సంవేద్యేన హృదాకాశో మనాగ్ అపి న లిప్యతే । యస్యాసావ్ అజడో ఽసంవిజ్ జీవన్ముక్తశ్ చ కథ్యతే
మనసులో అనుభవించదగిన హృదయాకాశం ఎంత మాత్రం కలుషితం కాదు. ఎవరి జ్ఞానం అజాడంగా, ముసురుకోకుండా ఉంటుందో, అలాంటి వారిని జీవన్ముక్తుడు అంటారు.
యదా న భావ్యతే కిఞ్చిన్ నిర్వాసనతయాత్మని । బాలమూకాదివిజ్ఞానమ్ ఇవ చ స్థీయతే స్థిరమ్
మనస్సులో ఎలాంటి వాసనలు లేకుండా, ఏదీ ఊహించకుండా, చిన్నపిల్ల లేదా మౌనవాడి బోధలా స్థిరంగా ఉండిపోయినప్పుడు,
తదా జాడ్యవినిర్ముక్తమ్ అసంవేదనమ్ ఆతతమ్ । ఆశ్రితం భవతి ప్రాజ్ఞ యస్మాద్ భూయో న లిప్యతే
అప్పుడు జడత్వం లేకుండా, వ్యాప్తిగా ఉండే ఒక నిర్జ్ఞానం కలుగుతుంది. ఆ జ్ఞానిని అది ఆశ్రయించినప్పుడు, ఇకపై ఏదీ అతనికి అంటుకోదు.
సమస్తవాసనాత్యాగాన్ నిర్వికల్పసమాధితః । నీలత్వమ్ ఇవ ఖాత్ స్ఫార ఆనన్దస్ సమ్ప్రవర్తతే
అన్ని వాసనలను విడిచిపెట్టి, నిర్వికల్ప సమాధిలో లీనమైనప్పుడు, ఆకాశంలో నీలిమలా విస్తరించే అపారమైన ఆనందం ఉద్భవిస్తుంది.
యోగినస్ తత్ర లీనస్య నిస్సంవేదనసంవిదః । తన్మయత్వాద్ అనాద్యన్తం తద్ అప్య్ అన్తర్ విలీయతే
అక్కడ లీనమైన యోగికి, అనుభూతి లేని చైతన్యంతో, ఆ స్థితి కూడా మొదలు లేకుండా, అంతం లేకుండా, పూర్తిగా దానిలో కలిసిపోతుంది.
గచ్ఛంస్ తిష్ఠన్ స్పృశఞ్ జిఘ్రన్న్ అపి తేన స ఉచ్యతే । అజడో గలితానన్దస్ త్యక్తసంవేదనస్ సుఖీ
అతడు నడుస్తూ, నిలబడి, తాకుతూ, వాసన పీలుస్తూ ఉన్నా, మాయలో పడని వాడు, ఆనందాన్ని వదిలేసి, అనుభూతిని త్యజించి, సంతోషంగా ఉంటాడు.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య కష్టయా నష్టచేష్టయా । తర దుఃఖామ్బుధేః పారమ్ అపారగుణసాగరః
ఈ దృష్టిని బలంగా పట్టుకుని, శ్రమ పూర్తిగా తగ్గిన తర్వాత, నీవు అపారమైన గుణాల సముద్రమైనవాడవు, బాధల సముద్రాన్ని దాటి మరో తీరుకు చేరు.
యథా బీజాద్ బృహద్వృక్షో వ్యోమ వ్యాప్నోతి కాలతః । తథైవేదం స్వసఙ్కల్పాత్ సంవేద్యం సంవిదుత్థితమ్
ఎలా ఒక విత్తనం నుండి కాలక్రమంలో పెద్ద చెట్టు పెరిగి ఆకాశాన్ని వ్యాపిస్తుందో, అలాగే మన స్వంత సంకల్పం వల్ల, ఈ అనుభూతి కూడా చైతన్యంనుంచి ఉద్భవిస్తుంది.
యదా సఙ్కల్ప్య సఙ్కల్పం సంవిత్ సంవిన్దతే వపుః । తదాస్య జన్మజాలస్య సైవ గచ్ఛతి బీజతామ్
ఏప్పుడు మనస్సు ఒక సంకల్పాన్ని ఊహించి, దానిని అనుభవిస్తుందో, అప్పుడు అదే జననాల గొడవకు విత్తనంగా మారుతుంది.
జనయిత్వాత్మనాత్మానం మోహయిత్వా పునః పునః । స్వయం మోక్షం నయత్య్ అన్తే సంవిత్ సర్వత్ర రాఘవ
మనస్సు తానే తాను సృష్టించుకుని, మళ్లీ మళ్లీ తానే తాను మాయలో పడేసుకుంటుంది. చివరికి, రాఘవా! అదే మనస్సు అన్ని చోట్ల తానుగా విముక్తిని పొందిస్తుంది.
యద్ ఏవ భావయత్య్ ఏషా తద్ ఏవ భవతి క్షణాత్ । నటవద్ భూమికాం త్యక్త్వా స్వమ్ ఆయాతి చిరాద్ వపుః
ఈ మనస్సు ఏది ఊహించిందో, అదే వెంటనే నిజమవుతుంది. నటుడు వేదికను వదిలి తన స్వరూపానికి తిరిగి వెళ్ళినట్టు, దీని రూపం కూడా చాలా కాలానికి తిరిగి తనలోకే చేరుతుంది.
దేవో నాగో ఽసురో యక్షో రక్షః పుఙ్కిన్నరో గజః । ఆత్మైవాస్యా విలాసిన్యా జగన్నట్యాః ప్రనృత్యతి
దేవుడు, సర్పం, రాక్షసుడు, యక్షుడు, రాక్షసుడు, కిన్నరుడు, ఏనుగు—ఇవి అన్నీ ఈ జగత్తులో ఆడుతున్న ఆత్మే నాట్యంలో నర్తిస్తున్నట్టు ఉన్నాయి.
బద్ధ్వాత్మానం రుదిత్వా చ కోశకారః క్రిమిర్ యథా । చిరాత్ కేవలతామ్ ఏతి స్వయం సంవిత్ స్వభావతః
తేనె పురుగు తనను తానే చుట్టుకుని, ఏడ్చుకుంటూ, చివరికి ఎంతకాలమైనా తన సహజ స్వరూపమైన స్వచ్ఛతను పొందినట్లే, మనసు కూడా చివరకు తన సహజ స్వరూపమైన స్వచ్ఛతను పొందుతుంది.
జగజ్జలధిజాలానాం సంవిజ్ జలమ్ అలం తథా । యథైవాపూర్య దిక్చక్రం స్ఫురత్య్ అద్ర్యాదితాం గతా
ఈ జగత్తు అనే సముద్రంలో ఎన్ని తరంగాలు ఉన్నాయో, వాటికి నీరు ఎలా అవసరమో, అంతేలా మనసు అన్నది వాటికి ఆధారం. అది దిక్కులను నింపుతూ, కొండలు మొదలైన వాటి రూపంలో ప్రకాశిస్తుంది.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । ఇత్య్ అస్యా వీచయః ప్రోక్తాస్ సంవిత్సలిలసన్తతేః
ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఖాళీ, కొండలు, నదులు, దిశలు—ఇవి అన్నీ మనసు అనే నీటి ప్రవాహంలో ఏర్పడే తరంగాలే అని చెప్పబడింది.
సంవిన్మాత్రం జగత్ సర్వం ద్వితీయా నాస్తి కల్పనా । ఇత్య్ ఏవ సమ్యగ్జ్ఞానేన సంవిద్ గచ్ఛతి నాన్యతామ్
ఈ జగత్తంతా కేవలం మనసే. రెండవది అనిపించేది లేదు. ఈ సత్యజ్ఞానంతో మనసు మరేదైనా అవదు.
యదా న విన్దతే కిఞ్చిత్ స్పన్దతే న న చోపతి । స్వాత్మన్య్ ఏవ స్థితిం యాతి సంవిన్ నాలిప్యతే తదా
ఏప్పుడు మనసుకు ఏమీ కనిపించదు, కదలిక లేదు, ఆగిపోవడం లేదు, తాను తనలోనే నిలిచి ఉంటే, అప్పుడు ఆ చైతన్యం ఎలాంటి మచ్చకూ లోనవదు.
అథాస్యాస్ సంవిదో రామ సన్మాత్రం బీజమ్ ఉచ్యతే । సత్త్వమాత్రాద్ ఉదేత్య్ ఏషా ప్రాకాశ్యమ్ ఇవ తేజసః
రామా, ఈ చైతన్యానికి మూలం శుద్ధమైన సత్త్వమే అని అంటారు. కేవలం ఉండడంవల్ల ఇది పుట్టుకొస్తుంది, వెలుగులో నుంచి ప్రకాశం పుట్టినట్లు.
ద్వే రూపే తత్ర సత్తాయా ఏకం నానాకృతి స్థితమ్ । ద్వితీయమ్ ఏకరూపం తు విభాగో ఽయం తయోశ్ శృణు
ఈ సత్త్వానికి రెండు రూపాలు ఉన్నాయి: ఒకటి అనేక విధాలుగా కనిపించేది, మరొకటి ఒక్కటే రూపంలో ఉండేది. ఈ రెండింటి మధ్య తేడా ఏమిటో విను.
ఘటతా పటతా తత్తా త్వత్తా మత్తేతి కథ్యతే । సత్తారూపం విభాగేన యత్ తు నానాకృతి స్థితమ్
పాత్రగా ఉండటం, వస్త్రంగా ఉండటం, తత్వంగా ఉండటం, నీదైనదిగా ఉండటం, మత్తుగా ఉండటం—ఇవి అన్నీ సత్త్వం అనేక రూపాల్లో కనిపించే విధానాలు.
విభాగం తు పరిత్యజ్య సత్తైకాత్మతయా తతమ్ । సామాన్యేనైవ సత్తాయా రూపమ్ ఏకమ్ ఉదాహృతమ్
భేదాన్ని పూర్తిగా వదిలేసి, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్న ఒకటే ఉన్నట్టు చూస్తే, అది సర్వసాధారణమైన ఉన్నట్టు చెప్పబడుతుంది.
విశేషం సమ్పరిత్యజ్య సన్మాత్రం యద్ అలేపకమ్ । ఏకరూపం మహారూపం సత్తాయాస్ తత్ పరం విదుః
ప్రత్యేకతలు అన్నీ పూర్తిగా విడిచిపెట్టినప్పుడు, కలుషితం కాని, ఏకరూపంగా, విస్తారంగా ఉన్న ఆ సత్త్వాన్ని పరమ స్థితిగా తెలుసుకుంటారు.
రూపం నానాకృతిత్వేన సత్తాయా న కదాచన । అసంవేద్యం సమ్భవతి తస్మాద్ ఏతద్ అవస్తుకమ్
ఉన్నది అనేక రూపాల్లో కనిపించినా, నిజంగా అది ఎప్పుడూ అనుభవించబడదు. అందుకే దాన్ని అసత్యంగా భావిస్తారు.
ఏకరూపం తు యద్ రూపం సత్తాయా విమలాత్మకమ్ । న కదాచన తద్ యాతి నాశం నాపి చ విస్మృతిమ్
ఒకే రూపంలో, నిర్మలమైన ఆ సత్త్వం ఎప్పుడూ నశించదు, మరువబడదు కూడా.
కాలసత్తా కలాసత్తా వస్తుసత్తేయమ్ ఇత్య్ అపి । విభాగకలనాం త్యక్త్వా సన్మాత్రైకపరో భవ
కాలం ఉన్నదని, ఆకాశం ఉన్నదని, వస్తువులు ఉన్నాయని అనుకోవడం అన్నీ వదిలిపెట్టి, నీవు కేవలం శుద్ధమైన సత్తలోనే నిలుచు.
కాలసత్తా ఖసత్తా చ ప్రోన్ముక్తకలనా సతీ । యద్య్ అప్య్ ఉత్తమసద్రూపా తథాప్య్ ఏషా న వాస్తవీ
కాలం ఉన్నదీ, ఆకాశం ఉన్నదీ అన్న భావనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, అవి ఎంత గొప్పవిగా కనిపించినా, నిజంగా అవి వాస్తవం కావు.
విభాగకలనా యత్ర విభిన్నమతదాయినీ । నానాతాకారణం దృష్టా తత్ కథం పావనం భవేత్
ఎక్కడైనా భేదభావన వల్ల వేర్వేరు అభిప్రాయాలు, నానాత్వం కనిపిస్తాయో, అది ఎలా పవిత్రమైనదిగా చెప్పగలం?
సత్తాసామాన్యమ్ ఏవైకం భావయన్ కేవలం వపుః । పరిపూర్ణః పరానన్దీ తిష్ఠాభరితదిగ్భరః
ఒక్కటే ఉన్న సత్తా స్వరూపాన్ని మాత్రమే మనసులో ఉంచు. అలా ఉంటే నీవు సంపూర్ణంగా తృప్తిగా, పరమానందంతో, అన్ని దిక్కులూ నిండినవాడవుతావు.
సత్తాసామాన్యమాత్రస్య యా కోటిః కోవిదేశ్వర । సైవాస్య బీజతాం యాతా తత ఏష ప్రవర్తతే
ఓ జ్ఞానీ, ఉన్నదనిపించే ఆ పరిమితి ఏదైతే ఉందో, అదే దీనికి విత్తనంగా మారుతుంది. ఆ విత్తనం నుంచే ఈ సర్వం ఉద్భవిస్తుంది.
సత్తాసామాన్యపర్యన్తం యత్ తత్ కలనయోజ్ఝితమ్ । పదమ్ ఆద్యమ్ అనాద్యన్తం తస్య బీజం న విద్యతే
ఉన్నదనిపించే స్థితి వరకు, ఆలోచనలన్నీ దాటి ఉండే స్థితి, అది మొదటిది, అది ఆది అంతం లేనిది, దానికి విత్తనం ఉండదు.