జ్ఞానవాన్ బాలకదలీస్తమ్భపల్లవపాణిషు । చన్దనాగురుమన్దారలతాస్తబకసద్మసు
జ్ఞానవంతుడు చిన్నపిల్లల చేతుల్లోనైనా, అరటి చెట్ల కాండాలు, కొమ్మలు, లేదా గంధపు చెక్క, అగరు, మందారపూల తోటల్లోనైనా ఎక్కడా కూడా మనసు అంటించడు.
కౌశేయహారకున్దేన్దుకమలోత్పలభూమిషు । ద్రవత్కాఞ్చనకాన్తేషు నితమ్బస్తనబాహుషు
పట్టు పరుపులపై, ముత్యాల హారాలు, మల్లెపూలు, తామరపూలు, నీలకమలాల మీదా, సువర్ణ వర్ణం కలిగిన స్త్రీల నడుం, వక్షస్సు, భుజాలపై కూడా అతడు అసక్తిగా ఉంటాడు.
ఊరుష్వ్ అనఙ్గసదనహేమతోరణశోభిషు । సురగన్ధర్వకన్యాఙ్గలతానన్దనకేలిషు
కామగృహానికి బంగారు తలుపుల్లా అలంకరించబడిన తొడలపై, దేవతలు, గంధర్వకన్యల వల్లి వంటి శరీరాలతో చేసే ఆనందక్రీడల్లో కూడా అతడు ఎక్కడా బంధింపడు.
కేషుచిన్ న నిబధ్నాతి స్వాయత్తేష్వ్ అప్య్ అసక్తధీః । రామ స్పర్శరతిం ధీరో హంసో మరుమహీష్వ్ ఇవ
ఒక్కో చోట తనకు సొంతమైనవైనా, ధైర్యవంతుడైన జ్ఞాని మనసు వాటి స్పర్శానందానికి కట్టుబడదు, రామా! ఎలాగైతే హంస ఎండిన చెరువుల్లో ఉండదో అలా.
జ్ఞానవాన్ పిణ్డఖర్జూరకదమ్బపనసాదిషు । మృద్వీకేక్ష్వారుకాక్షోటబిసజమ్బీరజాతిషు
జ్ఞానమున్నవాడు పిండి, ఖర్జూరం, కదంబం, పనసపండు, ద్రాక్ష, చెరకు, మామిడి, బేరి, తామర మూలాలు, నేరేడు, జంబీర పండ్లు వంటి వాటిపట్ల ఆసక్తి చూపడు.
మదిరామధుమైరేయమార్ద్వీకాసవభూతిషు । దధిక్షీరఘృతామిక్షానవనీతౌదనేషు చ
అలాగే, మద్యం, తేనె, మధురసం, ద్రాక్ష మద్యం, పెరుగు, పాలు, నెయ్యి, చెరకు, వెన్న, అన్నపానాలు వంటి రుచికరమైన పదార్థాల పట్ల కూడా అతనికి మమకారం ఉండదు.
షడ్రసేషు విచిత్రేషు లేహ్యపేయవిలాసిషు । ఫలేష్వ్ అన్నేషు మూలేషు శాకేష్వ్ అప్య్ ఆమిషేషు చ
వివిధ రకాల ఆరు రుచుల్లో, లేపనాలు, పానీయాలు, పండ్లు, అన్నం, మూలాలు, కూరగాయలు, మాంసాహారంలో కూడా అతడు ఆసక్తి లేకుండా ఉంటాడు.
కేషుచిన్ న నిబధ్నాతి తృప్తమూర్తిర్ అసక్తధీః । ఆస్వాదనరతిం విప్రశ్ శ్వశరీరపలేష్వ్ ఇవ
తృప్తి స్వరూపుడైన, అసక్తి మనస్సున్నవాడు, కొన్ని విషయాల్లో రుచి ఆనందానికి లోనవడంలేదు — కుక్క తన శరీర మాంసాన్ని ఆస్వాదించనట్టు.
జ్ఞానవాన్ యమచన్ద్రేన్ద్రరుద్రవిష్ణ్వబ్జజాదిషు । మేరుమన్దరకైలాససహ్యదర్దురసానుషు
జ్ఞానమున్నవాడు యముడు, చంద్రుడు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలకైనా, మెరు, మందర, కైలాస, సహ్య, దర్దుర వంటి పర్వతాలకైనా అసక్తి లేకుండా ఉంటాడు.
కౌశేయదలజాలేషు చన్ద్రబిమ్బఫలాదిషు । కల్పపాదపకుఞ్జేషు దేవీదోలావిలాసిషు
అతడు పట్టు తంతువులకైనా, చంద్రబింబం, పండ్లకైనా, కల్పవృక్షాల తోటలకైనా, దేవతలు ఊగే ఊయలల ఆనందాలకైనా ఆకర్షితుడవాడు కాదు.
రత్నకాఞ్చనకుడ్యేషు మణిముక్తామయేషు చ । తిలోత్తమోర్వశీరమ్భామేనకాఙ్గలతాసు చ
రత్నాలు, బంగారం తో చేసిన గోడలకైనా, ముత్యాలు, మణులతో చేసిన వాటికైనా, తిలోత్తమ, ఉర్వశి, రంభ, మేనక వంటి అప్సరసల వల్లికలకైనా అతనికి ఆసక్తి ఉండదు.
కేషుచిద్ దర్శనం శ్రీమాన్ నాభివాఞ్ఛత్య్ అసక్తధీః । పరిపూర్ణమనా మౌనీ మానీ శత్రుష్వ్ ఇవాబలః
ఈ అందాలన్నింటినీ చూసేందుకు కూడా అసక్తి లేని ధన్యుడు, తన మనస్సు తృప్తిగా, నిశ్శబ్దంగా, గౌరవంగా ఉంటాడు; శత్రువుల మధ్య బలహీనుడిలా ఉంటాడు.
జ్ఞానవాన్ కున్దమన్దారకల్హారకుముదాదిషు । కమలోత్పలపున్నాగకేతకాగురుజాతిషు
జ్ఞానవంతుడు కుంద, మందార, కల్హార, కుముద వంటి పువ్వులకు గానీ, కమలము, ఉట్పలము, పున్నాగము, కేతక, అగురు, జాతి పువ్వులకు గానీ అసలు ఆసక్తి చూపడు.
కదమ్బచూతజమ్బీరకింశుకాశోకశాఖిషు । జపాతిముక్తసౌవీరనిమ్బపాటలదామసు
అతడు కదంబ, మామిడి, జంబీర, కింశుక, అశోక వృక్షాల కొమ్మలకు గానీ, జపా, మల్లె, సౌవీర, వేప, పటల పువ్వుల మాలలకు గానీ మనసు పెట్టడు.
చన్దనాగురుకర్పూరరజోమృగమదేషు చ । కశ్మీరజలవఙ్గైలాకక్కోలతగరాదిషు
చందనం, అగురు, కర్పూరం, కస్తూరి ధూళి, కాష్మీరం, నీరు, లవంగం, ఏలకులు, కాక్కోళ, తగర వంటి వాటిపట్ల అతనికి ఎలాంటి మమకారం ఉండదు.
కేషుచిన్ న నిబధ్నాతి సౌగన్ధ్యరతిమ్ ఏకధీః । సమబుద్ధిర్ అవిక్షోభీ మధ్వామోదేష్వ్ ఇవ ద్విజః
కొన్ని పరిమళాల పట్ల కూడా ఆత్మనిగ్రహం కలిగినవాడు మమకారం చూపడు; తేనె లేదా సుగంధ ద్రవ్యాల దగ్గర బ్రాహ్మణుడు ఎలా సమచిత్తుడిగా ఉంటాడో, అతడూ అంతే స్థిరంగా ఉంటాడు.
అబ్ధౌ గులుగులారావే ప్రతిశ్రుత్కస్వనే గిరౌ । నినదే చ మృగేన్ద్రాణాం న క్షుభ్యతి మనాగ్ అపి
ఎలా సముద్రంలో గలగల ధ్వని, పర్వతాల్లో ప్రతిధ్వని, సింహాల గర్జనలు కూడా దానిని కొంచెం కూడా కదిలించలేవో,
మత్తమాతఙ్గబృంహాసు వేతాలవలనాసు చ । పిశాచయక్షక్ష్వేడాసు న మనాగ్ అపి కమ్పతే
అలాగే మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల అరుపులు, భూతాల ఉల్లాస నృత్యాలు, పిశాచులు, యక్షుల అరుపులు ఉన్నా అది ఏమాత్రం కదలదు.
అశనిస్వనఘోషేణ నగాస్ఫోటరవేణ చ । ఐరావణనినాదేన సామ్యధ్యానాన్ న కమ్పతే
మెరుపు మోగిన శబ్దం, కొండలు పగిలే గర్జన, ఐరావతుడు గర్జించినా, సమతా ధ్యానం లో ఉన్నదాన్ని ఏదీ కదిలించలేవు.
వహత్క్రకచకాషేణ శితాసిదలనేన చ । శిలాశనినిపాతేన కమ్పతే న స్వరూపతః
కర్రపీలలు గీసిన శబ్దం, పదునైన కత్తులతో కోసిన శబ్దం, రాళ్లు లేదా మెరుపులు పడినా, దాని అసలు స్వభావం ఏమాత్రం కదలదు.
నానన్దమ్ ఏత్య్ ఉపవనే న ఖేదమ్ అధిగచ్ఛతి । న ఖేదమ్ ఏతి మరుషు నానన్దమ్ అధిగచ్ఛతి
అది తోటల్లో ఆనందాన్ని పొందదు, అలాగే అక్కడ బాధ కూడా అనుభవించదు. ఎడారుల్లో బాధపడదు, అలాగే అక్కడ ఆనందించదు.
పూతాఙ్గారసమానల్పసైకతేష్వ్ అరిబన్ధుషు । పుష్పప్రకరసఞ్ఛన్నమృదుశాద్వలభూమిషు
పొగలు కక్కే బొగ్గుల మధ్యా, తక్కువ మట్టిలో, శత్రువుల మధ్యా, స్నేహితుల మధ్యా, పుష్పాలు రాలిన మృదువైన గడ్డిపైన ఉన్నా అది మారదు.
క్షురధారాసు తీక్ష్ణాసు శయ్యాసు చ నవోత్పలైః । ఉన్నతాచలదేశేషు కూపకోశతలేషు చ
పదునైన కత్తిపైన, తాజా కమలాలతో అలంకరించిన మంచపైన, ఎత్తయిన కొండప్రాంతాల్లో, బావుల లోతుల్లో ఉన్నా అది ఒకేలా ఉంటుంది.
శిలాస్వ్ అర్కాంశుతప్తాసు మృద్వీషు లలనాసు చ । సమ్పత్స్వ్ ఆపత్సు చోగ్రాసు మరణేషూత్సవేషు చ
సూర్యకిరణాలతో వేడెక్కిన రాళ్లపై, మృదువైన దిండు మీద, ఐశ్వర్యంలో, తీవ్రమైన కష్టాల్లో, మరణంలో, ఉత్సవాల్లో ఉన్నా అది ఏ మార్పు చూపదు.
విహరన్న్ అపి నోద్వేగం నానన్దమ్ అధిగచ్ఛతి । అన్తర్ముక్తం మనో నిత్యం సమం కృత్వైవ తిష్ఠతి
ఎక్కడ తిరిగినా అతనికి కలవరమూ లేదు, ఆనందమూ లేదు; అతని మనసు ఎప్పుడూ లోపలే బంధనాల నుంచి విడిపొయి, సమంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
అయశ్శఙ్కుచితాఙ్గాసు నరకారణ్యభూమిషు । పరస్పరేరితానన్తకున్తతోమరవృష్టిషు
అపమానం వల్ల వంగిపోయిన శరీరాలు ఉన్న చోట, నరకపు అడవుల్లో, ఇతరులు విసిరే అంతులేని కత్తులు, భుజాలు వర్షంలా పడే ప్రదేశాల్లో కూడా—
న బిభేతి న చాదత్తే వైవశ్యం న చ దీనతామ్ । సమస్ స్వస్థమనా మౌనీ ధీరస్ తిష్ఠతి శైలవత్
అతడు భయపడడు, అయోమయానికి లోనవడు, నిరాశకు గురవడు; సమంగా, ప్రశాంతంగా, మౌనంగా, ధైర్యంగా పర్వతంలా నిలబడతాడు.
అపవిత్రం చ పథ్యం చ విషపఙ్కగరాద్య్ అపి । భుక్త్వా జరయతి క్షిప్రం క్లిన్నం నష్టం చ మృష్టవత్
పవిత్రమైనదైనా, హితమైనదైనా, విషం లేదా మట్టితో కలిసినదైనా తినినా, అతడు వాటిని త్వరగా జీర్ణించి, అవి శుద్ధమైనట్లే నశించిపోతాయి.
నిమ్బప్రతివిషాకల్కక్షీరేక్షుసలిలాన్ధసామ్ । అసక్తబుద్ధిస్ తత్త్వజ్ఞో భవత్య్ ఆస్వాదనే సమః
నిమ్మకాయ, విషప్రతికారం, పాల, బెల్లం, నీరు, చీకటి — వీటిలో ఏదైనా రుచి చూసేటప్పుడు, నిజమైన జ్ఞానం కలిగి, మనసు ఎటూ ఆకర్షించుకోకుండా ఉన్నవాడు అందులో ఏదీ ప్రత్యేకంగా అనిపించుకోడు.
మైరేయమదిరాక్షీరరక్తమేదోవసాసవైః । తుషాస్థితృణకేశాన్నైర్ న హృష్యతి న కుప్యతి
మద్యం, మదిరా, పాలు, రక్తం, కొవ్వు, మజ్జ, సూపు, లేదా గింజ పొట్టు, ఎముకలు, గడ్డి, జుట్టుతో చేసిన ఆహారం వచ్చినా, అతడు ఆనందపడడు, కోపపడడు కూడా.