అజ్ఞానాం మన ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రవిజృమ్భతే । ప్రత్యుల్లాసవిలాసాత్మ జలమ్ అమ్బునిధావ్ ఇవ
అజ్ఞానుల మనస్సే ఇలా విస్తరిస్తూ, ఎగిసిపడే ఆటలను చూపిస్తుంది; అది సముద్రంలో నీళ్లు ఎలా ఉప్పొంగుతాయో అలా.
యథాస్థితేనైవ చిదమ్బరేణ స్వచిత్త్వమ్ ఏవేతి మనోఽభిధానమ్ । స్ఫారీకృతం తేన జగచ్ చ దృశ్యమ్ ఏవం తతం నైవ తతం చ కిఞ్చిత్
ఎలా ఉన్నా చైతన్యాకాశంతో మనస్సు అనేది మన స్వంత జ్ఞానమే. దానివల్లే లోకం విస్తరించి కనిపిస్తుంది. అందులో అన్నీ వ్యాపించినట్టే కనిపిస్తాయి, కానీ వాస్తవానికి ఏదీ వ్యాపించలేదు.
అథ కిం వీతహవ్యస్య స్థితం తస్మిన్ వనోదరే । కథమ్ ఉద్ధృతవాన్ దేహం స సమ్పన్నశ్ చ కిం కథమ్
ఆ విటహవ్యుడు ఆ అడవి లోయలో ఉన్నప్పుడు అతనికి ఏమైంది? అతడు తన శరీరాన్ని ఎలా విడిచాడు? అతడు ఏ స్థితిని పొందాడు, అది ఎలా జరిగింది?
అనన్తరమ్ అనన్తాత్మ వీతహవ్యాభిధం మనః । స్వమ్ ఏవాత్మచమత్కారమ్ ఇత్థం తమ్ అవబుద్ధవాన్
తరువాత, అనంత స్వరూపుడా, విటహవ్యుడు అనే మనస్సు తన అసలు అద్భుతమైన స్వరూపాన్ని అలా తెలుసుకుంది.
సర్వస్యాస్య గణస్యాభూత్ ప్రాగ్జాతిస్మరణే స్వయమ్ । ఇచ్ఛా కదాచిత్ సకలప్రాగ్జన్మాలోకనం ప్రతి
ఆ సమూహంలోని అందరికీ ఒక సమయంలో తమ గత జన్మలను నేరుగా గుర్తు చేసుకోవాలన్న కోరిక కలిగింది.
అశేషాన్ స దదర్శాథ నష్టాన్ నష్టాన్ స్వదేహకాన్ । అనష్టానాం తతో మధ్యాత్ తం ధరాకోటరస్థితమ్
అప్పుడు అతడు తన గతంలో పోయిన, కనపడని అన్ని శరీరాలను చూశాడు. ఇంకా మిగిలిన వాటిలో, భూమిలో లోయలో ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
యదృచ్ఛయైవ ప్రోద్ధర్తుం దేహం తస్యాభవన్ మతిః । శరీరం వీతహవ్యాఖ్యం ధరాకోటరపీడితమ్
ఒక సందర్భంలో, ఆ వీతహవ్యుడు తన శరీరాన్ని ఎత్తాలని ఆలోచించాడు. భూమిలోని ఓ గుహలో అతని శరీరం ఇరుక్కుపోయింది.
ప్రావృడోఘోపనీతం స్వపృష్ఠస్థం పఙ్కమణ్డలమ్ । తృణజాలావకీర్ణత్వం దేహపృష్ఠమృదస్ తథా
వర్షాకాలంలో వచ్చిన వరద నీటితో, అతని శరీరం వెనుక భాగం మట్టితో కప్పబడింది. ఆ మట్టిమీద గడ్డి తంతులు చల్లబడినట్టు కనిపించాయి.
ఏతద్ దృష్ట్వా మహాతేజా ధరావివరయన్త్రితః । భూయో ఽపి చిన్తయామ్ ఆస ధియా పరమబోధయా
ఇది చూసి, ఆ మహాతేజస్సు కలవాడు భూమి గుహలో ఇరుక్కుపోయి, మళ్లీ గొప్ప జ్ఞానంతో ఆలోచించసాగాడు.
సర్వసమ్పిణ్డితాఙ్గత్వాత్ కాయో మే ప్రాణవాయుభిః । మూకశ్ చలితుమ్ ఆక్రాన్తశ్ శక్నోతి న మనాగ్ అపి
నా శరీరంలోని అన్ని అవయవాలు ప్రాణవాయువులతో బలంగా కలిసిపోయాయి. అందువల్ల, ఈ శరీరం కదలడానికి పూర్తిగా అసాధ్యంగా ఉంది; కాస్త కూడా కదలలేకపోతున్నాను.
తద్ గత్వా ప్రవిశామ్య్ ఆశు దేహమ్ ఏతం వివస్వతః । తదీయః పిఙ్గలో దేహమ్ ఉద్ధరిష్యతి మే తతః
నేను వెంటనే వెళ్లి వివస్వంతుని శరీరంలో ప్రవేశిస్తాను. అప్పుడు ఆయన పసుపు వర్ణమైన శరీరం నన్ను అక్కడినుంచి పైకి తీసుకుపోతుంది.
అథ వా కిం మమైతేన శామ్యామ్య్ అహమ్ అవిఘ్నతః । నిర్వామి స్వం పదం యామి కో ఽర్థో మే దేహలీలయా
లేకపోతే, నాకు దీనితో ఏమి సంబంధం? నేను ఏ అడ్డంకీ లేకుండా ప్రశాంతంగా లయమై, నా స్వరూపాన్ని చేరుకుంటాను. ఈ శరీరాల ఆటలో నాకు ఏమి ప్రయోజనం?
ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా వీతహవ్యో మహామతే । తూష్ణీం స్థిత్వా క్షణం భూయశ్ చిన్తయామ్ ఆస భూతలే
ఇలా మనసులో ఆలోచించిన వీతహవ్యుడు, ఆ మహామతి, ఒక క్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలిచి, మళ్ళీ భూమిపై ఆలోచించసాగాడు.
ఉపాదేయో హి దేహస్య న మే త్యాగో న సంశ్రయః । యాదృశో దేహసన్త్యాగస్ తాదృశో దేహసంశ్రయః
నిజంగా, నాకు శరీరాన్ని స్వీకరించడమూ, వదిలిపెట్టడమూ అవసరం లేదు. శరీరాన్ని వదిలే విధమే, దానిని స్వీకరించే విధానమూ.
తద్ యావద్ అస్తి దేహో ఽయం న యావద్ అణుతాం గతః । తావద్ ఏనమ్ ఉపారుహ్య కిఞ్చిత్ ప్రవిచరామ్య్ అహమ్
ఈ శరీరం ఉన్నంతవరకు, ఇది ఇంకా సూక్ష్మంగా మారకముందు, దాన్ని ఆశ్రయించి కొంతకాలం తిరుగుతాను.
పిఙ్గలేన శరీరం స్వమ్ ఉద్ధర్తుం తాపనం వపుః । ప్రవిశామి నభస్సంస్థం మకురం ప్రతిబిమ్బవత్
పింగల నాడిని ఉపయోగించి నా శరీరాన్ని పైకి తీయడానికి, నేను ఆకాశంలో ఉన్న అద్దంలో ప్రతిబింబంలా ప్రవేశిస్తాను.
ఇత్య్ అసౌ మునిర్ ఆదిత్యం వివేశానిలరూపధృత్ । పుర్యష్టకవపుర్ భూత్వా శస్త్రపిణ్డమ్ ఇవానలః
అలా ఆ ముని, గాలి రూపాన్ని ధరించి, సూక్ష్మశరీరంగా మారి, అగ్ని ఇనుప ముక్కలోకి ప్రవేశించినట్లు, సూర్యునిలోకి ప్రవేశించాడు.
భగవాన్ రవిర్ అప్య్ ఏనం హృద్గతం మునినాయకమ్ । దృష్ట్వా సో ఽచిన్తయత్ కార్యపౌర్వాపర్యమ్ ఉదారధీః
భగవంతుడైన రవి, తన హృదయంలో నివసిస్తున్న ఆ ముని నాయకుడిని చూసి, యోగ్యమైన క్రమాన్ని ఉదారంగా ఆలోచించాడు.
విన్ధ్యకన్దరభూదేశమ్ అగ్రం మునికలేవరమ్ । తృణోపలపరిచ్ఛన్నం దదర్శ గతసంవిదమ్
వింద్య పర్వత గుహ ద్వారంలో, మునివరి శరీరం తృణం, ఆకులతో కప్పబడి, చైతన్యం లేకుండా పడివున్నదని అతడు చూశాడు.
ఋషేశ్ చికీర్షితం జ్ఞాత్వా భానుర్ గగనమధ్యగః । ధరాతో మునిమ్ ఉద్ధర్తుమ్ ఆదిదేశాగ్రగం గణమ్
ఆ ఋషి సంకల్పాన్ని గ్రహించిన సూర్యుడు, ఆకాశ మధ్యంలో నిలిచి, తన ముఖ్య సేవకులను, భూమిపై ఉన్న మునిని ఎత్తేందుకు ఆదేశించాడు.
వీతహవ్యమునేస్ సంవిత్ సా పుర్యష్టకరూపిణీ । రవిం వాతమయీ పూజ్యం ప్రణనామాశు చేతసా
వీతహవ్య మునివారి చైతన్యం, సూక్ష్మదేహ రూపంలో, గౌరవంతో, పవన స్వరూపుడైన పూజ్య సూర్యునికి హృదయపూర్వకంగా నమస్కరించింది.
భానునాథాభ్యనుజ్ఞాతో మానపూర్వకమ్ అగ్రగమ్ । వివేశ పిఙ్గలాకారం విన్ధ్యకన్దరగామినమ్
సూర్యుని అనుమతితో, ఆ ముఖ్య సేవకుడు గౌరవంతో, వింద్య గుహలోకి వెళ్లే పింగళ నాడిలో ప్రవేశించాడు.
పిఙ్గలో ఽసౌ నభస్ త్యక్త్వా కుఞ్జకుఞ్జరసున్దరమ్ । ప్రాప విన్ధ్యవనం ప్రావృణ్మత్తాభ్రామ్బరభాసురమ్
ఆ పింగళవర్ణమైనది, ఆకాశాన్ని వదిలి, చిన్న ఏనుగులా అందంగా కనిపిస్తూ, వర్షకాలంలో మత్తుగా ఉన్న మేఘాలతో ప్రకాశిస్తున్న వింధ్య అడవిని చేరింది.
ఉద్దధార ధరాకోశాన్ నఖనిష్కృష్టభూధరః । కలేవరం మునేః పఙ్కాన్ మృణాలమ్ ఇవ సారసః
అతడు తన గోళ్లతో కొండను లాగి, భూమిని పైకి ఎత్తాడు. అది ఎలాగంటే, హంస మట్టిలోంచి కమలపు దండను లాగినట్టు.
మౌనం పుర్యష్టకమ్ అథ స్వం వివేశ కలేవరమ్ । నభస్తలపరిశ్రాన్తో విహఙ్గమ ఇవాలయమ్
తర్వాత ఆ సూక్ష్మశరీరం, ఆకాశంలో తిరిగి అలసిపోయి, పక్షి తన గూటికి వచ్చినట్టు, తన శరీరంలోకి ప్రవేశించింది.
ప్రణమ్యాశు మిథో మూర్తీ వీతహవ్యనభశ్చరౌ । బభూవతుస్ స్వకార్యైకతత్పరౌ తేజసాం నిధీ
వీరిద్దరూ ఒకరినొకరు త్వరగా నమస్కరించి, ఆకాశంలో విహరించే వీటహవ్యుడిలా, తమ తమ పనిలో నిమగ్నమై, తేజస్సుతో నిండినవారిగా మారిపోయారు.
జగామ పిఙ్గలో వ్యోమ మునిశ్ చ విమలం సరః । తారకాకారకుముదం సూర్యాంశుకచదాకృతి
పింగళుడు ఆకాశంలోకి వెళ్లాడు. ముని శుద్ధమైన సరస్సు వద్దకు చేరాడు. ఆ సరస్సు నక్షత్రాలతో నిండిన ఆకాశంలా కనిపించింది; అందులోని కమలాలు నక్షత్రాల్లా మెరిశాయి, వాటి కాంతి సూర్యకిరణాల్లా వెలిగింది.
వీతహవ్యో మమజ్జాశు సరస్య్ ఉత్ఫుల్లపఙ్కజే । పఙ్కపల్వలలీలాన్తే వనే కలభకో యథా
వీతహవ్యుడు వికసించిన కమలాలతో ఉన్న ఆ సరస్సులోకి వెంటనే మునిగిపోయాడు. అడవిలో మట్టి గుంట వద్ద ఆడుకుంటున్న చిన్న ఏనుగు లాగానే, అతడు సరస్సులో ఆనందంగా మునిగాడు.
తత్ర స్నాత్వా జపం కృత్వా పూజయిత్వా దివాకరమ్ । తపోభూషితయా తన్వా పూర్వవత్ పునర్ ఆబభౌ
అక్కడ స్నానం చేసి, జపం చేసి, సూర్యుని పూజించి, తపస్సుతో మెరిసే శరీరంతో ముని మునుపటిలాగే మళ్లీ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
మైత్ర్యా తయా సమతయా పరయా చ శాన్త్యా సత్ప్రజ్ఞయా ముదితయా కృపయా శ్రియా చ । యుక్తో మునిస్ సకలసఙ్గవిముక్తచేతా విన్ధ్యే సరిత్తటగతో దినమ్ ఏవ రేమే
ఆ ముని మైత్రి, సమత్వం, పరమ శాంతి, నిజమైన జ్ఞానం, ఆనందం, కరుణ, ఐశ్వర్యం కలిగి, అన్ని బంధనాలనుండి విముక్తమైన మనసుతో, వింధ్య పర్వత ప్రాంతంలో నది ఒడ్డున ఆ రోజు సంతోషంగా గడిపాడు.