అనేనైవ ప్రసఙ్గేన సంశయో ఽయం మమోదితః । శరత్కాల ఇవామ్భోదం తం మే త్వం తనుతాం నయ
ఈ same సంభాషణ వల్ల నాకు ఒక సందేహం కలిగింది. అది శరదృతువులో మేఘంలా మెదులుతోంది. దయచేసి ఆ సందేహాన్ని తొలగించు.
జీవన్ముక్తశరీరాణాం కథమ్ ఆత్మవిదాం వర । శక్తయో నేహ దృశ్యన్తే ఆకాశగమనాదికాః
ఆత్మజ్ఞానంలో నిపుణుడవైనవాడా, జీవన్ముక్తుల శరీరాల్లో ఆకాశంలో సంచరించడం వంటి శక్తులు ఎందుకు కనిపించవు?
ఆకాశగమనాదీని యాన్య్ ఏతాని రఘూద్వహ । కర్మాణి తాః పదార్థానాం సహజాః ఖలు శక్తయః
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఆకాశంలో సంచరించడం వంటి క్రియలు, వాటి వంటివి — ఇవన్నీ పదార్థాలకు సహజంగా ఉన్న శక్తులే.
యద్ విచిత్రం క్రియాజాలం దర్శ్యతే గోప్యతే పునః । రామ వస్తుస్వభావో ఽసౌ న తద్ ఆత్మవిదాం మతమ్
రామా, ఏవైనా విచిత్రమైన పనులు కనబడినా, దాచబడినా, అవన్నీ ఆ వస్తువుల స్వభావమే; ఆత్మజ్ఞానులు మాత్రం అలా అనుకోరు.
అనాత్మవిద్ అముక్తో ఽపి నభోవిహరణాదికమ్ । ద్రవ్యకర్మక్రియాకాలశక్త్యాప్నోత్య్ ఏవ రాఘవ
రాఘవా, ఆత్మను తెలియని, ముక్తి పొందని వాడికీ, ఆకాశంలో సంచరించడం వంటి శక్తులు, పదార్థం, క్రియ, కాలం వంటివి లభిస్తాయి.
నాత్మజ్ఞస్యైష విషయ ఆత్మజ్ఞో హ్య్ ఆత్మవాన్ స్వయమ్ । ఆత్మనాత్మని సన్తృప్తో నావిద్యామ్ అనుధావతి
ఇది ఆత్మజ్ఞానికి సంబంధించినది కాదు; ఎందుకంటే ఆత్మను తెలిసినవాడు తనలో తానే తృప్తిగా ఉంటాడు, అవిద్యను వెంబడించడు.
యే కేచన జగద్భావాస్ తాన్ అవిద్యాకృతాన్ విదుః । కథం తేషు కిలాత్మజ్ఞస్ త్యక్తావిద్యో నిమజ్జతి
ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని వస్తువులు, జీవులు అజ్ఞానంతోనే ఉత్పన్నమయ్యాయని తెలుసు. అయితే, అజ్ఞానాన్ని వదిలేసిన ఆత్మజ్ఞాని వాటిలో ఎలా మునిగిపోతాడు?
అవిద్యామ్ అపి యే యుక్త్యా సాధయన్తి సుఖాత్మికామ్ । తే హ్య్ అవిద్యాకృతా ఏవ న త్వ్ ఆత్మజ్ఞాస్ తథాక్రమాః
కొంతమంది తమ తర్కంతో అజ్ఞానాన్నే సుఖంగా భావిస్తారు. వారు అజ్ఞానంతోనే ఏర్పడినవారు. కానీ ఆత్మజ్ఞానులు అలా ప్రవర్తించరు.
తత్త్వజ్ఞో వాప్య్ అతత్త్వజ్ఞో యః కాలద్రవ్యకర్మభిః । యథాక్రమం ప్రయతతే తస్యేన్ద్రత్వాది సిధ్యతి
వాస్తవాన్ని తెలిసినా తెలియకపోయినా, ఎవరు కాలం, పదార్థం, చర్యల ప్రకారం ప్రయత్నిస్తారో వారికి తగిన ఫలితంగా ఇంద్రాది పదవులు లభిస్తాయి.
ఆత్మజ్ఞస్ త్వ్ ఇహ సర్వస్మాద్ అతీతో విగతైషణః । ఆత్మన్య్ ఏవ హి సన్తుష్టో న కరోతి న చేహతే
కానీ ఆత్మజ్ఞాని అన్నింటినీ దాటి, కోరికలు లేకుండా, తనలో తాను సంతృప్తిగా ఉంటాడు. అతను ఏ పనీ చేయడు, ఏదీ కోరడు.
న తస్యార్థో నభోగత్యా న సిద్ధ్యా న చ భోగకైః । న ప్రభావేణ నో మానైర్ నాశామరణజీవితైః
ఆత్మజ్ఞానిని కోసం ఆనందంలోనూ, సంపాదనలోనూ, భోగవస్తువులలోనూ, శక్తిలోనూ, గౌరవంలోనూ, నాశనంలోనూ, మరణంలోనూ, జీవనంలోనూ ఏదీ ముఖ్యమైనది కాదు.
నిత్యతృప్తః ప్రశాన్తాత్మా వీతరాగో వివాసనః । ఆకాశసదృశాకారస్ తజ్జ్ఞ ఆత్మని తిష్ఠతి
అతడు ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ప్రశాంతమైన మనసుతో, రాగద్వేషాలు లేకుండా, ఆశలు లేకుండా, ఆకాశంలా విశాలమైన స్వభావంతో, ఆత్మజ్ఞానంతో తనలోనే నిలిచిపోతాడు.
అశఙ్కితోపయాతేన దుఃఖేన చ సుఖేన చ । తృప్యత్య్ అపగతాసఙ్గో జీవేన మరణేన చ
అతడు అనాసక్తుడై, బాధ వచ్చినా, సుఖం వచ్చినా, భయపడకుండా వాటిని స్వీకరించినా, జీవించడంలోనూ, మరణించడంలోనూ ఎలాంటి తృప్తి అనుభవించడు.
సముద్రసరిదాపాతక్రమసమ్ప్రాప్తవస్తునా । సమేన విషమేణాపి తిష్ఠత్య్ ఆత్మానమ్ అర్చయన్
సముద్రం లేదా నది ఎలా వచ్చినదాన్ని అలా స్వీకరిస్తుందో, అతడూ సుఖంలోనూ, కష్టంలోనూ సమంగా ఉండి, తన ఆత్మను గౌరవిస్తూ నిలిచిపోతాడు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన । న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిద్ అర్థవ్యపాశ్రయః
అతనికి చేసేది అయినా, చేయనిది అయినా, ఇక్కడ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు. అంతేకాదు, అన్ని జీవులలో ఏదైనా కోసం అతను ఆధారపడడు.
యస్ తు వా భావితాత్మాపి సిద్ధిజాలాని వాఞ్ఛతి । స సిద్ధిసాధకైర్ ద్రవ్యైస్ తాని సాధయతి క్రమాత్
కాని, ఎవరికైనా మనస్సు పరిపక్వమైనా, శక్తులు కావాలని ఆశిస్తే, ఆ శక్తులను కలిగించే వస్తువులు, మార్గాల ద్వారా వాటిని క్రమంగా పొందుతాడు.
సిధ్యతీత్థమ్ ఇదం యుక్త్యైవేత్య్ అయం నియతేః క్రమః । త్ర్యక్షాదిభిస్ సురవరైర్ వ్యర్థీకర్తుమ్ న శక్యతే
ఈ సిద్ధి సరైన విధానంతోనే కలుగుతుంది — ఇదే విధి యొక్క నిబంధన. త్ర్యక్షుడు వంటి దేవతలు కూడా దీన్ని వేరుగా చేయలేరు.
స్వభావ ఏష వస్తూనాం స్వతస్ సిద్ధో హి నాన్యతః । నియతిం న జహాత్య్ ఏవ శశాఙ్క ఇవ శీతతామ్
ఇది వస్తువుల సహజ స్వభావం; అవి తాము తాముగా స్థిరంగా ఉంటాయి, వేరుగా కాదు. విధి తన మార్గాన్ని ఎప్పుడూ వదలదు, చంద్రుడు చల్లదనాన్ని వదలని విధంగా.
సర్వజ్ఞో ఽపి సమర్థో ఽపి మాధవో ఽపి హరో ఽపి వా । అన్యథా నియతిం కర్తుం న శక్తః కశ్చిద్ ఏవ హి
అన్నీ తెలిసినవాడు అయినా, ఎంత శక్తివంతుడైనా, మాధవుడు అయినా, హరుడు అయినా, ఎవ్వరూ కూడా విధిని మార్చలేరు.
ద్రవ్యకాలక్రియామన్త్రప్రయోగానాం స్వభావజాః । ఏతాస్ తాశ్ శక్తయో రామ యద్ వ్యోమగమనాదికమ్
రామా, ఆకాశంలో ఎగరడం వంటి శక్తులు పదార్థాలు, కాలం, చర్యలు, మంత్రాల ప్రయోగం కలిసినప్పుడు సహజంగా కలుగుతాయి.
యథా విషాణి నిఘ్నన్తి మదయన్తి మధూని చ । వమయన్తి చ భుక్తాని మదనాని ఫలాని చ
విషాలు చంపుతాయి, మద్యం మత్తు కలిగిస్తుంది, తిన్న వెంటనే వాంతి చేసే ఫలాలు వాంతి తేవడమూ, ఇవన్నీ సహజమే.
తథా స్వభావవశతో ద్రవ్యకాలక్రియాక్రమాః । నియతం సాధయన్త్య్ ఆశు ప్రయోగం యుక్తియోగజాః
అలాగే, పదార్థాలు, కాలం, చర్యలు సరైన రీతిలో కలిసినప్పుడు, వాటి సహజ స్వభావం వల్ల తప్పకుండా ఫలితాన్ని త్వరగా ఇస్తాయి.
ఏతస్మాత్ సమతీతస్య యుక్త్యా యుక్తస్య రాఘవ । ఆత్మజ్ఞానస్య నాస్త్య్ ఏవ కర్తృతా నాప్య్ అకర్తృతా
అందువల్ల, రాఘవా, యుక్తిగా విచారించి ఆత్మజ్ఞానంలో స్థిరమైనవానికి చేసేవాడనేది, చేయనివాడనేది అసలు ఉండవు.
ద్రవ్యమన్త్రక్రియాకాలయుక్తయస్ సాధుసిద్ధిదాః । పరమాత్మపదప్రాప్తౌ నోపకుర్వన్తి కాశ్చన
వస్తువులు, మంత్రాలు, క్రియలు, కాలం ఇవి కలిసివచ్చినప్పుడు లోకంలో కొంతవరకు ఫలితాలు ఇస్తాయి గానీ, పరమాత్మ స్థితిని పొందడంలో ఇవేవీ సహాయపడవు.
యస్యేచ్ఛా విద్యతే కాచిత్ స సిద్ధిం సాధయత్య్ అలమ్ । ఆత్మజ్ఞానస్య పూర్ణత్వాన్ నేచ్ఛా సమ్భవతి క్వచిత్
ఎవరికి ఏదైనా కోరిక ఉంటే వారు ఏదో ఒక సిద్ధిని సాధించగలరు. కానీ ఆత్మజ్ఞానం సంపూర్ణమైనదిగా ఉండటవల్ల, అక్కడ ఎక్కడా కోరికకు చోటు ఉండదు.
సర్వేచ్ఛాజాలసంశాన్తావ్ ఆత్మలాభోదయో హి యః । తద్విరుద్ధా కథం తస్మాద్ ఇచ్ఛా సఞ్జాయతే ఽనఘ
ఎవరిలో అన్ని కోరికల వలయమూ పూర్తిగా శాంతించిపోయిందో, వారిలో ఆత్మసాక్షాత్కారం కలుగుతుంది. అలాంటప్పుడు, దానికి విరుద్ధమైన కోరిక ఎట్లా కలుగుతుంది, పాపరహితుడా?
యా యోదేతి చ యస్యేచ్ఛా స తయా యతతే తథా । యథా కాలం తద్ ఆప్నోతి జ్ఞో వాప్య్ అజ్ఞతరో ఽపి వా
ఎవరికి ఏ ఆశ కలుగుతుందో, వారు ఆ ఆశను అనుసరించి ప్రయత్నిస్తారు. కాలానుగుణంగా, వారు విజ్ఞులైనా అవిజ్ఞులైనా, ఆ ఫలితాన్ని పొందుతారు.
వీతహవ్యేన యతితం నాజాతేచ్ఛేన కిఞ్చన । జాతేచ్ఛేనాశు యతితం ప్రోత్థితో ఽసౌ యథావనేః
వీతహవ్యుడు ఆశ లేకుండా ఏదీ సాధించలేదు. కానీ ఆశ కలిగిన వెంటనే, భూమిలోంచి లేచినట్టు త్వరగా ప్రయత్నించాడు.
ఏవం కాలక్రియాద్రవ్యకర్మయుక్తిస్వభావజాః । యథేష్టమ్ ఏవ సిధ్యన్తి సిద్ధయస్ స్వాః క్రమార్జితాః
కాలం, కర్మ, పదార్థం, విధానం, స్వభావం వల్ల కలిగే సిద్ధులు ఒక్కొక్కటి తగిన క్రమంలో, మనసులో ఉన్నట్లే ఫలిస్తాయి.
యాః ఫలావలయో యేన సమ్ప్రాప్తాస్ సిద్ధినామికాః । తాస్ తేనాధిగతా రామ నిజాత్ ప్రయతనద్రుమాత్
ఓ రామా, ఎవరు ఏ ఫలితాలు లేదా సిద్ధులు పొందారో, అవన్నీ వారి స్వంత ప్రయత్నవృక్షం వల్లే లభించాయి.