భయాద్ భయమ్ ఉపాయాన్తి క్లేశాత్ క్లేశం వ్రజన్తి తే । నిర్వృతిం నాధిగచ్ఛన్తి దుర్భగా ఇవ జన్తవః
భయంతో ఇంకొక భయంలో పడతారు, బాధతో మరింత బాధను అనుభవిస్తారు. వాళ్లు ఎప్పుడూ శాంతిని పొందరు, దురదృష్టవంతులైన జీవులు ఎలా ఉంటారో అలా.
కాలం తీర్థతపోదానయజ్ఞదేవార్చనభ్రమైః । చిరమ్ ఆధిశతోపేతాః క్షపయన్తి మృగా ఇవ
తీర్థయాత్రలు, వ్రతాలు, దానం, యజ్ఞాలు, దేవతల పూజలు చేస్తూ, ఎన్నో ఆందోళనలతో చాలా కాలం గడుపుతారు. ఇవన్నీ చేసి కూడా, ఆ జంతువుల్లా, వారు బాధలతోనే ఉంటారు.
భ్రమన్తి గిరికూటేషు ఫలపల్లవభోజినః । ముగ్ధముగ్ధధియో భీతా వరాకా హరిణా ఇవ
పర్వత శిఖరాల్లో తిరుగుతూ, పండ్లు, కొత్త ఆకులు తింటూ, అమాయకంగా, భయంతో ఉండే ఆ హరినాలు లాగానే, వారు కూడా దయనీయంగా జీవిస్తారు.
మతిర్ ఆలూనశీర్ణాఙ్గీ తదీయా పేలవాఙ్గికా । న క్వచిద్ యాతి విశ్వాసం మృగీ గ్రామగతా యథా
వారి బుద్ధి బలహీనమై, శక్తి తగ్గిపోయి, ఎక్కడా నమ్మకం కలగదు. గ్రామంలోకి వచ్చిన అడవి జింకలా, ఎప్పుడూ అనిశ్చితిలో ఉంటారు.
కల్లోలవలితం చేతస్ తేషాం జడజవాహృతమ్ । ప్రోహ్యతే ప్రపతద్ దూరం తృణం గిరినదీష్వ్ ఇవ
వారికి మేధస్సు అలలతో ఊగిపోతూ, మూర్ఖత్వం మరియు వేగంతో ఎక్కడికో తీసుకెళ్లబడుతుంది. అది కొండ నదుల్లో పడిపోయిన గడ్డి మాదిరిగా దూరంగా పారిపోతుంది.
ఆత్మతత్త్వం విధివశాత్ కదాచిత్ కిఞ్చిద్ ఏవ తే । దుఃఖదోషదశాదిగ్ధా విదన్తి న విదన్తి వా
విధి వల్ల వారు కొంతసేపు ఆత్మస్వరూపాన్ని కొద్దిగా గ్రహించినా, బాధలు మరియు అపమానాల వల్ల కలుషితమై, దాన్ని తెలుసుకుంటారు లేదా తెలుసుకోరు.
ఆగమాపాయినో నిత్యా నరకస్వర్గమానుషైః । పాతోత్పాతకరాకారా నీయన్తే కన్దుకా ఇవ
వారు నిత్యం నరకం, స్వర్గం, మానవ లోకాల్లోకి వచ్చిపోతూ, పతనం మరియు అపాయాల రూపాల్లో బంతుల్లా తిప్పబడుతుంటారు.
తతో గచ్ఛన్తి నరకం తతస్ స్వర్గమ్ ఇహైవ వా । ఆవృత్తిభిర్ వివర్తన్తే సరితీవ తరఙ్గకాః
అందువల్ల వారు ఒక్కసారి నరకానికి, మరొకసారి స్వర్గానికి లేదా ఇక్కడే ఉంటారు; తిరిగి తిరిగి, వారు నదిలో అలలు లా తిరుగుతుంటారు.
తస్మాద్ ఏతాః పరిత్యజ్య దుర్దృష్టీ రఘునన్దన । శుద్ధాం సంవిదమ్ ఆశ్రిత్య వీతరాగస్ స్థిరో భవ
రఘువంశంలో ఆనందంగా పుట్టినవాడా, ఈ తప్పైన దృష్టులను వదిలిపెట్టి, నిర్మలమైన జ్ఞానాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, ఆసక్తి లేకుండా స్థిరంగా ఉండు.
జ్ఞానవాన్ ఏవ సుఖభాగ్ జ్ఞానవాన్ ఏవ జీవతి । జ్ఞానవాన్ ఏవ బలవాంస్ తస్మాజ్ జ్ఞానమయో భవ
జ్ఞానం ఉన్నవాడికే సుఖం లభిస్తుంది, జ్ఞానం ఉన్నవాడే నిజంగా జీవిస్తాడు, జ్ఞానం ఉన్నవాడికే బలం ఉంటుంది. అందుకే నీవు జ్ఞానంతో నిండినవాడవు కావాలి.
సంవేద్యవర్జితమ్ అనుత్తమమ్ ఆద్యమ్ ఏకం సంవిత్పదం వికలనం కలయన్ మహాత్మన్ । హృద్య్ ఏవ తిష్ఠ కలనారహితః క్రియాం తు కుర్వన్న్ అకర్తృపదమ్ ఏష్య్ అసమోదితశ్రీః
ఓ మహాత్మా, ఏదైనా గ్రహించదగినది లేని, అత్యుత్తమమైన, ఆద్యమైన, ఒక్కటే ఉన్న ఆ జ్ఞానస్థితిని మనసులో తలచు. మనసులో కల్పనలు లేకుండా ఉండి, పనులు చేస్తూ, నేను చేస్తున్నాను అనే భావన లేకుండా, నీ మహిమలో చలించకుండా నిలిచిపో.
మనాగ్ అపి విచారేణ చేతసస్ స్వస్య నిగ్రహః । మనాగ్ అపి కృతో యేన తేనాప్తం జన్మనః ఫలమ్
తన మనసును కొంచెం విచారించి, కొంచెం నియంత్రించినవాడికి కూడా ఈ జన్మ ఫలం సిద్ధమవుతుంది.
విచారకణికా యేషాం హృది స్ఫురతి పేలవా । ఏషైవాభ్యాసయోగేన ప్రయాతి శతశాఖతామ్
ఎవరెవరి హృదయంలో inquiry అనే చిన్న జ్యోతి మెరిసినా, ఈ సాధన వల్ల అది వంద దిశల్లో విస్తరించిపోతుంది.
కిఞ్చిత్ప్రౌఢవిచారం తు నరం వైరాగ్యపూర్వకమ్ । సంశ్రయన్తి గుణా గౌరాస్ సరః పూర్ణమ్ ఇవాణ్డజాః
కొంతవరకు పండిన విచారణను, విరక్తి తో కూడినవాడు చేపడితే, మంచి లక్షణాలు అతని చుట్టూ నిండిన సరస్సులో హంసలు చేరినట్లు చేరుతాయి.
సమ్యగ్విచారిణం ప్రాజ్ఞం యథాభూతావలోకినమ్ । ఆసాదయన్త్య్ అపి స్ఫారా నావిద్యావిభవా భృశమ్
వాస్తవాన్ని సరిగ్గా పరిశీలించే జ్ఞానిని, ఎంత పెద్ద అజ్ఞానబలాలు వచ్చినా, అధికంగా ప్రభావితం చేయలేవు.
కిం కుర్వన్తీహ విషయా మానస్యో వృత్తయస్ తథా । ఆధయో వ్యాధయో వాపి సమ్యగ్దర్శనసన్మతేః
సత్యదృష్టి, సరిగ్గా గ్రహించే మనస్సు ఉన్నవాడిని, ఇంద్రియ విషయాలు, మనస్సు వృత్తులు, బాధలు, వ్యాధులు ఏమి చేయగలవు?
క్వోన్నమత్పవనాపూరాస్ తడిత్పిఙ్గలపాటలాః । పుష్కరావర్తజలదా గృహీతా జాలముష్టిభిః
ఆ గాలితో నిండిన మేఘాలు ఎక్కడ? మెరుపులతో ఎర్రగా మెరుస్తూ, కమలపు తురుపులతో తిరుగుతూ, వలలో చిక్కుకున్నట్లు కనిపించేవి ఎక్కడ?
క్వ నభోమధ్యసంస్థేన్దుర్ ముగ్ధే మణిసముద్గకే । ముగ్ధయాఙ్గనయా బద్ధో ముగ్ధేన్దీవరశఙ్కయా
ఆకాశ మధ్యలో వెలిగే చంద్రుడు ఎక్కడ? ఓ అమాయకురాలా, ఆ మణిపెట్టెలో ఉన్న రత్నంలా, అమాయక యువతిని అది నీలి కమలమని పొరపాటున బంధించినట్లు కనిపించేవాడు ఎక్కడ?
క్వ కటప్రోచ్ఛలద్భృఙ్గపటలోత్పలశేఖరాః । ముగ్ధస్త్రీశ్వాసమధురైర్ మషకైర్ మథితా గజాః
ఆ తలపై ఉప్పొంగే తామరలతో, తేనెటీగల గుంపులతో చుట్టబడిన ఏనుగులు ఎక్కడ? అమాయక యువతుల ఊపిరిలా మృదువుగా తాకే దోమలు వాటిని బాధించేవి ఎక్కడ?
క్వేభముక్తాఫలోల్లాసనిరణన్నఖపఞ్జరాః । సింహాస్ సమరసంరబ్ధా హరిణైః ప్రవిదారితాః
ఏనుగు దంతాల ముత్యాలవలయంలా మెరుస్తున్న గోరులతో ఉన్న సింహాలు ఎక్కడ? అవి పోరులో ఉత్సాహంగా ఉండగా, భయపడే జింకలు వాటిని చీల్చి వేసినట్లు ఎక్కడ?
క్వ విషోల్లాసనిశ్శ్వాసదగ్ధోన్నతవనద్రుమాః । క్షుద్వన్తో ఽజగరాః క్షుబ్ధా నిగీర్ణా బాలదర్దురైః
ఆ పాముల విషపు ఊపిరితో కాలిపోయిన ఎత్తయిన అడవి చెట్లు, ఇప్పుడు ఆకలితో ఉన్న, కలవరపడే చిన్న ఎలుకల చేతిలో పడిపోయి, ఎక్కడ ఉన్నాయి?
క్వ ప్రాప్తభూమికో ధీరో జ్ఞాతజ్ఞేయో వివేకవాన్ । ఆక్రాన్తః కిల విక్రాన్తో విషయేన్ద్రియదస్యుభిః
బుద్ధి కలిగి, తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలుసుకున్న, వివేకంతో ఉన్న ధైర్యవంతుడు, ఈ ఇంద్రియాలు, విషయాల దొంగల చేతిలో పడిపోయాడని ఎవరు అంటారు?
విచారధియమ్ అప్రౌఢాం హరన్తి విషయారయః । ప్రచణ్డపవనా మృద్వీం క్షతవృన్తాం లతామ్ ఇవ
విషయాల రూపంలో ఉన్న శత్రువులు, విచారణలో ఇంకా పక్వత రాని మనసును, గాలి బలంగా వీయడంవల్ల నాజూకైన, గాయమైన దుండు కలిగిన లతను ఎత్తుకుపోయినట్టు, తేలికగా తీసుకుపోతారు.
న వివేకబలప్రౌఢాం భఙ్క్తుం శక్తా దురాధయః । కల్పక్షోభసహం ధీరం శైలం మన్దానిలా ఇవ
వివేకబలం కలిగి ఉన్న ధైర్యవంతుడిని, ఎంత దుష్టులు వచ్చినా, వారు భంగపర్చలేరు. యుగాంతపు కలకలం కూడా తట్టుకునే కొండను, మృదువైన గాలి కదిలించలేనట్లు.
అగృహీతమహీపీఠం విచారకుసుమద్రుమమ్ । చిన్తావాత్యా విధున్వన్తి న స్థిరస్థితిసుస్థితమ్
అజ్ఞాన భూమిలో బలంగా పాతిపోని విచారణ అనే వృక్షాన్ని ఆలోచనల గాలులు కదిలించలేవు; అది స్థిరంగా నిలిచి ఉంటుంది.
గచ్ఛతస్ తిష్ఠతో వాపి జాగ్రతస్ స్వపతో ఽపి వా । న విచారపరం చేతో యస్యాసౌ మృత ఉచ్యతే
ఎక్కడ ఉన్నా, నడుస్తున్నా, నిల్చున్నా, మెలకువలోనైనా, నిద్రలోనైనా ఎవరి మనస్సు విచారణలో నిమగ్నం కాకపోతే వారు మరణించినవారే అని అంటారు.
కిమ్ ఇదం స్యాజ్ జగత్ కిం స్యాద్ అహమ్ ఇత్య్ అనిశం శనైః । విచారయాధ్యాత్మదృశా స్వయం వా సజ్జనైస్ సహ
ఈ లోకం ఏమిటి? నేను ఎవరు? అనే ప్రశ్నలను మనం ఎప్పుడూ, నెమ్మదిగా, అంతరదృష్టితో, ఒంటరిగా అయినా, మంచి మనుషులతో కలిసి అయినా పరిశీలించాలి.
అన్ధకారపరేణాశు విచారేణ పరం పదమ్ । దృశ్యతే విమలం రత్నం ప్రదీపేనేవ భాస్వతా
గాఢమైన అంధకారాన్ని తొలగించే విచారణ అనే ప్రకాశంతో, పరమ పదం స్పష్టంగా కనబడుతుంది; అది వెలిగే దీపంలో మెరిసే మణిలా నిర్మలంగా కనిపిస్తుంది.
జ్ఞానేన సర్వదుఃఖానాం వినాశ ఉపజాయతే । కృతాలోకవిలాసేన తమసామ్ ఇవ భాస్వతా
జ్ఞానంతో అన్ని బాధలు పోతాయి. దీపం వెలిగితే చీకటి ఎలా పారిపోతుందో, అన్ని రూపాలూ స్పష్టంగా కనిపించేవిధంగా, అలాగే జ్ఞానం ఉన్నప్పుడు బాధలు నశించిపోతాయి.
జ్ఞానే ప్రకటతాం యాతే జ్ఞేయం స్వయమ్ ఉదేత్య్ అలమ్ । రవావ్ అభ్యుదితే భూమావ్ ఆలోక ఇవ నిర్మలః
జ్ఞానం స్పష్టంగా వెలిగినప్పుడు, తెలుసుకోవాల్సినది తానే తానే వెలుగులోకి వస్తుంది. సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు భూమిపై నిర్మలమైన వెలుగు వ్యాపించేదిలా, జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు అన్నీ స్పష్టంగా అర్థమవుతాయి.