని మనసు ఎప్పుడూ లోపలే బంధనాల నుంచి విడిపొయి, సమంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
అయశ్శఙ్కుచితాఙ్గాసు నరకారణ్యభూమిషు । పరస్పరేరితానన్తకున్తతోమరవృష్టిషు
అపమానం వల్ల వంగిపోయిన శరీరాలు ఉన్న చోట, నరకపు అడవుల్లో, ఇతరులు విసిరే అంతులేని కత్తులు, భుజాలు వర్షంలా పడే ప్రదేశాల్లో కూడా—
న బిభేతి న చాదత్తే వైవశ్యం న చ దీనతామ్ । సమస్ స్వస్థమనా మౌనీ ధీరస్ తిష్ఠతి శైలవత్
అతడు భయపడడు, అయోమయానికి లోనవడు, నిరాశకు గురవడు; సమంగా, ప్రశాంతంగా, మౌనంగా, ధైర్యంగా పర్వతంలా నిలబడతాడు.
అపవిత్రం చ పథ్యం చ విషపఙ్కగరాద్య్ అపి । భుక్త్వా జరయతి క్షిప్రం క్లిన్నం నష్టం చ మృష్టవత్
పవిత్రమైనదైనా, హితమైనదైనా, విషం లేదా మట్టితో కలిసినదైనా తినినా, అతడు వాటిని త్వరగా జీర్ణించి, అవి శుద్ధమైనట్లే నశించిపోతాయి.
నిమ్బప్రతివిషాకల్కక్షీరేక్షుసలిలాన్ధసామ్ । అసక్తబుద్ధిస్ తత్త్వజ్ఞో భవత్య్ ఆస్వాదనే సమః
నిమ్మకాయ, విషప్రతికారం, పాల, బెల్లం, నీరు, చీకటి — వీటిలో ఏదైనా రుచి చూసేటప్పుడు, నిజమైన జ్ఞానం కలిగి, మనసు ఎటూ ఆకర్షించుకోకుండా ఉన్నవాడు అందులో ఏదీ ప్రత్యేకంగా అనిపించుకోడు.
మైరేయమదిరాక్షీరరక్తమేదోవసాసవైః । తుషాస్థితృణకేశాన్నైర్ న హృష్యతి న కుప్యతి
మద్యం, మదిరా, పాలు, రక్తం, కొవ్వు, మజ్జ, సూపు, లేదా గింజ పొట్టు, ఎముకలు, గడ్డి, జుట్టుతో చేసిన ఆహారం వచ్చినా, అతడు ఆనందపడడు, కోపపడడు కూడా.
జీవితస్యాపి హన్తారం దాతారం చైకరూపయా । దృశా ప్రసాదమాధుర్యశాలిన్యా పరిపశ్యతి
ప్రాణాన్ని తీసేవాడినైనా, ప్రాణాన్ని ఇచ్చేవాడినైనా, అతడు ఒకే విధమైన కరుణతో, మాధుర్యంతో చూస్తాడు.
స్థిరాస్థిరశరీరేషు రమ్యారమ్యేషు వస్తుషు । న హృష్యతి గ్లాయతి వా సదా సమతయేద్ధయా
స్థిరమైన, స్థిరంగా లేని శరీరాల్లోనూ, అందమైన, అందంగా లేని వస్తువుల్లోనూ, అతడు ఎప్పుడూ సమభావంతో ఉండి, ఆనందపడడు, నిరుత్సాహపడడు కూడా.
త్యక్తాస్థత్వాద్ అనాదేయరూపత్వాజ్ జగతస్ స్థితేః । నూనం విదితవేద్యత్వాన్ నీరాగత్వాత్ స్వచేతసః
ఈ లోకం నిజమైన స్థితి లేకుండా, పట్టుకోలేని స్వభావంతో, మన మనస్సులో అనుసంధానం లేకుండా, కేవలం తెలుసుకోవాల్సినదిగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
న కస్యచిన్ న కస్యాఞ్చిద్ అక్షస్య విషయస్థితౌ । దదాతి ప్రసరం సాధుర్ ఆధిప్రోజ్ఝితయా ధియా
ఎవరైనా తమ మనస్సు ఆధిపత్యం నుంచి విముక్తమై ఉంటే, వారి ఇంద్రియాలు విషయాలలో తిరిగేలా అనుమతించరు.
అతత్త్వజ్ఞమ్ అవిశ్రాన్తమ్ అలబ్ధాత్మానమ్ అస్థిరమ్ । నిగిరన్తీన్ద్రియాణ్య్ ఆశు హరిణా ఇవ పల్లవమ్
యథార్థాన్ని తెలియని, ఎప్పుడూ అశాంతిగా ఉండే, తనను తాను గ్రహించని, స్థిరత లేని వాడు — అతని ఇంద్రియాలు, జింక కురిపల్లవాన్ని తినినట్లే, అతన్ని త్వరగా మింగేస్తాయి.
ఉహ్యమానం భవామ్భోధౌ వాసనావీచివేల్లితమ్ । నిగిరన్తీన్ద్రియగ్రాహా హాహాక్రన్దపరాయణమ్
భవసాగరంలో తేలుతూ, వాసనల అలలతో కలతచెందిన వాడిని, ఇంద్రియమృగాలు మింగేస్తాయి; అతడు ఎప్పుడూ బాధతో అరిచే వాడవుతాడు.
విచారతో లబ్ధపదం విశ్రాన్తధియమ్ ఆత్మని । న హరన్తి వికల్పౌఘా జలౌఘా ఇవ పర్వతమ్
విచారణ ద్వారా తన అసలైన స్థితిని తెలుసుకొని, మనస్సు విశ్రాంతి పొందినవానికి, ఆలోచనల ప్రవాహాలు కొండను నీళ్ల ప్రవాహాలు కదిలించలేకపోయినట్లే, మనస్సును కదిలించలేవు.
సర్వసఙ్కల్పసీమాన్తే విశ్రాన్తానాం పరే పదే । తేషాం లబ్ధస్వరూపాణాం మేరుర్ ఏవ తృణాయతే
అన్ని సంకల్పాల ముగింపులో పరమ పదాన్ని పొందినవారు, తమ స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవారు, వారికి మెరుపర్వతం కూడా గడ్డి తుప్పగా కనిపిస్తుంది.
జగజ్ జరత్తృణలవో విషం చామృతమ్ ఏవ చ । క్షణః కల్పసహస్రం చ సమతా తతచేతసామ్
ఇలా స్థిరమైన మనస్సు కలవారికి, ఈ లోకం, పాత గడ్డి, విషం, అమృతం, ఒక క్షణం, వేల యుగాలు — ఇవన్నీ సమానమే.
సంవిన్మాత్రం జగద్ ఇతి మత్వా ముదితబుద్ధయః । సంవిన్మయత్వాద్ అన్తస్స్థజగత్కా విహరన్త్య్ అమీ
ఈ లోకం కేవలం చైతన్యమే అని భావిస్తూ, ఆనందంగా ఉండే వారు, లోపల ఉన్న లోకమూ చైతన్యమే కనుక, అందులో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.