సుఖదుఃఖాదయస్ సర్వే ప్రయాన్తు స్వామ్ అవస్థితిమ్ । తృష్ణా శుష్యతు సారమ్భా హేమన్త ఇవ పద్మినీ
సుఖం, దుఃఖం వంటి అనుభవాలన్నీ వాటి స్వస్థితికి వెళ్ళిపోవాలి. తృష్ణ కూడా, దాని కలవరం సహా, హేమంత కాలంలో కమలపువ్వు ఎండిపోతున్నట్లే, పూర్తిగా ఎండిపోవాలి.
దగ్ధేన్ధన ఇవార్చిష్మాన్ నిస్స్నేహ ఇవ దీపకః । నిర్మన్దర ఇవామ్భోధిర్ గతార్క ఇవ వాసరః
ఇంధనం కాలిపోయిన అగ్ని మంటలా, నూనె అయిపోయిన దీపంలా, మందర పర్వతం లేని సముద్రంలా, సూర్యుడు అస్తమించిన తర్వాతి పగటిలా—
శరదీవ ఘనస్ స్వైరం ప్రాప్తసర్గాన్తకల్పవత్ । ఓఙ్కారాన్తే ఽస్తమననం ప్రశామ్యామ్య్ ఆత్మనాత్మని
శరదృతువులోని మేఘం లాగా, సృష్టి ముగిసినప్పుడు స్వేచ్ఛగా కరిగిపోతూ, ఓంకార ధ్వని చివర ప్రశాంతంగా, నేను నా ఆత్మను ఆత్మలో కలిపి శాంతించిపోతాను.
వ్యపగతాఖిలకార్యపరమ్పరస్ సకలదృశ్యదశాతిగతస్థితిః । ప్రణవశాన్త్యనుసంసృతిశాన్తధీర్ విగతమోహమలో ఽయమ్ అహం స్థితః
అన్ని క్రియల పరంపరలు తొలగిపోయి, కనబడే దాని దాటి నిలిచి, ఓంకార శాంతితో మనసు ప్రశాంతమై, మోహమూ మలినత కూడా పోయి, నేను ఇక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాను.
ఏవం కలితవాన్ అన్తః ప్రశాన్తమననైషణః । శనైర్ ఉచ్చారయంశ్ చారు ప్రణవప్రాప్తిభూమికః
అంతరంగా మనస్సు ప్రశాంతంగా, ఆశలు లేకుండా స్థిరపడి, మెల్లగా పవిత్రమైన ఓంకారాన్ని ఉచ్చరించాడు; ఆ విధంగా ఓంకార స్థితిని పొందాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరాన్ సర్వాన్ సూక్ష్మాన్ స్థూలతరాన్ అపి । త్రైలోక్యకల్పితాంస్ త్యక్త్వా సఙ్కల్పాన్ కల్పకల్పితాన్
బాహ్యంగా, అంతర్గతంగా ఉన్న అన్ని సూక్ష్మమైనవి, స్థూలమైనవి, త్రిలೋಕంలో మనసు ఊహించిన అన్ని భావనలను కూడా పూర్తిగా వదిలిపెట్టాడు.
తిష్ఠన్న్ అక్షుభితాకారశ్ చిన్తామణిర్ ఇవాత్మని । సమ్పూర్ణ ఇవ శీతాంశుర్ విశ్రాన్త ఇవ మన్దరః
తనలోనే ఉండి, ఏదీ కలవరపరచని రూపంతో, మనస్సులోని మనోరథ రత్నంలా, పూర్ణ చంద్రుడిలా, విశ్రాంతమైన మందర పర్వతంలా నిలిచిపోయాడు.
కుమ్భకారగృహే చక్రం సంరోధితమ్ ఇవ భ్రమాత్ । అమ్భోధిర్ ఇవ సమ్పూర్ణస్ స్తిమితస్ఫారనిర్మలః
కుంభకారుడి ఇంట్లో చక్రం ఆగిపోయినట్లుగా, కదలకుండా, సముద్రం పూర్ణంగా, నిశ్చలంగా, ఉప్పొంగుతూ, నిర్మలంగా ఉన్నట్లుగా ఉన్నాడు.
శాన్తతేజస్తమఃపుఞ్జం విగతార్కేన్దుతారకమ్ । అధూమాభ్రరజస్ స్వచ్ఛమ్ అనన్తం శరదీవ ఖమ్
అది శాంతమైన వెలుగు, చీకటి రెండింటి సమాహారం లాగా ఉంది. అక్కడ సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు లేవు. పొగ, మేఘం, ధూళి కూడా లేవు. అది శరదృతువులో ఆకాశంలా నిర్మలంగా, అనంతంగా ఉంది.
సహ ప్రణవపర్యన్తదీర్ఘనిస్స్వనతన్తునా । జహావ్ ఇన్ద్రియతన్మాత్రజాలం గన్ధమ్ ఇవానిలః
ఓం ధ్వని ఎడతెగకుండా సాగిపోతున్నట్టు, అతడు ఇంద్రియాల ద్వారా కలిగే అనుభూతులన్నింటినీ, వాటి సూక్ష్మ స్వభావాన్ని గాలిలో పరిమళం మిగిలిపోకుండా పోయినట్టు వదిలేశాడు.
తతో జహౌ తమోమాత్రం ప్రతిభాతమ్ ఇవాన్తరే । ఉత్తిష్ఠత్ ప్రస్ఫురద్రూపం ప్రాజ్ఞః కోపలవం యథా
అనంతరం, తనలో మిగిలిన చీకటి తక్కువ భాగాన్ని కూడా, లోపల తలెత్తి మాయమయ్యే కోపాన్ని జ్ఞాని వదిలిపెట్టినట్టు, అతడు పూర్తిగా విడిచిపెట్టాడు.
ప్రతిభాతం తతస్ తేజో నిమేషార్ధం విచార్య సః । జహౌ బభూవ చ తదా న తమో న ప్రకాశకమ్
ఆ వెలుగును క్షణకాలం పరిశీలించి, అతడు దానిని కూడా వదిలేశాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ చీకటి లేదు, వెలుగు లేదు.
తామ్ అవస్థామ్ అథాసాద్య మనసా తన్ మనస్తృణమ్ । స్ఫురితం న మనాగ్ ఏవ నిమేషార్ధాద్ అశాతయత్
ఆ స్థితిని పొందినవాడు, తన మనసుతోనే మనస్సును గడ్డి లాంటిదిగా భావించి, ఆలోచనల తడబాటును కన్ను మూసే సగం క్షణంలోనే పూర్తిగా కరిగించేశాడు.
తతో ఽఙ్గసంవిదం స్వస్థాం ప్రతిభాసమ్ ఉపాగతామ్ । సద్యోజాతశిశుజ్ఞానసమామ్ అకలనామలామ్
అప్పుడతడు, శరీరానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, సహజమైన, కొత్తగా పుట్టిన శిశువు జ్ఞానం లాగే నిర్మలమైన, ఆలోచనల మచ్చలేని స్థితిని పొందాడు.
నిమేశార్ధార్ధభాగేన కాలేనాకలనః ప్రభుః । జహౌ చితశ్ చేత్యదశాం స్పన్దశక్తిమ్ ఇవానిలః
కన్ను మూసే సగం క్షణంలోనే, ఆ ప్రభువు ఆలోచనలకు అతీతుడై, తెలుసుకునే స్థితిని వదిలిపెట్టాడు; అది గాలి తన కదలిక శక్తిని విడిచిపెట్టినట్లే.
పశ్యన్తీపదమ్ ఆసాద్య సత్తామాత్రాత్మకం తతః । సుషుప్తపదమ్ ఆసాద్య తస్థౌ మేరుర్ ఇవాచలః
తర్వాత, పశ్యంతీ అనే శుద్ధ సత్త్వ స్వరూప స్థితిని చేరుకొని, ఆ స్థితినుంచి సుషుప్తి స్థితిలోకి ప్రవేశించి, మెరు పర్వతంలా కదలకుండా నిలిచిపోయాడు.
తతస్ సుషుప్తసంస్థానస్థిత్యా స్థిత్వా విభుర్ మనాక్ । సుషుప్తే స్థైర్యమ్ ఆసాద్య తుర్యరూపమ్ ఉపాయయౌ
అంతటితో, ఆ పరమేశ్వరుడు కొంతసేపు గాఢనిద్ర స్థితిలో నిలిచి, ఆ నిశ్చలతను పొందిన తరువాత, తురీయ స్థితిలోకి ప్రవేశించాడు.
నిరానన్దో ఽపి సానన్దస్ సచ్ చాసచ్ చాపి తత్ర సః । ఆసీన్ నకిఞ్చిత్ కిఞ్చిచ్ చ ప్రకాశస్ తిమిరం తథా
అక్కడ ఆయన ఆనందం లేనివాడైనా, ఆనందంతో కూడినవాడే; ఉన్నవాడైనా, లేనివాడే; ఏదీ కానివాడైనా, ఏదో ఒకటి అయినవాడే; వెలుతురు, చీకటి రెండూ అయినవాడే.
అచిన్మయం చిన్మయం చ నేతి నేతి యద్ ఉచ్యతే । తత్ తతస్ సమ్బభూవాసౌ మద్గిరామ్ అప్య్ అగోచరః
అది చైతన్యం కాదు, అచైతన్యం కూడా కాదు; 'ఇది కాదు, అది కాదు' అని చెప్పబడేదే. అటువంటి స్థితి నుండి ఆయన లేచి, నా మాటలకు అందని స్థితిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
తద్ అసౌ సుషమం స్థానం పదం పరమపావనమ్ । సర్వభావాన్తరగతమ్ అభూత్ సర్వవివర్జితమ్
అది సరిగ్గా సమతుల్యమైన స్థానం, అత్యంత పవిత్రమైన పదవి, అన్ని భావాలలో అంతర్లీనంగా ఉన్నదీ, కానీ అన్నిటినుండి స్వతంత్రంగా ఉన్నదీ.
యచ్ ఛూన్యవాదినాం శూన్యం బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదాం వరమ్ । విజ్ఞానమాత్రం విజ్ఞానవిదాం యద్ అమలాత్మకమ్
శూన్యవాదులు శూన్యమని, బ్రహ్మవేత్తలు బ్రహ్మమని, విజ్ఞానాన్ని తెలుసుకునేవారు నిర్మలమైన చైతన్యమని పిలిచేది — ఇదే కలుషరహితమైన స్వభావమున్నది.
పురుషస్ సాఙ్ఖ్యదృష్టీనామ్ ఈశ్వరో యోగవాదినామ్ । శివశ్ శశికలఙ్కానాం కాలః కాలకవాదినామ్
సాంక్యమతవాళ్లకు పురుషుడు, యోగశాస్త్రవేత్తలకు పరమేశ్వరుడు, శివభక్తులకు శివుడు, కాలాన్ని విశదీకరించేవారికి కాలమే —
ఆత్మాత్మనస్ తద్విదుషాం నైరాశ్యం తాదృశాత్మనామ్ । మధ్యం మాధ్యమికానాం చ సర్వం సుశమచేతసామ్
ఆత్మజ్ఞానులకు ఆత్మ, విరక్తులకు సంపూర్ణ విరక్తి, మధ్యమార్గాన్ని అనుసరించేవారికి మధ్యస్థితి, సంపూర్ణ శాంతి కలిగినవారికి అన్నీ ఇదే.
యత్ సర్వశాస్త్రసిద్ధాన్తో యత్ సర్వహృదయానుగమ్ । యత్ సర్వం సర్వదా సార్వం యత్ సత్ తత్ సద్ అసౌ స్థితః
అన్ని శాస్త్రాల తాత్పర్యం, ప్రతి హృదయానికి చేరువైనది, ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, అన్నిటిలోనూ ఉన్నది, నిజమైనది — ఇదే నిజంగా ఉన్నది.
యద్ అనుత్తమనిష్ష్యన్దో దీపం యత్ తేజసామ్ అపి । స్వానుభూత్యేకమానం యత్ తత్ తత్ తత్ తద్ అసౌ స్థితః
అది అతి శ్రేష్ఠమైన, ఎప్పటికీ తగ్గని సారం. అది దీపాలకు కూడా వెలుగు ఇచ్చేది. అది మనకు మన అనుభవంతో మాత్రమే తెలిసేది. ఇదే నిజంగా ఉన్నది, ఇదే, ఇదే, ఇదే.
యద్ ఏకం చాప్య్ అనేకం చ సాఞ్జనం చ నిరఞ్జనమ్ । యత్ సర్వం చాప్య్ అసర్వం చ తత్ తత్ తత్ తద్ అసౌ స్థితః
అది ఒక్కటే అయినా అనేకమైనది కూడా. రంగుతో కూడినదై కూడా రంగు లేనిది. అది అన్నీ అయినా అన్నీ కానిది కూడా. ఇదే నిజంగా ఉన్నది, ఇదే, ఇదే, ఇదే.
అజమ్ అజరమ్ అనాద్యమ్ ఆద్యమ్ ఏకం పదమ్ అకలం సకలం చ నిష్కలం చ । స్థిత ఇతి స తదా నభస్స్వరూపాద్ అపి విమలస్థితిర్ ఈశ్వరః క్షణేన
అది పుట్టని, వృద్ధాప్యం రాని, ఆదియైనది, మొదటి స్థితి. అది విడిపోని, అయినా విడిపోయినట్టు కనిపించేది. భాగాలున్నదిగా, లేకపోయినట్టు ఉన్నది. ఆ పరమ స్థితి ఆకాశాన్ని కూడా మించిపోయిన పవిత్రతతో, క్షణంలోనే పరమేశ్వరునిగా నిలుస్తుంది.
ప్రాప్య సంసృతిసీమాన్తం దుఃఖాబ్ధేః పారమ్ ఆగతః । వీతహవ్యశ్ శశామైవమ్ అపునర్మనసే మునిః
సంసారానికి చివర చేరుకుని, దుఃఖ సముద్రాన్ని దాటి, తిరిగి మళ్లీ జన్మించని మనస్సుతో ఉన్న వీతహవ్యుడు ఆ ముని, ఇలా పూర్తిగా శాంతిని పొందాడు.
తస్మింస్ తథోపశాన్తే హి పరాం నిర్వృతిమ్ ఆగతే । పయఃకణ ఇవామ్భోధౌ స్వే పదే పరిణామిని
ఆ స్థితి పూర్తిగా శాంతమై, పరమమైన తృప్తి కలిగినప్పుడు, అది తన సహజ స్వరూపంలోనే నిలిచి ఉంటుంది. అది సముద్రంలో నీటి బొట్టు లా కలిసిపోతుంది.
తథైవ తిష్ఠన్ నిస్స్పన్దస్ స కాయో మ్లానిమ్ ఆయయౌ । అన్తర్ విరసతాం ప్రాప్య మార్గశీర్షాన్తపర్ణవత్
అలా నిశ్చలంగా ఉన్న ఆ దేహం లోపల ఆనందం లేక, మార్గశీర్ష మాసం చివరలో ఆకులు ఎలాగో, వాడిపోయింది.