యద్ ఏవ భావయత్య్ ఏషా తద్ ఏవ భవతి క్షణాత్ । నటవద్ భూమికాం త్యక్త్వా స్వమ్ ఆయాతి చిరాద్ వపుః
ఈ మనస్సు ఏది ఊహించిందో, అదే వెంటనే నిజమవుతుంది. నటుడు వేదికను వదిలి తన స్వరూపానికి తిరిగి వెళ్ళినట్టు, దీని రూపం కూడా చాలా కాలానికి తిరిగి తనలోకే చేరుతుంది.
దేవో నాగో ఽసురో యక్షో రక్షః పుఙ్కిన్నరో గజః । ఆత్మైవాస్యా విలాసిన్యా జగన్నట్యాః ప్రనృత్యతి
దేవుడు, సర్పం, రాక్షసుడు, యక్షుడు, రాక్షసుడు, కిన్నరుడు, ఏనుగు—ఇవి అన్నీ ఈ జగత్తులో ఆడుతున్న ఆత్మే నాట్యంలో నర్తిస్తున్నట్టు ఉన్నాయి.
బద్ధ్వాత్మానం రుదిత్వా చ కోశకారః క్రిమిర్ యథా । చిరాత్ కేవలతామ్ ఏతి స్వయం సంవిత్ స్వభావతః
తేనె పురుగు తనను తానే చుట్టుకుని, ఏడ్చుకుంటూ, చివరికి ఎంతకాలమైనా తన సహజ స్వరూపమైన స్వచ్ఛతను పొందినట్లే, మనసు కూడా చివరకు తన సహజ స్వరూపమైన స్వచ్ఛతను పొందుతుంది.
జగజ్జలధిజాలానాం సంవిజ్ జలమ్ అలం తథా । యథైవాపూర్య దిక్చక్రం స్ఫురత్య్ అద్ర్యాదితాం గతా
ఈ జగత్తు అనే సముద్రంలో ఎన్ని తరంగాలు ఉన్నాయో, వాటికి నీరు ఎలా అవసరమో, అంతేలా మనసు అన్నది వాటికి ఆధారం. అది దిక్కులను నింపుతూ, కొండలు మొదలైన వాటి రూపంలో ప్రకాశిస్తుంది.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । ఇత్య్ అస్యా వీచయః ప్రోక్తాస్ సంవిత్సలిలసన్తతేః
ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఖాళీ, కొండలు, నదులు, దిశలు—ఇవి అన్నీ మనసు అనే నీటి ప్రవాహంలో ఏర్పడే తరంగాలే అని చెప్పబడింది.
సంవిన్మాత్రం జగత్ సర్వం ద్వితీయా నాస్తి కల్పనా । ఇత్య్ ఏవ సమ్యగ్జ్ఞానేన సంవిద్ గచ్ఛతి నాన్యతామ్
ఈ జగత్తంతా కేవలం మనసే. రెండవది అనిపించేది లేదు. ఈ సత్యజ్ఞానంతో మనసు మరేదైనా అవదు.
యదా న విన్దతే కిఞ్చిత్ స్పన్దతే న న చోపతి । స్వాత్మన్య్ ఏవ స్థితిం యాతి సంవిన్ నాలిప్యతే తదా
ఏప్పుడు మనసుకు ఏమీ కనిపించదు, కదలిక లేదు, ఆగిపోవడం లేదు, తాను తనలోనే నిలిచి ఉంటే, అప్పుడు ఆ చైతన్యం ఎలాంటి మచ్చకూ లోనవదు.
అథాస్యాస్ సంవిదో రామ సన్మాత్రం బీజమ్ ఉచ్యతే । సత్త్వమాత్రాద్ ఉదేత్య్ ఏషా ప్రాకాశ్యమ్ ఇవ తేజసః
రామా, ఈ చైతన్యానికి మూలం శుద్ధమైన సత్త్వమే అని అంటారు. కేవలం ఉండడంవల్ల ఇది పుట్టుకొస్తుంది, వెలుగులో నుంచి ప్రకాశం పుట్టినట్లు.
ద్వే రూపే తత్ర సత్తాయా ఏకం నానాకృతి స్థితమ్ । ద్వితీయమ్ ఏకరూపం తు విభాగో ఽయం తయోశ్ శృణు
ఈ సత్త్వానికి రెండు రూపాలు ఉన్నాయి: ఒకటి అనేక విధాలుగా కనిపించేది, మరొకటి ఒక్కటే రూపంలో ఉండేది. ఈ రెండింటి మధ్య తేడా ఏమిటో విను.
ఘటతా పటతా తత్తా త్వత్తా మత్తేతి కథ్యతే । సత్తారూపం విభాగేన యత్ తు నానాకృతి స్థితమ్
పాత్రగా ఉండటం, వస్త్రంగా ఉండటం, తత్వంగా ఉండటం, నీదైనదిగా ఉండటం, మత్తుగా ఉండటం—ఇవి అన్నీ సత్త్వం అనేక రూపాల్లో కనిపించే విధానాలు.
విభాగం తు పరిత్యజ్య సత్తైకాత్మతయా తతమ్ । సామాన్యేనైవ సత్తాయా రూపమ్ ఏకమ్ ఉదాహృతమ్
భేదాన్ని పూర్తిగా వదిలేసి, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్న ఒకటే ఉన్నట్టు చూస్తే, అది సర్వసాధారణమైన ఉన్నట్టు చెప్పబడుతుంది.
విశేషం సమ్పరిత్యజ్య సన్మాత్రం యద్ అలేపకమ్ । ఏకరూపం మహారూపం సత్తాయాస్ తత్ పరం విదుః
ప్రత్యేకతలు అన్నీ పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు, కలుషితం కాని, ఏకరూపంగా, విస్తారంగా ఉన్న ఆ సత్త్వాన్ని పరమ స్థితిగా తెలుసుకుంటారు.
రూపం నానాకృతిత్వేన సత్తాయా న కదాచన । అసంవేద్యం సమ్భవతి తస్మాద్ ఏతద్ అవస్తుకమ్
ఉన్నది అనేక రూపాల్లో కనిపించినా, నిజంగా అది ఎప్పుడూ అనుభవించబడదు. అందుకే దాన్ని అసత్యంగా భావిస్తారు.
ఏకరూపం తు యద్ రూపం సత్తాయా విమలాత్మకమ్ । న కదాచన తద్ యాతి నాశం నాపి చ విస్మృతిమ్
ఒకే రూపంలో, నిర్మలమైన ఆ సత్త్వం ఎప్పుడూ నశించదు, మరువబడదు కూడా.
కాలసత్తా కలాసత్తా వస్తుసత్తేయమ్ ఇత్య్ అపి । విభాగకలనాం త్యక్త్వా సన్మాత్రైకపరో భవ
కాలం ఉన్నదని, ఆకాశం ఉన్నదని, వస్తువులు ఉన్నాయని అనుకోవడం అన్నీ వదిలిపెట్టి, నీవు కేవలం శుద్ధమైన సత్తలోనే నిలుచు.
కాలసత్తా ఖసత్తా చ ప్రోన్ముక్తకలనా సతీ । యద్య్ అప్య్ ఉత్తమసద్రూపా తథాప్య్ ఏషా న వాస్తవీ
కాలం ఉన్నదీ, ఆకాశం ఉన్నదీ అన్న భావనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, అవి ఎంత గొప్పవిగా కనిపించినా, నిజంగా అవి వాస్తవం కావు.
విభాగకలనా యత్ర విభిన్నమతదాయినీ । నానాతాకారణం దృష్టా తత్ కథం పావనం భవేత్
ఎక్కడైనా భేదభావన వల్ల వేర్వేరు అభిప్రాయాలు, నానాత్వం కనిపిస్తాయో, అది ఎలా పవిత్రమైనదిగా చెప్పగలం?
సత్తాసామాన్యమ్ ఏవైకం భావయన్ కేవలం వపుః । పరిపూర్ణః పరానన్దీ తిష్ఠాభరితదిగ్భరః
ఒక్కటే ఉన్న సత్తా స్వరూపాన్ని మాత్రమే మనసులో ఉంచు. అలా ఉంటే నీవు సంపూర్ణంగా తృప్తిగా, పరమానందంతో, అన్ని దిక్కులూ నిండినవాడవుతావు.
సత్తాసామాన్యమాత్రస్య యా కోటిః కోవిదేశ్వర । సైవాస్య బీజతాం యాతా తత ఏష ప్రవర్తతే
ఓ జ్ఞానీ, ఉన్నదనిపించే ఆ పరిమితి ఏదైతే ఉందో, అదే దీనికి విత్తనంగా మారుతుంది. ఆ విత్తనం నుంచే ఈ సర్వం ఉద్భవిస్తుంది.
సత్తాసామాన్యపర్యన్తం యత్ తత్ కలనయోజ్ఝితమ్ । పదమ్ ఆద్యమ్ అనాద్యన్తం తస్య బీజం న విద్యతే
ఉన్నదనిపించే స్థితి వరకు, ఆలోచనలన్నీ దాటి ఉండే స్థితి, అది మొదటిది, అది ఆది అంతం లేనిది, దానికి విత్తనం ఉండదు.
సంవిల్ లయం యాతి తత్ర నిర్వికారం చ తిష్ఠతి । భూయో నావర్తతే దుఃఖే తత్ర లబ్ధవతీ పదమ్
అక్కడ చైతన్యం లయమై, మార్పులేని స్థితిలో నిలుస్తుంది. అది మళ్లీ బాధలోకి తిరిగి రాదు, ఎందుకంటే అది ఆ స్థితిని పొందింది.
తద్ ధేతుస్ సర్వహేతూనాం తస్య హేతుర్ న విద్యతే । స సారస్ సర్వసారాణాం తస్మాత్ సారో న విద్యతే
అది అన్ని కారణాలకు మూలం, కానీ దానికి కారణం లేదు. అది అన్ని సారాల సారం, అందువల్ల దానికి మించి ఇంకో సారం లేదు.
తస్మింశ్ చిద్దర్పణే స్ఫారే సమగ్రా వస్తుదృష్టయః । ఇమాస్ తాః ప్రతిబిమ్బన్తి సరసీవ తటద్రుమాః
ఆ విస్తారమైన చైతన్యమనే అద్దంలో అన్ని వస్తువుల దృశ్యాలు ప్రతిబింబిస్తాయి, ఎలాగో సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న చెట్లు నీటిలో ప్రతిబింబించునట్లు.
సర్వే భావా ఇమే తత్ర స్వదన్తే స్వాదధారిణి । షడ్రసా ఇవ జిహ్వాయాం ప్రకటత్వం ప్రయాన్తి చ
ఈ భావాలన్నీ అక్కడ, రుచుల మూలమైన ఆ స్థలంలో ఆనందిస్తాయి; అవి నాలుకపై ఆరు రుచులు ఎలా ప్రత్యక్షమవుతాయో అలాగే స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
తత్ ఖాద్ అచ్ఛతరస్యాపి చిదాకాశస్య వై పదమ్ । సర్వేషాం స్వాదజాతానామ్ అలమ్ ఆస్వాదనం చ తత్
అది మరింత స్వచ్ఛమైన ఆ చైతన్యాకాశంలో ఉన్న స్థానం; రుచితో కలిగిన అన్ని వస్తువులకు నిజమైన ఆనందాన్ని అది మాత్రమే ఇస్తుంది.
జాయతే వర్తతే చైవ వర్ధతే దృశ్యతే తథా । సన్తిష్ఠతే విగలతి తత్రాఙ్గ జగతాం గణః
అక్కడే లోక సమూహం జన్మిస్తుంది, స్థిరంగా ఉంటుంది, పెరుగుతుంది, కనిపిస్తుంది, నిలిచి ఉంటుంది, చివరికి కలిసిపోతుంది.
తత్ తద్ గురు గరిష్ఠానాం తత్ తల్ లఘు లఘీయసామ్ । తత్ తత్ స్థూలం స్థవిష్ఠానామ్ అణీయస్ తద్ అణీయసామ్
అక్కడ, బరువు ఎక్కువగా ఉన్నది ఎక్కువ బరువైనదానికి, తేలికగా ఉన్నది తేలికైనదానికి, పొడవుగా ఉన్నది పొడవైనదానికి, సూక్ష్మంగా ఉన్నది సూక్ష్మమైనదానికి చెందుతుంది.
దవిష్ఠానాం దవిష్ఠం తద్ అన్తికానాం తద్ అన్తికమ్ । కనిష్ఠానాం కనిష్ఠం తజ్ జ్యేష్ఠం తజ్ జ్యాయసామ్ అపి
అక్కడ, దూరంగా ఉన్నది ఎక్కువ దూరమైనదానికి, దగ్గరగా ఉన్నది దగ్గరైనదానికి, చిన్నదైనది చిన్నదానికి, పెద్దదైనది పెద్దదానికి చెందుతుంది.
తేజసామ్ అపి తత్ తేజస్ తమసామ్ అపి తత్ తమః । వస్తూనామ్ అపి తద్ వస్తు దృశామ్ అప్య్ అఙ్గ దృక్ పరా
అక్కడ, ప్రకాశం ప్రకాశవంతమైనదానికి, చీకటి చీకటైనదానికి, పదార్థం పదార్థస్వరూపమైనదానికి, చూపు చూచేవాడికే చెందుతుంది, సఖీ.
తత్ తత్ కిఞ్చిన్ నకిఞ్చిచ్ చ తత్ తద్ అస్తి చ నాస్తి చ । తత్ తద్ దృశ్యం అదృశ్యం చ తత్ తద్ అస్మి న చాస్మి చ
అక్కడ, ప్రతి వస్తువు కొంతగా కూడా ఉంటుంది, లేనట్టుగా కూడా ఉంటుంది, కనిపించేదిగా కూడా ఉంటుంది, కనిపించనట్టుగా కూడా ఉంటుంది, నేననిపించేదిగా కూడా ఉంటుంది, నేనుకాదనిపించేదిగా కూడా ఉంటుంది.