యథా విషాణి నిఘ్నన్తి మదయన్తి మధూని చ । వమయన్తి చ భుక్తాని మదనాని ఫలాని చ
విషాలు చంపుతాయి, మద్యం మత్తు కలిగిస్తుంది, తిన్న వెంటనే వాంతి చేసే ఫలాలు వాంతి తేవడమూ, ఇవన్నీ సహజమే.
తథా స్వభావవశతో ద్రవ్యకాలక్రియాక్రమాః । నియతం సాధయన్త్య్ ఆశు ప్రయోగం యుక్తియోగజాః
అలాగే, పదార్థాలు, కాలం, చర్యలు సరైన రీతిలో కలిసినప్పుడు, వాటి సహజ స్వభావం వల్ల తప్పకుండా ఫలితాన్ని త్వరగా ఇస్తాయి.
ఏతస్మాత్ సమతీతస్య యుక్త్యా యుక్తస్య రాఘవ । ఆత్మజ్ఞానస్య నాస్త్య్ ఏవ కర్తృతా నాప్య్ అకర్తృతా
అందువల్ల, రాఘవా, యుక్తిగా విచారించి ఆత్మజ్ఞానంలో స్థిరమైనవానికి చేసేవాడనేది, చేయనివాడనేది అసలు ఉండవు.
ద్రవ్యమన్త్రక్రియాకాలయుక్తయస్ సాధుసిద్ధిదాః । పరమాత్మపదప్రాప్తౌ నోపకుర్వన్తి కాశ్చన
వస్తువులు, మంత్రాలు, క్రియలు, కాలం ఇవి కలిసివచ్చినప్పుడు లోకంలో కొంతవరకు ఫలితాలు ఇస్తాయి గానీ, పరమాత్మ స్థితిని పొందడంలో ఇవేవీ సహాయపడవు.
యస్యేచ్ఛా విద్యతే కాచిత్ స సిద్ధిం సాధయత్య్ అలమ్ । ఆత్మజ్ఞానస్య పూర్ణత్వాన్ నేచ్ఛా సమ్భవతి క్వచిత్
ఎవరికి ఏదైనా కోరిక ఉంటే వారు ఏదో ఒక సిద్ధిని సాధించగలరు. కానీ ఆత్మజ్ఞానం సంపూర్ణమైనదిగా ఉండటవల్ల, అక్కడ ఎక్కడా కోరికకు చోటు ఉండదు.
సర్వేచ్ఛాజాలసంశాన్తావ్ ఆత్మలాభోదయో హి యః । తద్విరుద్ధా కథం తస్మాద్ ఇచ్ఛా సఞ్జాయతే ఽనఘ
ఎవరిలో అన్ని కోరికల వలయమూ పూర్తిగా శాంతించిపోయిందో, వారిలో ఆత్మసాక్షాత్కారం కలుగుతుంది. అలాంటప్పుడు, దానికి విరుద్ధమైన కోరిక ఎట్లా కలుగుతుంది, పాపరహితుడా?
యా యోదేతి చ యస్యేచ్ఛా స తయా యతతే తథా । యథా కాలం తద్ ఆప్నోతి జ్ఞో వాప్య్ అజ్ఞతరో ఽపి వా
ఎవరికి ఏ ఆశ కలుగుతుందో, వారు ఆ ఆశను అనుసరించి ప్రయత్నిస్తారు. కాలానుగుణంగా, వారు విజ్ఞులైనా అవిజ్ఞులైనా, ఆ ఫలితాన్ని పొందుతారు.
వీతహవ్యేన యతితం నాజాతేచ్ఛేన కిఞ్చన । జాతేచ్ఛేనాశు యతితం ప్రోత్థితో ఽసౌ యథావనేః
వీతహవ్యుడు ఆశ లేకుండా ఏదీ సాధించలేదు. కానీ ఆశ కలిగిన వెంటనే, భూమిలోంచి లేచినట్టు త్వరగా ప్రయత్నించాడు.
ఏవం కాలక్రియాద్రవ్యకర్మయుక్తిస్వభావజాః । యథేష్టమ్ ఏవ సిధ్యన్తి సిద్ధయస్ స్వాః క్రమార్జితాః
కాలం, కర్మ, పదార్థం, విధానం, స్వభావం వల్ల కలిగే సిద్ధులు ఒక్కొక్కటి తగిన క్రమంలో, మనసులో ఉన్నట్లే ఫలిస్తాయి.
యాః ఫలావలయో యేన సమ్ప్రాప్తాస్ సిద్ధినామికాః । తాస్ తేనాధిగతా రామ నిజాత్ ప్రయతనద్రుమాత్
ఓ రామా, ఎవరు ఏ ఫలితాలు లేదా సిద్ధులు పొందారో, అవన్నీ వారి స్వంత ప్రయత్నవృక్షం వల్లే లభించాయి.
మహతాం నిత్యతృప్తానాం తజ్జ్ఞానాం భావితాత్మనామ్ । ఈప్సితాన్తం ప్రయాతానాం నోపకుర్వన్తి సిద్ధయః
ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉండే, నిజమైన జ్ఞానం కలిగి, మనస్సు నిర్మలమైన, కోరుకున్నది సాధించిన గొప్పవారికి, సిద్ధులు ఏ ప్రయోజనమూ ఇవ్వవు.
అయం మే సంశయో బ్రహ్మన్ వీతహవ్యస్య సా తనుః । క్రవ్యాదైర్ న కథం భుక్తా కథం క్లిన్నా న భూతలే
బ్రహ్మన్, నాకు ఒక సందేహం ఉంది: వీతహవ్యుని శరీరం అడవి జంతువులు తినలేదు, భూమిపై కుళ్లిపోలేదు కూడా. ఇది ఎలా సాధ్యమైంది?
తదైవ వీతహవ్యో ఽసౌ కథం చ న గతః ప్రభో । విదేహముక్తతాం శీఘ్రం యథావద్ ఇతి మే వద
ప్రభూ, అదే సమయంలో వీతహవ్యుడు వెంటనే దేహరహిత విముక్తిని పొందలేదు. ఇది ఎందుకు జరిగింది? దయచేసి నాకు సరిగ్గా చెప్పండి.
యా సంవిద్ వలితా సాధో వాసనామలతన్తునా । సుఖదుఃఖదశాదాహభాగినీ భవతీహ సా
సద్గురు, వాసనల సూక్ష్మ తంతువుతో కలిసిపోయిన ఆ చైతన్యం ఇక్కడ సుఖదుఃఖాలను, జాగరణ మొదలైన స్థితులను అనుభవిస్తుంది.
నిర్ముక్తవాసనా శుద్ధసంవిన్మాత్రమయీ తు యా । తనుస్ తిష్ఠతి తచ్ఛేదే శక్తా నేహ హి కేచన
అన్ని వాసనలూ విడిచిపెట్టి, కేవలం పరిశుద్ధమైన చైతన్యం మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, ఆ శరీరం వేరుపడిన తర్వాత కూడా నిలిచి ఉంటుంది. కానీ, ఇక్కడ దానికి ఏ శక్తీ ఉండదు.
శృణు యుక్త్యా యయా యోగితనుశ్ ఛేదాదిభిర్ భ్రమైః । నాక్రమ్యతే మహాబాహో బహువర్షశతైర్ అపి
ఓ మహాబాహూ! యోగికి శరీరం కోయబడినా, మరే విధమైన కలహాలు జరిగినా, వందల సంవత్సరాలు గడిచినా అది ఎందుకు ప్రభావితమవదు అనే కారణాన్ని విను.
చేతః పదార్థే పతతి యస్మిన్ యస్మిన్ యదా యదా । తన్మయం తద్ భవత్య్ ఆశు తస్మింస్ తస్మింస్ తదా తదా
మనస్సు ఎప్పుడు, ఏ వస్తువుపై పడితే, ఆ సమయాన, ఆ స్థలాన, అది వెంటనే ఆ వస్తువు స్వభావాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
తథా దృష్టారి హి మనో వికారమ్ ఉపగచ్ఛతి । దృష్టమిత్రం చ హృద్యత్వం స్వయమ్ ఏవాభిపద్యతే
అలాగే, మనస్సు శత్రువును చూసినప్పుడు కలత చెందుతుంది; మిత్రుడిని చూసినప్పుడు సహజంగా హృదయంలో స్నేహభావం కలుగుతుంది.
రాగద్వేషవిహీనే తు పథికే పాదపే గిరౌ । భవత్య్ అరాగవిద్వేషం స్వయమ్ ఇత్య్ అనుభూయతే
రాగద్వేషాలు లేని యాత్రికుడు చెట్టు దగ్గర అయినా, కొండపై అయినా, స్వతహాగా అసక్తి, ద్వేషం లేకుండా ఉండటం అనుభవిస్తాడు.
మృష్టే లౌల్యమ్ ఉపాదత్తే దుర్భోజ్యే యాతి నస్పృహామ్ । వైరస్యం యాతి కటుని స్వయమ్ ఇత్య్ అనుభూయతే
రుచికరమైన ఆహారాన్ని చూస్తే మనసు ఆకర్షితమవుతుంది, నాసిరకమైనది అయితే ఆసక్తి ఉండదు, చేదైనది అయితే సహజంగా అసహ్యం కలుగుతుంది — ఇవన్నీ సహజంగా అనుభవించబడతాయి.
సమసంవిద్విలాసాఢ్యే యద్ యదా యోగిదేహకే । హింస్రం చేతః పతత్య్ ఆశు సమతామ్ ఏతి తత్ తదా
సమబుద్ధి కలిగిన యోగికి, ఎప్పుడైనా హానికరమైన విషయాలపై మనసు పడినా, వెంటనే అది సమత్వాన్ని పొందుతుంది.
సమం సద్భావముక్తత్వాచ్ ఛేదాదౌ న ప్రవర్తతే । పాన్థో వ్యర్థం పథి గ్రామే యథా గ్రామీణకర్మణి
సమభావంతో ఉండే వాడు, కోయడం వంటి పనుల్లో పాల్గొనడు; అది రహదారిలో ప్రయాణికుడు ఊరివాళ్ల పనుల్లో లాగబడడు అనటంలా ఉంటుంది.
యోగిదేహసమీపాత్ తు గత్వా ప్రాప్నోతి హింస్రతామ్ । యద్ యద్ భవతి తత్రాశు తథారూపం న సంశయః
యోగి శరీరానికి దగ్గరగా వచ్చి చేరినపుడు, అది హింసాత్మకంగా మారుతుంది. అక్కడ ఏది జరుగుతుందో, అది వెంటనే ఆ రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇతి హింస్రైర్ మృగవ్యాఘ్రసింహకీటసరీసృపైః । న చ్ఛిన్నా వీతహవ్యస్య తనుర్ భూతలశాయినీ
దీని వల్ల, క్రూరమైన జంతువులు — మృగాలు, పులులు, సింహాలు, పురుగులు, సర్పాలు — దాడి చేసినా, భూమిపై పడుకుని ఉన్న వీతహవ్యుని శరీరం నాశనం కాలేదు.
సర్వత్ర విద్యతే సంవిత్ కాష్ఠలోష్టోపలాదికే । సత్తాసామాన్యరూపేణ సంస్థితా బాలమూకవత్
ప్రపంచంలో ఎక్కడ చూసినా, చెక్క, మట్టి, రాళ్లలో కూడా ఆ చైతన్యం ఉంది. అది సర్వత్రా ఒకే విధమైన సత్తగా, పిల్లవాడు లేదా మూగవాడిలా, నిశ్శబ్దంగా ఉంటుంది.
పోప్లూయమానా తరలా కేవలం పరిదృశ్యతే । తన్వీ పుర్యష్టకేష్వ్ ఏవ ప్రతిబిమ్బం జలేష్వ్ ఇవ
ఆ చైతన్యం కేవలం ఎనిమిది భాగాల శరీరంలోనే, నీటిలో ప్రతిబింబం కనిపించడంలా, సున్నితంగా, క్షణికంగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
తేన భూజలవాయ్వగ్నిసంవిత్త్యా సమరూపయా । న వికారం తనుర్ నీతా వీతహవ్యస్య రాఘవ
రాఘవా, భూమి, నీరు, గాలి, అగ్ని — ఇవన్నిటిలో ఉన్న జ్ఞానం ఒకేలా ఉండటం వల్ల, వీతహవ్యుని శరీరంలో ఎలాంటి మార్పు రాలేదు.
అన్యచ్ చ శృణు హే రామ స్పన్దో నాశస్య కారణమ్ । వికారస్య చ చిత్తోత్థో వాతజో వా జగత్స్థితౌ
ఇంకా విను రామా, ఈ లోకంలో నాశానికి కారణం కదలిక. మార్పు అనేది మనస్సు వల్లా, లేక గాలి వల్లా కలుగుతుంది.
ప్రాణానాం ప్రాణతా స్పన్దాత్ తచ్ఛాన్తౌ తే దృషత్సమాః । యతస్ స్థితా ధారణయా తేనానష్టాస్య సా తనుః
ప్రాణాలకు జీవం కదలిక వల్ల వస్తుంది; ఆ కదలిక ఆగిపోయినప్పుడు అవి నిశ్చలంగా మారిపోతాయి. కానీ, వాటిని నిలిపే శక్తి ఉండటం వల్ల వీతహవ్యుని శరీరం నశించలేదు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం స్పన్దశ్ చేతసో వాతజో ఽథ వా । న యస్య విద్యతే తస్య దూరస్థౌ వికృతిక్షయౌ
బయటా లోపలా, మనస్సు వల్లా, గాలి వల్లా కదలిక ఏమీ లేకపోతే, ఆ వ్యక్తికి మార్పు, నాశనం దగ్గరకి రాకుండా దూరంగా ఉంటాయి.