ధరాకోటరనిర్మగ్నవీతహవ్యచిదాత్మసు । జగత్సు తేష్వ్ అసఙ్ఖ్యేషు నీరూపేషు మహాత్మసు
భూమిలోని లోయలలో లీనమై ఉన్న ఆ అనేక లోకాలలో, హవిస్సులు లేని ఆత్మలలో, రూపరహితమైన గొప్ప ఆత్మలు ఉన్నారు.
యశ్ శక్రో ఽనవబుద్ధాత్మా సో ఽద్య చీనేషు పార్థివః । కర్తుం ప్రవృత్తో మృగయాం క్షణే ఽస్మిన్ నీపకాననే
తన అసలైన స్వరూపాన్ని గ్రహించని వాడు, ఒకప్పుడు ఇంద్రుడై ఉండగా, ఇప్పుడు అదే వాడు చైనా దేశంలో రాజుగా, ఈ క్షణంలో అడవిలో వేటకు సిద్ధమవుతున్నాడు.
యో హంసో ఽనవబుద్ధాత్మా పద్మే పైతామహే ఽభవత్ । స్థితస్ స ఏష దాశేశః కైలాసవనకుఞ్జకే
తనను తాను తెలియని వాడు, ఒకప్పుడు ఆదికాలంలో పద్మంలో హంసగా ఉన్న వాడు, ఇప్పుడు అదే వాడు ఈ దాశేశుడు అయి, కైలాస పర్వతంలోని వనంలో నివసిస్తున్నాడు.
యో రాజానవబుద్ధాత్మా భూమౌ సౌరాష్ట్రమణ్డలే । స ఏష హి స్థితో ఽన్ధ్రాణాం గ్రామే విపులపాదపః
తన స్వరూపాన్ని తెలియకపోయిన ఒక రాజు భూమిపై సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో ఉండేవాడు. ఇప్పుడు అతడే ఆంధ్రుల ఊరిలో ఉన్న పెద్ద వృక్షంగా నిలిచాడు.
మానసః కిల సర్గో ఽసౌ వీతహవ్యస్య తత్ర యే । దేహినో భ్రాన్తిమాత్రం తే వదేహాకారిణః కథమ్
వీతహవ్యుని ఆ సృష్టి అంతా మనస్సులో కలిగినదే. అక్కడ ఉన్న శరీరధారులు అందరూ మాయలో ఉన్నవాళ్లే — వాళ్లను నిజంగా శరీరాలు ఉన్నవాళ్లని ఎలా చెప్పగలం?
యది భ్రాన్త్యేకమాత్రాత్మ వీతహవ్యస్య తజ్ జగత్ । తద్ ఇదం భాసతే నామ కిమ్మయం ప్రతిభాసతే
వీతహవ్యుని ఆ లోకం ఒక మాయ మాత్రమే అయితే, ఇక్కడ పేరుతో కనిపిస్తున్నది ఏమిటి? అది నిజంగా ఏ పదార్థమై కనిపిస్తోంది?
వస్తుతస్ తు న తన్ నామ జగన్ నేదం చ నేతరత్ । న చాపి న జగత్సత్తా బ్రహ్మేదం భాతి కేవలమ్
నిజంగా చూస్తే, 'ఈ లోకం' అని చెప్పదగినదీ లేదు, 'ఆ లోకం' అని చెప్పదగినదీ లేదు. అలాగే లోకసత్త్వం లేదని కూడా కాదు. ఇక్కడ పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తోంది.
భావి భూతం భవిష్యచ్ చ తచ్ చేదం చ తథేతరత్ । జగత్ సర్వమ్ ఇదం దృశ్యం సంవిన్మాత్రమనోమయమ్
భవిష్యత్తు, గతమయినది, జరుగబోయేది, ఇది, అది, ఇంకా ఇతరమయినది — ఈ మొత్తం కనబడే లోకం అంతా మనస్సు రూపమైన చైతన్యమే.
ఏవంరూపమ్ ఇదం యావన్ న పరిజ్ఞాతమ్ ఈదృశమ్ । వజ్రసారం దృఢం తావజ్ జాతం సత్ పరమామ్బరమ్
ఇది నిజమైన స్వరూపంగా పూర్తిగా గ్రహించబడే వరకు, ఇది వజ్రంలా దృఢంగా, స్థిరంగా ఉండి, పరమాకాశంలా కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞానాం మన ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రవిజృమ్భతే । ప్రత్యుల్లాసవిలాసాత్మ జలమ్ అమ్బునిధావ్ ఇవ
అజ్ఞానుల మనస్సే ఇలా విస్తరిస్తూ, ఎగిసిపడే ఆటలను చూపిస్తుంది; అది సముద్రంలో నీళ్లు ఎలా ఉప్పొంగుతాయో అలా.
యథాస్థితేనైవ చిదమ్బరేణ స్వచిత్త్వమ్ ఏవేతి మనోఽభిధానమ్ । స్ఫారీకృతం తేన జగచ్ చ దృశ్యమ్ ఏవం తతం నైవ తతం చ కిఞ్చిత్
ఎలా ఉన్నా చైతన్యాకాశంతో మనస్సు అనేది మన స్వంత జ్ఞానమే. దానివల్లే లోకం విస్తరించి కనిపిస్తుంది. అందులో అన్నీ వ్యాపించినట్టే కనిపిస్తాయి, కానీ వాస్తవానికి ఏదీ వ్యాపించలేదు.
అథ కిం వీతహవ్యస్య స్థితం తస్మిన్ వనోదరే । కథమ్ ఉద్ధృతవాన్ దేహం స సమ్పన్నశ్ చ కిం కథమ్
ఆ విటహవ్యుడు ఆ అడవి లోయలో ఉన్నప్పుడు అతనికి ఏమైంది? అతడు తన శరీరాన్ని ఎలా విడిచాడు? అతడు ఏ స్థితిని పొందాడు, అది ఎలా జరిగింది?
అనన్తరమ్ అనన్తాత్మ వీతహవ్యాభిధం మనః । స్వమ్ ఏవాత్మచమత్కారమ్ ఇత్థం తమ్ అవబుద్ధవాన్
తరువాత, అనంత స్వరూపుడా, విటహవ్యుడు అనే మనస్సు తన అసలు అద్భుతమైన స్వరూపాన్ని అలా తెలుసుకుంది.
సర్వస్యాస్య గణస్యాభూత్ ప్రాగ్జాతిస్మరణే స్వయమ్ । ఇచ్ఛా కదాచిత్ సకలప్రాగ్జన్మాలోకనం ప్రతి
ఆ సమూహంలోని అందరికీ ఒక సమయంలో తమ గత జన్మలను నేరుగా గుర్తు చేసుకోవాలన్న కోరిక కలిగింది.
అశేషాన్ స దదర్శాథ నష్టాన్ నష్టాన్ స్వదేహకాన్ । అనష్టానాం తతో మధ్యాత్ తం ధరాకోటరస్థితమ్
అప్పుడు అతడు తన గతంలో పోయిన, కనపడని అన్ని శరీరాలను చూశాడు. ఇంకా మిగిలిన వాటిలో, భూమిలో లోయలో ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
యదృచ్ఛయైవ ప్రోద్ధర్తుం దేహం తస్యాభవన్ మతిః । శరీరం వీతహవ్యాఖ్యం ధరాకోటరపీడితమ్
ఒక సందర్భంలో, ఆ వీతహవ్యుడు తన శరీరాన్ని ఎత్తాలని ఆలోచించాడు. భూమిలోని ఓ గుహలో అతని శరీరం ఇరుక్కుపోయింది.
ప్రావృడోఘోపనీతం స్వపృష్ఠస్థం పఙ్కమణ్డలమ్ । తృణజాలావకీర్ణత్వం దేహపృష్ఠమృదస్ తథా
వర్షాకాలంలో వచ్చిన వరద నీటితో, అతని శరీరం వెనుక భాగం మట్టితో కప్పబడింది. ఆ మట్టిమీద గడ్డి తంతులు చల్లబడినట్టు కనిపించాయి.
ఏతద్ దృష్ట్వా మహాతేజా ధరావివరయన్త్రితః । భూయో ఽపి చిన్తయామ్ ఆస ధియా పరమబోధయా
ఇది చూసి, ఆ మహాతేజస్సు కలవాడు భూమి గుహలో ఇరుక్కుపోయి, మళ్లీ గొప్ప జ్ఞానంతో ఆలోచించసాగాడు.
సర్వసమ్పిణ్డితాఙ్గత్వాత్ కాయో మే ప్రాణవాయుభిః । మూకశ్ చలితుమ్ ఆక్రాన్తశ్ శక్నోతి న మనాగ్ అపి
నా శరీరంలోని అన్ని అవయవాలు ప్రాణవాయువులతో బలంగా కలిసిపోయాయి. అందువల్ల, ఈ శరీరం కదలడానికి పూర్తిగా అసాధ్యంగా ఉంది; కాస్త కూడా కదలలేకపోతున్నాను.
తద్ గత్వా ప్రవిశామ్య్ ఆశు దేహమ్ ఏతం వివస్వతః । తదీయః పిఙ్గలో దేహమ్ ఉద్ధరిష్యతి మే తతః
నేను వెంటనే వెళ్లి వివస్వంతుని శరీరంలో ప్రవేశిస్తాను. అప్పుడు ఆయన పసుపు వర్ణమైన శరీరం నన్ను అక్కడినుంచి పైకి తీసుకుపోతుంది.
అథ వా కిం మమైతేన శామ్యామ్య్ అహమ్ అవిఘ్నతః । నిర్వామి స్వం పదం యామి కో ఽర్థో మే దేహలీలయా
లేకపోతే, నాకు దీనితో ఏమి సంబంధం? నేను ఏ అడ్డంకీ లేకుండా ప్రశాంతంగా లయమై, నా స్వరూపాన్ని చేరుకుంటాను. ఈ శరీరాల ఆటలో నాకు ఏమి ప్రయోజనం?
ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా వీతహవ్యో మహామతే । తూష్ణీం స్థిత్వా క్షణం భూయశ్ చిన్తయామ్ ఆస భూతలే
ఇలా మనసులో ఆలోచించిన వీతహవ్యుడు, ఆ మహామతి, ఒక క్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలిచి, మళ్ళీ భూమిపై ఆలోచించసాగాడు.
ఉపాదేయో హి దేహస్య న మే త్యాగో న సంశ్రయః । యాదృశో దేహసన్త్యాగస్ తాదృశో దేహసంశ్రయః
నిజంగా, నాకు శరీరాన్ని స్వీకరించడమూ, వదిలిపెట్టడమూ అవసరం లేదు. శరీరాన్ని వదిలే విధమే, దానిని స్వీకరించే విధానమూ.
తద్ యావద్ అస్తి దేహో ఽయం న యావద్ అణుతాం గతః । తావద్ ఏనమ్ ఉపారుహ్య కిఞ్చిత్ ప్రవిచరామ్య్ అహమ్
ఈ శరీరం ఉన్నంతవరకు, ఇది ఇంకా సూక్ష్మంగా మారకముందు, దాన్ని ఆశ్రయించి కొంతకాలం తిరుగుతాను.
పిఙ్గలేన శరీరం స్వమ్ ఉద్ధర్తుం తాపనం వపుః । ప్రవిశామి నభస్సంస్థం మకురం ప్రతిబిమ్బవత్
పింగల నాడిని ఉపయోగించి నా శరీరాన్ని పైకి తీయడానికి, నేను ఆకాశంలో ఉన్న అద్దంలో ప్రతిబింబంలా ప్రవేశిస్తాను.
ఇత్య్ అసౌ మునిర్ ఆదిత్యం వివేశానిలరూపధృత్ । పుర్యష్టకవపుర్ భూత్వా శస్త్రపిణ్డమ్ ఇవానలః
అలా ఆ ముని, గాలి రూపాన్ని ధరించి, సూక్ష్మశరీరంగా మారి, అగ్ని ఇనుప ముక్కలోకి ప్రవేశించినట్లు, సూర్యునిలోకి ప్రవేశించాడు.
భగవాన్ రవిర్ అప్య్ ఏనం హృద్గతం మునినాయకమ్ । దృష్ట్వా సో ఽచిన్తయత్ కార్యపౌర్వాపర్యమ్ ఉదారధీః
భగవంతుడైన రవి, తన హృదయంలో నివసిస్తున్న ఆ ముని నాయకుడిని చూసి, యోగ్యమైన క్రమాన్ని ఉదారంగా ఆలోచించాడు.
విన్ధ్యకన్దరభూదేశమ్ అగ్రం మునికలేవరమ్ । తృణోపలపరిచ్ఛన్నం దదర్శ గతసంవిదమ్
వింద్య పర్వత గుహ ద్వారంలో, మునివరి శరీరం తృణం, ఆకులతో కప్పబడి, చైతన్యం లేకుండా పడివున్నదని అతడు చూశాడు.
ఋషేశ్ చికీర్షితం జ్ఞాత్వా భానుర్ గగనమధ్యగః । ధరాతో మునిమ్ ఉద్ధర్తుమ్ ఆదిదేశాగ్రగం గణమ్
ఆ ఋషి సంకల్పాన్ని గ్రహించిన సూర్యుడు, ఆకాశ మధ్యంలో నిలిచి, తన ముఖ్య సేవకులను, భూమిపై ఉన్న మునిని ఎత్తేందుకు ఆదేశించాడు.
వీతహవ్యమునేస్ సంవిత్ సా పుర్యష్టకరూపిణీ । రవిం వాతమయీ పూజ్యం ప్రణనామాశు చేతసా
వీతహవ్య మునివారి చైతన్యం, సూక్ష్మదేహ రూపంలో, గౌరవంతో, పవన స్వరూపుడైన పూజ్య సూర్యునికి హృదయపూర్వకంగా నమస్కరించింది.