వాసనాసమ్పరిత్యాగే యది యత్నం కరోషి వా । తత్ తే శిథిలతాం యాన్తి సర్వాధివ్యాధయః క్షణాత్
నీవు నీ లోపలి వాసనలను పూర్తిగా వదిలేయడానికి ప్రయత్నిస్తే, నీకు అన్ని బాధలు, వ్యాధులు ఒక్క క్షణంలోనే బలహీనపడిపోతాయి.
పూర్వేభ్యస్ తు ప్రయత్నేభ్యో విషమో ఽయం హి సంస్మృతః । దుస్సాధో వాసనాత్యాగస్ సుమేరూన్మూలనాద్ అపి
అయితే, మునుపటి ప్రయత్నాలతో పోలిస్తే ఇది చాలా కష్టం. వాసనలను పూర్తిగా వదిలేయడం సుమేరు పర్వతాన్ని పీకడానికన్నా కూడా కఠినమైనది.
యావద్ విలీనం న మనో న తావద్ వాసనాక్షయః
మనస్సు పూర్తిగా లయమవకపోతే, మనలో దాగి ఉన్న వాసనలు పోవు.
తత్త్వజ్ఞానం మనోనాశో వాసనాక్షయ ఏవ చ । మిథః కారణతాం గత్వా దుస్సాధాని స్థితాన్య్ అతః
తత్త్వజ్ఞానం, మనస్సు లయమవడం, వాసనలు పోవడం—ఈ మూడూ పరస్పరం కారణాలుగా ఉండి, సాధించడానికి చాలా కష్టమైనవే.
తస్మాద్ రాఘవ యత్నేన పౌరుషేణ వివేకినా । భోగేచ్ఛాం దూరతస్ త్యక్త్వా త్రయమ్ ఏతత్ సమాశ్రయేత్
కాబట్టి, రాఘవా! నీవు బలంగా, వివేకంతో, అనుభవాల పట్ల ఆశను దూరంగా వదిలేసి, ఈ మూడు మార్గాలను ఆశ్రయించాలి.
సర్వ ఏతే సమం యావన్ న స్వభ్యస్తా ముహుర్ ముహుః । తావన్ న పదసమ్ప్రాప్తిర్ భవత్య్ అపి సమాశతైః
ఈ మూడు సమానమే; వాటిని మళ్లీ మళ్లీ సాధన చేయకపోతే, వందలసార్లు ప్రయత్నించినా పరమపదాన్ని పొందలేరు.
వాసనాక్షయవిజ్ఞానమనోనాశా మహామతేః । సమకాలం చిరాభ్యస్తా భవన్తి ఫలదా మునేః
వాసనలను తొలగించే జ్ఞానం, మనస్సు లయమవడం, గొప్ప జ్ఞానం — ఇవన్నీ ముని దీర్ఘకాలం సమానంగా అభ్యసిస్తే, ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.
ఏకైకశో నిషేవ్యన్తే యద్య్ ఏతే చిరమ్ అప్య్ అలమ్ । తన్ న సిద్ధిం ప్రయచ్ఛన్తి మన్త్రాశ్ శకలితా ఇవ
ఇవి ఒక్కొక్కటిగా ఎంతకాలమైనా సాధన చేసినా, ఫలితం ఇవ్వవు; విభజించి ఉచ్చరించే మంత్రాలు పనిచేయని విధంగా ఉంటాయి.
చిరకాలోపచరితా అప్య్ ఏతే సుధియో ఽపి చ । ఏకశః పరమ్ అభ్యేతుం న శక్తాస్ సైనికా ఇవ
బుద్ధిమంతులు దీర్ఘకాలం వీటిని సాధన చేసినా, ఒక్కొక్కటి వేర్వేరుగా పాటిస్తే, సైనికులు ఒంటరిగా శత్రువును జయించలేని విధంగా, పరమావస్థను పొందలేరు.
సమమ్ ఉద్యోగమ్ ఆనీతాస్ సన్త ఏతే హి ధీమతా । సమ్సారారిం నికృన్తన్తి మూలాద్ అపి భటా ఇవ
ధీశాలి సమానంగా ప్రయత్నించి ఇవన్నీ కలిపి ఆచరిస్తే, యోధులు శత్రువును మూలంతో పెకిలించేసినట్టు, సంసారశత్రువును పూర్తిగా నశింపజేస్తారు.
వాసనాక్షయవిజ్ఞానమనోనాశాః ప్రయత్నతః । సమం సేవ్యాస్ తవ చిరం తేన తాత న తప్యసే
కాబట్టి, మనసులో దాగి ఉన్న వాసనలను తొలగించే జ్ఞానం, మనస్సు లయమయ్యే స్థితి, మరియు ప్రయత్నాన్ని నీవు ఎప్పుడూ సమానంగా సాధన చేయాలి. అలా చేస్తే, ప్రియమైనవాడా, నీవు ఎటువంటి బాధను అనుభవించవు.
త్రిభిర్ ఏభిశ్ చిరాభ్యస్తైర్ హృదయగ్రన్థయో దృఢాః । నిశ్శేషమ్ ఏవ త్రుట్యన్తి బిసచ్ఛేదాద్ గుణా ఇవ
ఈ మూడు సాధనలను దీర్ఘకాలంగా చేస్తూ ఉంటే, మనసులో బలంగా ఉన్న బంధాలు కూడా పూర్తిగా తెగిపోతాయి. అవి తామర కాడలోని నారలు కోసినట్టు పూర్తిగా విడిపోతాయి.
జన్మాన్తరశతాభ్యస్తా రామ సంసారసంస్థితిః । సా చిరాభ్యాసయోగేన వినా న క్షీయతే క్వచిత్
రామా, ఈ సంసార జీవితం ఎన్నో జన్మలుగా అలవాటైపోయింది. దీన్ని దీర్ఘకాల సాధన లేకుండా ఎక్కడా తగ్గించలేరు.
గచ్ఛఞ్ శృణ్వన్ స్పృశఞ్ జిఘ్రంస్ తిష్ఠఞ్ జాగ్రత్ స్వపన్ సదా । శ్రేయసే పరమాయాస్య త్రయస్యాభ్యాసవాన్ భవ
నడుస్తూ, వినుతూ, తాకుతూ, వాసన పీలుస్తూ, నిలబడి, మెలకువగా, లేదా కలలో ఉన్నా — ఎప్పుడూ ఈ మూడు సాధనల్లో నిబద్ధతతో ఉండి, పరమ శ్రేయస్సును సాధించడానికి ప్రయత్నించు.
వాసనాసమ్పరిత్యాగసమం ప్రాణనిరోధనం । విదుస్ తత్త్వవిదస్ తస్మాత్ తద్ అప్య్ ఏవం సమాహరేత్
వాస్తవాన్ని తెలుసుకున్న వారు, మనసులో ఉన్న వాసనలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టడం, శ్వాసను నియంత్రించడమే అని భావిస్తారు. అందుకే, మనం కూడా అదే విధంగా ఆచరించాలి.
వాసనాసమ్పరిత్యాగాచ్ చిత్తం గచ్ఛత్య్ అచిత్తతామ్ । ప్రాణస్పన్దనిరోధాచ్ చ యథేచ్ఛసి తథా కురు
వాసనలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు మనసు, మనసు లేని స్థితిని పొందుతుంది. అలాగే, శ్వాస చలనాన్ని నియంత్రించడం ద్వారా, నీవు కోరినట్లు చేయవచ్చు.
ప్రాణాయామదృఢాభ్యాసైర్ యుక్త్యా చ గురుదత్తయా । ఆసనాసనయోగేన ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
శ్వాస నియంత్రణను దృఢంగా సాధన చేయడం, గురువు చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించడం, ఆసనంలో స్థిరంగా కూర్చోవడం వలన శ్వాస చలనం ఆగిపోతుంది.
సమ్యగ్జ్ఞానవిలాసేన జగద్వస్తుష్వ్ అనాస్థయా । యథాభూతార్థదర్శిత్వాద్ వాసనా న ప్రవర్తతే
నిజమైన జ్ఞానం వెలుగుతో, లోకవిషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, వాటిని నిజంగా ఎలా ఉన్నాయో చూడడం వలన వాసనలు ఉత్పన్నం కావు.
అదావ్ అన్తే చ వస్తూనామ్ అవిసంవాది యత్ స్థిరమ్ । రూపం తద్దర్శనం జ్ఞానం క్షీయతే తేన వాసనా
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువుల ఆది, అంత్యకాలాలలో కూడా ఎలాంటి మాయ లేకుండా, స్థిరంగా ఉండే రూపం, దాన్ని చూసే దృష్టి, దాని గురించి తెలిసిన జ్ఞానం — ఇవి మనలో ఉన్న పాత అలవాట్లను పూర్తిగా తొలగిస్తాయి.
నిస్సఙ్గం వ్యవహారిత్వాద్ భవభావనవర్జనాత్ । శరీరే నాశదర్శిత్వాద్ వాసనా న ప్రవర్తతే
ఏ విషయానికీ ఆసక్తి లేకుండా వ్యవహరించడం వల్ల, పునర్జన్మ భావనను విడిచిపెట్టడం వల్ల, ఈ శరీరం నశించిపోతుందని తెలుసుకోవడం వల్ల మనలో పాత అలవాట్లు మళ్లీ ఉద్భవించవు.
సంశాన్తే పవనస్పన్దే యథా పాంసుర్ నభస్తలే । వాసనావిభవే నష్టే న చిత్తం సమ్ప్రవర్తతే
ప్రాణవాయువు కదలిక పూర్తిగా ఆగిపోయినప్పుడు, మట్టికణాలు నేలపై పడిపోవడం లాగా, మనలోని పాత అలవాట్లు పోయినప్పుడు మనసు కూడా పని చేయదు.
యః ప్రాణపవనస్పన్దశ్ చిత్తస్పన్దస్ స ఏవ హి । తస్మాజ్ జగన్తి జాయన్తే పాంసవో ఽవకరాద్ ఇవ
ప్రాణవాయువు కదలికే మనసు కదలిక. అదే మూలంగా ఈ లోకాలు ఏర్పడతాయి, మట్టిలోంచి దుమ్ము లేచినట్టు.
ప్రాణస్పన్దజయో యత్నః కర్తవ్యో ధీమతోచ్చకైః । ఉపవిశ్యోపవిశ్యైకచిత్తకేన ముహుర్ ముహుః
ప్రాజ్ఞులు శ్వాస చలనాన్ని జయించేందుకు మళ్లీ మళ్లీ ఒకచోట కూర్చొని, ఏకాగ్రతతో పట్టుదలగా ప్రయత్నించాలి.
అథ వైనం క్రమం త్యక్త్వా చిత్తాక్రమణమ్ ఏవ చేత్ । రోచతే తే తద్ ఆప్నోషి కాలేన బహునా పదమ్
లేదా ఈ విధానాన్ని వదిలిపెట్టి, మనస్సును నియంత్రించడమే నీవు కోరుకుంటే, ఎక్కువ కాలం పట్టినా, చివరికి ఆ స్థితిని సాధిస్తావు.
న శక్యతే మనో జేతుం వినా యుక్తిమ్ అనిన్దిత । అఙ్కుశేన వినా మత్తం యథా దుష్టమతఙ్గజమ్
నిర్దోషమైన పద్ధతి లేకుండా మనస్సును జయించడం సాధ్యం కాదు; అది మత్తులో ఉన్న దుష్టమైన ఏనుగును అంకుశం లేకుండా అదుపు చేయడంలాంటిది.
అధ్యాత్మవిద్యాధిగమస్ సాధుసఙ్గమ ఏవ చ । వాసనాసమ్పరిత్యాగః ప్రాణస్పన్దనిరోధనమ్
ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం సంపాదించడం, సద్గుణుల సహవాసం, వాసనలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టడం, శ్వాస చలనాన్ని నియంత్రించడం—
ఏతాస్ తా యుక్తయః పుష్టాస్ సన్తి చిత్తజయే కిల । యాభిస్ తజ్ జీయతే క్షిప్రం ధారాభిర్ ఇవ భూరజః
మనస్సును జయించేందుకు ఇవే బలమైన మార్గాలు. వీటి ద్వారా మనస్సు త్వరగా వశమవుతుంది, నీటి ప్రవాహంతో దుమ్ము పడిపోవడంలా.
సతీషు యుక్తిష్వ్ ఏతాసు హఠాన్ నియమయన్తి యే । చేతస్ తే దీపమ్ ఉత్సృజ్య వినిఘ్నన్తి తమో ఽఞ్జనైః
ఈ సరైన మార్గాల్లో, ఎవరు బలవంతంగా తమను నియంత్రిస్తారో వారు జ్ఞానదీపాన్ని వదిలిపెట్టి, చీకటిని ముద్దతో పోగొడతారు.
విమూఢాః కర్తుమ్ ఉద్యుక్తా యే హఠాచ్ చేతసో జయమ్ । తే నిబధ్నన్తి నాగేన్ద్రమ్ ఉన్మత్తం బిసతన్తుభిః
ఎవరైనా మూర్ఖులు బలవంతంగా మనస్సును జయించాలనుకుంటే, వారు పిచ్చికొండచిలువను తామర తంతులతో కట్టాలనుకుంటున్నట్టే.
చిరం చిత్తస్య మాదూరం సంస్థితం స్వశరీరకమ్ । శోధయన్తి సముత్సృజ్య యుక్తిం యే తాన్ హతాన్ విదుః
సరైన మార్గాన్ని వదిలిపెట్టి, ఎన్నాళ్లుగా శరీరంలో స్థిరమైన మనస్సును శుద్ధి చేయాలనుకునేవారు ఓడిపోయినవారే.