న తస్యార్థో నభోగత్యా న సిద్ధ్యా న చ భోగకైః । న ప్రభావేణ నో మానైర్ నాశామరణజీవితైః
ఆత్మజ్ఞానిని కోసం ఆనందంలోనూ, సంపాదనలోనూ, భోగవస్తువులలోనూ, శక్తిలోనూ, గౌరవంలోనూ, నాశనంలోనూ, మరణంలోనూ, జీవనంలోనూ ఏదీ ముఖ్యమైనది కాదు.
నిత్యతృప్తః ప్రశాన్తాత్మా వీతరాగో వివాసనః । ఆకాశసదృశాకారస్ తజ్జ్ఞ ఆత్మని తిష్ఠతి
అతడు ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ప్రశాంతమైన మనసుతో, రాగద్వేషాలు లేకుండా, ఆశలు లేకుండా, ఆకాశంలా విశాలమైన స్వభావంతో, ఆత్మజ్ఞానంతో తనలోనే నిలిచిపోతాడు.
అశఙ్కితోపయాతేన దుఃఖేన చ సుఖేన చ । తృప్యత్య్ అపగతాసఙ్గో జీవేన మరణేన చ
అతడు అనాసక్తుడై, బాధ వచ్చినా, సుఖం వచ్చినా, భయపడకుండా వాటిని స్వీకరించినా, జీవించడంలోనూ, మరణించడంలోనూ ఎలాంటి తృప్తి అనుభవించడు.
సముద్రసరిదాపాతక్రమసమ్ప్రాప్తవస్తునా । సమేన విషమేణాపి తిష్ఠత్య్ ఆత్మానమ్ అర్చయన్
సముద్రం లేదా నది ఎలా వచ్చినదాన్ని అలా స్వీకరిస్తుందో, అతడూ సుఖంలోనూ, కష్టంలోనూ సమంగా ఉండి, తన ఆత్మను గౌరవిస్తూ నిలిచిపోతాడు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన । న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిద్ అర్థవ్యపాశ్రయః
అతనికి చేసేది అయినా, చేయనిది అయినా, ఇక్కడ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు. అంతేకాదు, అన్ని జీవులలో ఏదైనా కోసం అతను ఆధారపడడు.
యస్ తు వా భావితాత్మాపి సిద్ధిజాలాని వాఞ్ఛతి । స సిద్ధిసాధకైర్ ద్రవ్యైస్ తాని సాధయతి క్రమాత్
కాని, ఎవరికైనా మనస్సు పరిపక్వమైనా, శక్తులు కావాలని ఆశిస్తే, ఆ శక్తులను కలిగించే వస్తువులు, మార్గాల ద్వారా వాటిని క్రమంగా పొందుతాడు.
సిధ్యతీత్థమ్ ఇదం యుక్త్యైవేత్య్ అయం నియతేః క్రమః । త్ర్యక్షాదిభిస్ సురవరైర్ వ్యర్థీకర్తుమ్ న శక్యతే
ఈ సిద్ధి సరైన విధానంతోనే కలుగుతుంది — ఇదే విధి యొక్క నిబంధన. త్ర్యక్షుడు వంటి దేవతలు కూడా దీన్ని వేరుగా చేయలేరు.
స్వభావ ఏష వస్తూనాం స్వతస్ సిద్ధో హి నాన్యతః । నియతిం న జహాత్య్ ఏవ శశాఙ్క ఇవ శీతతామ్
ఇది వస్తువుల సహజ స్వభావం; అవి తాము తాముగా స్థిరంగా ఉంటాయి, వేరుగా కాదు. విధి తన మార్గాన్ని ఎప్పుడూ వదలదు, చంద్రుడు చల్లదనాన్ని వదలని విధంగా.
సర్వజ్ఞో ఽపి సమర్థో ఽపి మాధవో ఽపి హరో ఽపి వా । అన్యథా నియతిం కర్తుం న శక్తః కశ్చిద్ ఏవ హి
అన్నీ తెలిసినవాడు అయినా, ఎంత శక్తివంతుడైనా, మాధవుడు అయినా, హరుడు అయినా, ఎవ్వరూ కూడా విధిని మార్చలేరు.
ద్రవ్యకాలక్రియామన్త్రప్రయోగానాం స్వభావజాః । ఏతాస్ తాశ్ శక్తయో రామ యద్ వ్యోమగమనాదికమ్
రామా, ఆకాశంలో ఎగరడం వంటి శక్తులు పదార్థాలు, కాలం, చర్యలు, మంత్రాల ప్రయోగం కలిసినప్పుడు సహజంగా కలుగుతాయి.
యథా విషాణి నిఘ్నన్తి మదయన్తి మధూని చ । వమయన్తి చ భుక్తాని మదనాని ఫలాని చ
విషాలు చంపుతాయి, మద్యం మత్తు కలిగిస్తుంది, తిన్న వెంటనే వాంతి చేసే ఫలాలు వాంతి తేవడమూ, ఇవన్నీ సహజమే.
తథా స్వభావవశతో ద్రవ్యకాలక్రియాక్రమాః । నియతం సాధయన్త్య్ ఆశు ప్రయోగం యుక్తియోగజాః
అలాగే, పదార్థాలు, కాలం, చర్యలు సరైన రీతిలో కలిసినప్పుడు, వాటి సహజ స్వభావం వల్ల తప్పకుండా ఫలితాన్ని త్వరగా ఇస్తాయి.
ఏతస్మాత్ సమతీతస్య యుక్త్యా యుక్తస్య రాఘవ । ఆత్మజ్ఞానస్య నాస్త్య్ ఏవ కర్తృతా నాప్య్ అకర్తృతా
అందువల్ల, రాఘవా, యుక్తిగా విచారించి ఆత్మజ్ఞానంలో స్థిరమైనవానికి చేసేవాడనేది, చేయనివాడనేది అసలు ఉండవు.
ద్రవ్యమన్త్రక్రియాకాలయుక్తయస్ సాధుసిద్ధిదాః । పరమాత్మపదప్రాప్తౌ నోపకుర్వన్తి కాశ్చన
వస్తువులు, మంత్రాలు, క్రియలు, కాలం ఇవి కలిసివచ్చినప్పుడు లోకంలో కొంతవరకు ఫలితాలు ఇస్తాయి గానీ, పరమాత్మ స్థితిని పొందడంలో ఇవేవీ సహాయపడవు.
యస్యేచ్ఛా విద్యతే కాచిత్ స సిద్ధిం సాధయత్య్ అలమ్ । ఆత్మజ్ఞానస్య పూర్ణత్వాన్ నేచ్ఛా సమ్భవతి క్వచిత్
ఎవరికి ఏదైనా కోరిక ఉంటే వారు ఏదో ఒక సిద్ధిని సాధించగలరు. కానీ ఆత్మజ్ఞానం సంపూర్ణమైనదిగా ఉండటవల్ల, అక్కడ ఎక్కడా కోరికకు చోటు ఉండదు.
సర్వేచ్ఛాజాలసంశాన్తావ్ ఆత్మలాభోదయో హి యః । తద్విరుద్ధా కథం తస్మాద్ ఇచ్ఛా సఞ్జాయతే ఽనఘ
ఎవరిలో అన్ని కోరికల వలయమూ పూర్తిగా శాంతించిపోయిందో, వారిలో ఆత్మసాక్షాత్కారం కలుగుతుంది. అలాంటప్పుడు, దానికి విరుద్ధమైన కోరిక ఎట్లా కలుగుతుంది, పాపరహితుడా?
యా యోదేతి చ యస్యేచ్ఛా స తయా యతతే తథా । యథా కాలం తద్ ఆప్నోతి జ్ఞో వాప్య్ అజ్ఞతరో ఽపి వా
ఎవరికి ఏ ఆశ కలుగుతుందో, వారు ఆ ఆశను అనుసరించి ప్రయత్నిస్తారు. కాలానుగుణంగా, వారు విజ్ఞులైనా అవిజ్ఞులైనా, ఆ ఫలితాన్ని పొందుతారు.
వీతహవ్యేన యతితం నాజాతేచ్ఛేన కిఞ్చన । జాతేచ్ఛేనాశు యతితం ప్రోత్థితో ఽసౌ యథావనేః
వీతహవ్యుడు ఆశ లేకుండా ఏదీ సాధించలేదు. కానీ ఆశ కలిగిన వెంటనే, భూమిలోంచి లేచినట్టు త్వరగా ప్రయత్నించాడు.
ఏవం కాలక్రియాద్రవ్యకర్మయుక్తిస్వభావజాః । యథేష్టమ్ ఏవ సిధ్యన్తి సిద్ధయస్ స్వాః క్రమార్జితాః
కాలం, కర్మ, పదార్థం, విధానం, స్వభావం వల్ల కలిగే సిద్ధులు ఒక్కొక్కటి తగిన క్రమంలో, మనసులో ఉన్నట్లే ఫలిస్తాయి.
యాః ఫలావలయో యేన సమ్ప్రాప్తాస్ సిద్ధినామికాః । తాస్ తేనాధిగతా రామ నిజాత్ ప్రయతనద్రుమాత్
ఓ రామా, ఎవరు ఏ ఫలితాలు లేదా సిద్ధులు పొందారో, అవన్నీ వారి స్వంత ప్రయత్నవృక్షం వల్లే లభించాయి.
మహతాం నిత్యతృప్తానాం తజ్జ్ఞానాం భావితాత్మనామ్ । ఈప్సితాన్తం ప్రయాతానాం నోపకుర్వన్తి సిద్ధయః
ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉండే, నిజమైన జ్ఞానం కలిగి, మనస్సు నిర్మలమైన, కోరుకున్నది సాధించిన గొప్పవారికి, సిద్ధులు ఏ ప్రయోజనమూ ఇవ్వవు.
అయం మే సంశయో బ్రహ్మన్ వీతహవ్యస్య సా తనుః । క్రవ్యాదైర్ న కథం భుక్తా కథం క్లిన్నా న భూతలే
బ్రహ్మన్, నాకు ఒక సందేహం ఉంది: వీతహవ్యుని శరీరం అడవి జంతువులు తినలేదు, భూమిపై కుళ్లిపోలేదు కూడా. ఇది ఎలా సాధ్యమైంది?
తదైవ వీతహవ్యో ఽసౌ కథం చ న గతః ప్రభో । విదేహముక్తతాం శీఘ్రం యథావద్ ఇతి మే వద
ప్రభూ, అదే సమయంలో వీతహవ్యుడు వెంటనే దేహరహిత విముక్తిని పొందలేదు. ఇది ఎందుకు జరిగింది? దయచేసి నాకు సరిగ్గా చెప్పండి.
యా సంవిద్ వలితా సాధో వాసనామలతన్తునా । సుఖదుఃఖదశాదాహభాగినీ భవతీహ సా
సద్గురు, వాసనల సూక్ష్మ తంతువుతో కలిసిపోయిన ఆ చైతన్యం ఇక్కడ సుఖదుఃఖాలను, జాగరణ మొదలైన స్థితులను అనుభవిస్తుంది.
నిర్ముక్తవాసనా శుద్ధసంవిన్మాత్రమయీ తు యా । తనుస్ తిష్ఠతి తచ్ఛేదే శక్తా నేహ హి కేచన
అన్ని వాసనలూ విడిచిపెట్టి, కేవలం పరిశుద్ధమైన చైతన్యం మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, ఆ శరీరం వేరుపడిన తర్వాత కూడా నిలిచి ఉంటుంది. కానీ, ఇక్కడ దానికి ఏ శక్తీ ఉండదు.
శృణు యుక్త్యా యయా యోగితనుశ్ ఛేదాదిభిర్ భ్రమైః । నాక్రమ్యతే మహాబాహో బహువర్షశతైర్ అపి
ఓ మహాబాహూ! యోగికి శరీరం కోయబడినా, మరే విధమైన కలహాలు జరిగినా, వందల సంవత్సరాలు గడిచినా అది ఎందుకు ప్రభావితమవదు అనే కారణాన్ని విను.
చేతః పదార్థే పతతి యస్మిన్ యస్మిన్ యదా యదా । తన్మయం తద్ భవత్య్ ఆశు తస్మింస్ తస్మింస్ తదా తదా
మనస్సు ఎప్పుడు, ఏ వస్తువుపై పడితే, ఆ సమయాన, ఆ స్థలాన, అది వెంటనే ఆ వస్తువు స్వభావాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
తథా దృష్టారి హి మనో వికారమ్ ఉపగచ్ఛతి । దృష్టమిత్రం చ హృద్యత్వం స్వయమ్ ఏవాభిపద్యతే
అలాగే, మనస్సు శత్రువును చూసినప్పుడు కలత చెందుతుంది; మిత్రుడిని చూసినప్పుడు సహజంగా హృదయంలో స్నేహభావం కలుగుతుంది.
రాగద్వేషవిహీనే తు పథికే పాదపే గిరౌ । భవత్య్ అరాగవిద్వేషం స్వయమ్ ఇత్య్ అనుభూయతే
రాగద్వేషాలు లేని యాత్రికుడు చెట్టు దగ్గర అయినా, కొండపై అయినా, స్వతహాగా అసక్తి, ద్వేషం లేకుండా ఉండటం అనుభవిస్తాడు.
మృష్టే లౌల్యమ్ ఉపాదత్తే దుర్భోజ్యే యాతి నస్పృహామ్ । వైరస్యం యాతి కటుని స్వయమ్ ఇత్య్ అనుభూయతే
రుచికరమైన ఆహారాన్ని చూస్తే మనసు ఆకర్షితమవుతుంది, నాసిరకమైనది అయితే ఆసక్తి ఉండదు, చేదైనది అయితే సహజంగా అసహ్యం కలుగుతుంది — ఇవన్నీ సహజంగా అనుభవించబడతాయి.