ఏకమ్ ఏవ మనో జన్తోర్ యథా ప్రయతతే హి యత్ । నూనం తత్ తద్ అవాప్నోతి స్వత ఏవ న దైవతః
ఏ జీవి మనసు ఏదైనా కోరితే, అది తన ప్రయత్నంతోనే దాన్ని సాధిస్తుంది, విధివల్ల కాదు.
మనశ్ చిత్తం వాసనా చ కర్మ దైవం స్వనిశ్చయః । రామ పుంనిశ్చయస్యైతాస్ సఞ్జ్ఞాస్ సద్భిర్ ఉదాహృతాః
రామా, మనస్సు, చిత్తం, వాసన, పని, విధి, స్వీయనిశ్చయం—ఇవి అన్నీ మనిషి సంకల్పానికి జ్ఞానులు ఉపయోగించే పేర్లే.
ఏవంనామా హి పురుషో దృఢభావనయా యథా । నిత్యం ప్రయతతే రామ ఫలమ్ ఆప్నోత్య్ అలం తథా
రామా, ఎవరు ఇలాంటి దృఢమైన నమ్మకంతో ఎప్పుడూ ప్రయత్నిస్తారో, వారు తగిన ఫలితాన్ని తప్పకుండా పొందుతారు.
ఏవం పురుషకారేణ సర్వమ్ ఏవ రఘూద్వహ । ప్రాప్యతే నేతరేణేహ తస్మాత్ స శుభదో ఽస్తు తే
రఘువంశశ్రేష్ఠ రామా, ఈ లోకంలో అన్నీ మన స్వంత ప్రయత్నంతోనే సాధ్యమవుతాయి, వేరే విధంగా కాదు. అందుకే నీకు మంచి ప్రయత్నం కలగాలని ఆశిస్తున్నాను.
ప్రాక్తనం వాసనాజాలం నియోజయతి మాం యథా । మునే తథైవ తిష్ఠామి కృపణః కిం కరోమ్య్ అహమ్
మహర్షీ, గత జన్మల వాసనలు నన్ను ఎలా నడిపిస్తాయో, అలాగే నేను బలహీనంగా ఉండిపోతున్నాను. నేను还能 చేయగలను?
అత ఏవ హి హే రామ శ్రేయః ప్రాప్నోషి శాశ్వతమ్ । స్వప్రయత్నోపనీతేన పౌరుషేణైవ నాన్యథా
కాబట్టి రామా, నీవు శాశ్వతమైన శ్రేయస్సును నీ స్వంత ప్రయత్నంతోనే పొందగలవు, వేరే మార్గం లేదు.
ద్వివిధో వాసనావ్యూహశ్ శుభశ్ చైవాశుభశ్ చ తే । ప్రాక్తనో విద్యతే రామ ద్వయోర్ ఏకతరో ఽథ వా
రామా, మనలో రెండు విధాల వాసనలు ఉంటాయి — ఒకటి శుభమైనది, మరొకటి అశుభమైనది. ఇవి రెండింటిలో ఒకటి లేదా రెండూ కూడా మన పూర్వజన్మల నుంచీ మనలో ఉంటాయి.
వాసనౌఘేన శుద్ధేన తత్ర చేద్ అద్య నీయసే । తత్ క్రమేణ శుభేనైవ పదం ప్రాప్నోషి శాశ్వతమ్
ఈ రోజు నీలో ఉన్న శుభవాసనల ప్రభావంతో నువ్వు నడిపించబడితే, ఆ శుభత వల్ల నువ్వు క్రమంగా శాశ్వతమైన స్థితిని చేరుకుంటావు.
అథ చేద్ అశుభో భావస్ త్వాం యోజయతి సఙ్కటే । ప్రాక్తనస్ తద్ అసౌ యత్నాజ్ జేతవ్యో భవతా బలాత్
కానీ, అశుభవాసన నీను కష్టాల్లోకి లాగితే, ఆ పాత వాసనను నువ్వు బలవంతంగా నీ ప్రయత్నంతో జయించాలి.
ప్రాజ్ఞ చేతనమాత్రం త్వం న దేహస్ త్వం జడాత్మకః । తద్ ఏవ చేతస్య్ అన్యేన చేత్ తత్ త్వం క్వేవ విద్యసే
నీవు శుద్ధమైన చైతన్యస్వరూపుడవు, ఈ జడమైన శరీరం కాదు. మరి, నీవు ఇంకొక మనస్సుతో ఏకమైపోతే, నిజంగా నువ్వు ఎక్కడ ఉన్నావు? నువ్వు ఎవరు?
అన్యస్ త్వాం చేతయతి చేత్ తత్ త్వయ్య్ అసతి కో ఽపరః । కమ్ ఇమం చేతయేత్ తస్మాద్ అనవస్థా న వాస్తవీ
ఇంకొకడు నీకు జ్ఞానం కలిగిస్తే, నీవు లేని సమయంలో మరొకరు ఎలా కలిగించగలరు? ఈ జ్ఞానాన్ని ఎవరు కలిగించగలరు? అందువల్ల ఈ స్థిరతలేమి నిజమైనది కాదు.
శుభాశుభాభ్యాం మార్గాభ్యాం వహన్తీ వాసనాసరిత్ । పౌరుషేణ ప్రయత్నేన యోజనీయా శుభే పథి
మంచి, చెడు మార్గాల్లో వాసనల నది ప్రవహిస్తుంది. మనుష్యుడు శ్రద్ధతో ప్రయత్నించి, దానిని మంచి మార్గంలో నడిపించాలి.
అశుభేషు సమావిష్టం శుభేష్వ్ ఏవావతారయేత్ । స్వమనః పురుషార్థేన బలేన బలినాం వర
మనస్సు చెడు విషయాల్లో మునిగిపోయినప్పుడు, దానిని మంచి వైపు తిప్పేందుకు మన ప్రయత్నంతో, బలంతో కృషి చేయాలి, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడా!
అశుభాచ్ చలితం యాతి శుభం తస్మాద్ అపీతరత్ । జన్తోశ్ చిత్తం తు పశువత్ తస్మాత్ తత్ పాలయేత్ సదా
మనస్సు చెడు నుండి దూరమైతే మంచివైపు పోతుంది, లేకపోతే మళ్లీ చెడువైపు పోతుంది. జీవుల మనస్సు జంతువుల్లా ఉంటుంది కాబట్టి, దాన్ని ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా కాపాడాలి.
సమతాసాన్త్వనేనాశు న ద్రాగితి శనైశ్ శనైః । పౌరుషేణ ప్రయత్నేన పాలయేచ్ చిత్తబాలకమ్
మనస్సు చిన్నపిల్లలా ఉండే సమయంలో, దాన్ని సమభావంతో మెల్లగా, ఓర్పుతో, మనుష్య ప్రయత్నంతో కాపాడాలి. త్వరగా కాదు, ఒక్కొక్క అడుగు వేసుకుంటూ, శాంతంగా దాన్ని నడిపించాలి.
వాసనౌఘస్ త్వయా పూర్వమ్ అభ్యాసేన ఘనీకృతః । శుభో వాప్య్ అశుభో రామ శుభమ్ అద్య ఘనీకురు
రామా, నీవు ఇంతకు ముందు మంచి లేదా చెడు అలవాట్లను సాధన ద్వారా బలపరిచావు. ఇప్పుడు మాత్రం మంచి అలవాట్లను బలపరచు.
ప్రాగభ్యాసవశాద్ యాతా యదా తే వాసనోదయమ్ । తదాభ్యాసస్య సాఫల్యం విద్ధి త్వమ్ అరిమర్దన
శత్రువులను జయించేవాడా, గతంలో చేసిన సాధన ప్రభావంతో నీకు అలవాట్లు కలుగుతున్నప్పుడు, అప్పుడు ఆ సాధన ఫలితాన్ని ఇచ్చిందని తెలుసుకో.
ఇదానీమ్ అపి తే యాతి ఘనతాం వాసనానఘ । అభ్యాసవశతస్ తస్మాచ్ ఛుభాభ్యాసమ్ ఉపాహర
పాపరహితుడా, ఇప్పటికీ నీ అలవాట్లు బలపడుతున్నాయి. అందువల్ల, సాధన శక్తితో మంచి అలవాట్లను పెంపొందించు.
పూర్వం చేద్ ఘనతాం యాతా నాభ్యాసాత్ తవ వాసనా । వర్ధిష్యతే తు నేదానీమ్ అపి తాత సుఖీ భవ
ముందుగా నీ అలవాట్లు బలంగా మారి ఉండి, సాధన లేకపోతే, అవి ఇప్పటికీ పెరుగుతూనే ఉండేవి. కానీ ఇప్పుడు అలా లేదు కాబట్టి, ప్రియమైనవాడా, సంతోషంగా ఉండు.
సన్దిగ్ధాయామ్ అపి భృశం శుభమ్ ఏవ సమాహర । అస్యాం తు వాసనావృద్ధౌ శుభాద్ దోషో న కశ్చన
ఏదైనా సందేహం ఉన్నా, ఎప్పుడూ మంచి పనులే చేయాలి. మంచి అలవాట్లు పెరిగితే, అందులో ఎలాంటి తప్పు లేదు.
యద్ యద్ అభ్యస్యతే లోకే తన్మయేనైవ భూయతే । ఇత్య్ ఆకుమారం ప్రాజ్ఞేషు దృష్టం సన్దేహవర్జితమ్
ఈ లోకంలో ఏది ఎక్కువగా సాధన చేస్తే, మనిషి అదే స్వభావంగా మారిపోతాడు. ఇది చిన్నప్పటి నుంచే తెలివైనవాళ్లలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
శుభవాసనయా యుక్తస్ తద్ అత్ర భవ భూతయే । పరం పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య విజిత్యేన్ద్రియపఞ్చకమ్
నీ మేలుకోసం మంచి అలవాట్లతో నీవు నిన్ను నీవు నడిపించు. గొప్ప ప్రయత్నంతో, ఐదు ఇంద్రియాలను జయించి ముందుకు సాగు.
అవ్యుత్పన్నమనా యావద్ భవాన్ అజ్ఞాతతత్పదః । గురుశాస్త్రప్రమాణైస్ తు నిర్ణీతం తావద్ ఆచర
నీ మనసు ఇంకా శాంతించకపోయినప్పటికీ, ఆ పరమస్థితిని తెలుసుకోకపోయినంతవరకు, గురువు మరియు శాస్త్రాలు చెప్పినట్లు నడుచుకో.
తతః కషాయపాకేన నూనం విజ్ఞాతవస్తునా । శుభో ఽప్య్ అసౌ త్వయా త్యాజ్యో భావనౌఘో నిరాధినా
తర్వాత, మనస్సులోని మలినాలు పోయి, నిజమైన విషయాన్ని తెలుసుకున్న తరువాత, నీవు బంధనాలు లేకుండా, మంచి భావనల ప్రవాహాన్ని కూడా వదిలేయాలి.
యద్ అతిసుభగమ్ ఆర్యసేవితం తచ్ ఛుభమ్ అనుసృత్య మనోజ్ఞభావబుద్ధ్యా । అధిగమయ పదం సదా విశోకం తద్ అను తద్ అప్య్ అవముచ్య సాధు తిష్ఠ
మంచి వారు అనుసరించే అత్యుత్తమమైన మార్గాన్ని, హృదయానికి ఆనందాన్ని కలిగించే భావంతో అనుసరించు. ఎప్పుడూ దుఃఖం లేని స్థితిని సాధించు. ఆ తరువాత, దానినీ వదిలేసి, స్థిరంగా ఉండి మెల్లగా జీవించు.
అతః పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య శ్రేయసే నిత్యబాన్ధవమ్ । ఏకాగ్రం కురు చిత్తం త్వం శృణు చేదం వచో మమ
కాబట్టి, శ్రేయస్సు కోసం నీకు ఎప్పటికీ తోడుగా ఉండే పురుషార్థాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, నీ మనసును ఏకాగ్రంగా చేసి, ఇప్పుడు నా మాటలు విను.
అవాన్తరాభిపాతీని స్వారూఢాని మనోరథమ్ । పౌరుషేణేన్ద్రియాణ్య్ ఆశు సంయమ్య సమతాం నయ
మనస్సులో పుట్టే కోరికలు, లోపలి ప్రేరణలకు లోనై ఉన్న ఇంద్రియాలను, ధైర్యంగా వెంటనే నియంత్రించి, సమతగా ఉంచు.
ఇహాముత్ర చ సిద్ధ్యర్థం పురుషార్థఫలప్రదామ్ । మోక్షోపాయమయీం వక్ష్యే సంహితాం సారసమ్మితామ్
ఈ లోకంలోను పరలోకంలోను విజయానికి, మానవుడికి లభించే ఫలితాలను ప్రసాదించే, మోక్షానికి మార్గమయ్యే, సారాంశంతో కూడిన ఒక సంగ్రహాన్ని నేను నీకు వివరించబోతున్నాను.
అపునర్గ్రహణాయాన్తస్ త్యక్త్వా సంసారవాసనామ్ । సమ్పూర్ణౌ శమసన్తోషావ్ ఆదాయోదారయా ధియా
ఈ సంసార జీవితం మీద మళ్లీ మళ్లీ వచ్చే ఆశలను పూర్తిగా వదిలేసి, ఉదాత్తమైన మనస్సుతో సంపూర్ణమైన శాంతి, సంతుష్టిని స్వీకరించు.
సపూర్వాపరవాక్యార్థవిచారవిషయాదృతమ్ । మనస్ సమరసం కృత్వా సానుసన్ధానమ్ ఆత్మని
ముందున్నా, తరువాత ఉన్నా ఉపదేశాల అర్థాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తూ, మనస్సును సమంగా ఉంచి, అంతరంగంలో ఆలోచనతో నిలిపి ఉంచు.