సర్వాత్మికైషా చిచ్ఛక్తిర్ యత్రోదేతి యథా యథా । తథా తథాశు భవతి తదాత్మైకస్వభావతః
ఈ చైతన్యశక్తి అన్నింటికీ ఆధారం. అది ఎక్కడ, ఎలా ప్రబలుతుందో అక్కడ, అలా, వెంటనే ఆ స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది.
యదా యత్ర యథా బుద్ధో నియమస్ స తథా స్థితః । దేశకాలాదినియమక్రమాణాం తన్మయాత్మనామ్
ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా మనస్సు బోధతో మేల్కొంటుందో, అలా ఆ స్థితి ఏర్పడుతుంది. స్థలం, కాలం, ఇతర పరిస్థితుల పరంపరలో మనస్సు లీనమై ఉన్నవారికి ఇదే క్రమంగా ఉంటుంది.
తేన నానావిధాన్య్ ఏష జగన్తి పరిదృష్టవాన్ । హృది సంవేదనాకాశే వీతహవ్యో వివాసనః
అలా హృదయంలోని జ్ఞానాకాశంలో, వితహవ్యుడు అన్ని రకాల లోకాలను చూసాడు. అతడు వాసనలూ, భ్రమలూ లేని స్థితిలో ఉన్నాడు.
సమ్యగ్బోధవతామ్ ఏషా వాసనైవ న వాసనా । జ్ఞానాగ్నిదగ్ధా దగ్ధస్య కేవ బీజస్య బీజతా
నిజంగా బోధ కలిగినవారికి వాసన అనేది వాసన కాదు. జ్ఞానాగ్ని కాలిన విత్తనం ఇక విత్తనం కాదు కదా, అలాగే.
కల్పమ్ ఏకం గణత్వం స చన్ద్రమౌలేశ్ చకార హ । సమస్తవిద్యానియతం త్రికాలామలదర్శనమ్
చంద్రకిరీటుడు ఒక యుగాన్ని లెక్కించదగ్గ కాలంగా చేశాడు. అతనికి మూడు కాలాల్లోను స్పష్టమైన, స్థిరమైన సమస్త జ్ఞానం దర్శనం కలిగింది.
యో యాదృగ్దృఢసంస్కారస్ స సమ్పశ్యతి తాదృశమ్ । జీవన్ముక్తతయైవైతద్ వీతహవ్యో ఽనుభూతవాన్
ఎవరికి ఎలాంటి బలమైన అభిప్రాయం ఉంటే, వారు అదే విధంగా చూస్తారు. ఇదే విధంగా, వీతహవ్యుడు జీవన్ముక్తుడిగా అదే అనుభవించాడు.
ఏవం స్థితే మునిశ్రేష్ఠ జీవన్ముక్తమతేర్ అపి । బన్ధమోక్షదృశస్ సన్తి వీతహవ్యాత్మనో యథా
ఇలా ఉన్నప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠా, జీవన్ముక్తుని మనస్సులో కూడా బంధనము, విముక్తి అనే భావనలు ఉంటాయి. వీతహవ్యుని విషయంలోనూ ఇదే జరిగింది.
యథాస్థితమ్ ఇదం విశ్వం శాన్తమ్ ఆకాశనిర్మలమ్ । బ్రహ్మైవ జీవన్ముక్తానాం బన్ధమోక్షదృశః కుతః
ఈ విశ్వం ఎలా ప్రశాంతంగా, ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉందో, జీవన్ముక్తులకు, అంటే పరబ్రహ్మరూపులైన వారికి బంధనమో విముక్తియో ఎలా ఉంటాయి?
ఏవం సంవిన్నభో భాతి యత్ర యత్ర యథా యథా । తత్ర తత్ర తథా తావత్ తావత్ తద్ విన్దతే తతమ్
ఈ చైతన్యము ఎక్కడ ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అక్కడ అక్కడ అదే విధంగా వ్యాపించి ఉంటుంది.
తేనానుభూతాని బహూన్య్ అనుభూయన్త ఏవ చ । జగన్తి సర్వాత్మతయా బ్రహ్మరూపేణ రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఆయన అనేక లోకాలను అనుభవించాడు, ఇంకా అనుభవిస్తూనే ఉన్నాడు. అవన్నీ బ్రహ్మస్వరూపంగా, సమస్తాన్ని ఆవరించి ఉన్నట్లుగా ఆయనకు అనిపిస్తున్నాయి.
ధరాకోటరనిర్మగ్నవీతహవ్యచిదాత్మసు । జగత్సు తేష్వ్ అసఙ్ఖ్యేషు నీరూపేషు మహాత్మసు
భూమిలోని లోయలలో లీనమై ఉన్న ఆ అనేక లోకాలలో, హవిస్సులు లేని ఆత్మలలో, రూపరహితమైన గొప్ప ఆత్మలు ఉన్నారు.
యశ్ శక్రో ఽనవబుద్ధాత్మా సో ఽద్య చీనేషు పార్థివః । కర్తుం ప్రవృత్తో మృగయాం క్షణే ఽస్మిన్ నీపకాననే
తన అసలైన స్వరూపాన్ని గ్రహించని వాడు, ఒకప్పుడు ఇంద్రుడై ఉండగా, ఇప్పుడు అదే వాడు చైనా దేశంలో రాజుగా, ఈ క్షణంలో అడవిలో వేటకు సిద్ధమవుతున్నాడు.
యో హంసో ఽనవబుద్ధాత్మా పద్మే పైతామహే ఽభవత్ । స్థితస్ స ఏష దాశేశః కైలాసవనకుఞ్జకే
తనను తాను తెలియని వాడు, ఒకప్పుడు ఆదికాలంలో పద్మంలో హంసగా ఉన్న వాడు, ఇప్పుడు అదే వాడు ఈ దాశేశుడు అయి, కైలాస పర్వతంలోని వనంలో నివసిస్తున్నాడు.
యో రాజానవబుద్ధాత్మా భూమౌ సౌరాష్ట్రమణ్డలే । స ఏష హి స్థితో ఽన్ధ్రాణాం గ్రామే విపులపాదపః
తన స్వరూపాన్ని తెలియకపోయిన ఒక రాజు భూమిపై సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో ఉండేవాడు. ఇప్పుడు అతడే ఆంధ్రుల ఊరిలో ఉన్న పెద్ద వృక్షంగా నిలిచాడు.
మానసః కిల సర్గో ఽసౌ వీతహవ్యస్య తత్ర యే । దేహినో భ్రాన్తిమాత్రం తే వదేహాకారిణః కథమ్
వీతహవ్యుని ఆ సృష్టి అంతా మనస్సులో కలిగినదే. అక్కడ ఉన్న శరీరధారులు అందరూ మాయలో ఉన్నవాళ్లే — వాళ్లను నిజంగా శరీరాలు ఉన్నవాళ్లని ఎలా చెప్పగలం?
యది భ్రాన్త్యేకమాత్రాత్మ వీతహవ్యస్య తజ్ జగత్ । తద్ ఇదం భాసతే నామ కిమ్మయం ప్రతిభాసతే
వీతహవ్యుని ఆ లోకం ఒక మాయ మాత్రమే అయితే, ఇక్కడ పేరుతో కనిపిస్తున్నది ఏమిటి? అది నిజంగా ఏ పదార్థమై కనిపిస్తోంది?
వస్తుతస్ తు న తన్ నామ జగన్ నేదం చ నేతరత్ । న చాపి న జగత్సత్తా బ్రహ్మేదం భాతి కేవలమ్
నిజంగా చూస్తే, 'ఈ లోకం' అని చెప్పదగినదీ లేదు, 'ఆ లోకం' అని చెప్పదగినదీ లేదు. అలాగే లోకసత్త్వం లేదని కూడా కాదు. ఇక్కడ పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తోంది.
భావి భూతం భవిష్యచ్ చ తచ్ చేదం చ తథేతరత్ । జగత్ సర్వమ్ ఇదం దృశ్యం సంవిన్మాత్రమనోమయమ్
భవిష్యత్తు, గతమయినది, జరుగబోయేది, ఇది, అది, ఇంకా ఇతరమయినది — ఈ మొత్తం కనబడే లోకం అంతా మనస్సు రూపమైన చైతన్యమే.
ఏవంరూపమ్ ఇదం యావన్ న పరిజ్ఞాతమ్ ఈదృశమ్ । వజ్రసారం దృఢం తావజ్ జాతం సత్ పరమామ్బరమ్
ఇది నిజమైన స్వరూపంగా పూర్తిగా గ్రహించబడే వరకు, ఇది వజ్రంలా దృఢంగా, స్థిరంగా ఉండి, పరమాకాశంలా కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞానాం మన ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రవిజృమ్భతే । ప్రత్యుల్లాసవిలాసాత్మ జలమ్ అమ్బునిధావ్ ఇవ
అజ్ఞానుల మనస్సే ఇలా విస్తరిస్తూ, ఎగిసిపడే ఆటలను చూపిస్తుంది; అది సముద్రంలో నీళ్లు ఎలా ఉప్పొంగుతాయో అలా.
యథాస్థితేనైవ చిదమ్బరేణ స్వచిత్త్వమ్ ఏవేతి మనోఽభిధానమ్ । స్ఫారీకృతం తేన జగచ్ చ దృశ్యమ్ ఏవం తతం నైవ తతం చ కిఞ్చిత్
ఎలా ఉన్నా చైతన్యాకాశంతో మనస్సు అనేది మన స్వంత జ్ఞానమే. దానివల్లే లోకం విస్తరించి కనిపిస్తుంది. అందులో అన్నీ వ్యాపించినట్టే కనిపిస్తాయి, కానీ వాస్తవానికి ఏదీ వ్యాపించలేదు.
అథ కిం వీతహవ్యస్య స్థితం తస్మిన్ వనోదరే । కథమ్ ఉద్ధృతవాన్ దేహం స సమ్పన్నశ్ చ కిం కథమ్
ఆ విటహవ్యుడు ఆ అడవి లోయలో ఉన్నప్పుడు అతనికి ఏమైంది? అతడు తన శరీరాన్ని ఎలా విడిచాడు? అతడు ఏ స్థితిని పొందాడు, అది ఎలా జరిగింది?
అనన్తరమ్ అనన్తాత్మ వీతహవ్యాభిధం మనః । స్వమ్ ఏవాత్మచమత్కారమ్ ఇత్థం తమ్ అవబుద్ధవాన్
తరువాత, అనంత స్వరూపుడా, విటహవ్యుడు అనే మనస్సు తన అసలు అద్భుతమైన స్వరూపాన్ని అలా తెలుసుకుంది.
సర్వస్యాస్య గణస్యాభూత్ ప్రాగ్జాతిస్మరణే స్వయమ్ । ఇచ్ఛా కదాచిత్ సకలప్రాగ్జన్మాలోకనం ప్రతి
ఆ సమూహంలోని అందరికీ ఒక సమయంలో తమ గత జన్మలను నేరుగా గుర్తు చేసుకోవాలన్న కోరిక కలిగింది.
అశేషాన్ స దదర్శాథ నష్టాన్ నష్టాన్ స్వదేహకాన్ । అనష్టానాం తతో మధ్యాత్ తం ధరాకోటరస్థితమ్
అప్పుడు అతడు తన గతంలో పోయిన, కనపడని అన్ని శరీరాలను చూశాడు. ఇంకా మిగిలిన వాటిలో, భూమిలో లోయలో ఉన్నదాన్ని చూశాడు.
యదృచ్ఛయైవ ప్రోద్ధర్తుం దేహం తస్యాభవన్ మతిః । శరీరం వీతహవ్యాఖ్యం ధరాకోటరపీడితమ్
ఒక సందర్భంలో, ఆ వీతహవ్యుడు తన శరీరాన్ని ఎత్తాలని ఆలోచించాడు. భూమిలోని ఓ గుహలో అతని శరీరం ఇరుక్కుపోయింది.
ప్రావృడోఘోపనీతం స్వపృష్ఠస్థం పఙ్కమణ్డలమ్ । తృణజాలావకీర్ణత్వం దేహపృష్ఠమృదస్ తథా
వర్షాకాలంలో వచ్చిన వరద నీటితో, అతని శరీరం వెనుక భాగం మట్టితో కప్పబడింది. ఆ మట్టిమీద గడ్డి తంతులు చల్లబడినట్టు కనిపించాయి.
ఏతద్ దృష్ట్వా మహాతేజా ధరావివరయన్త్రితః । భూయో ఽపి చిన్తయామ్ ఆస ధియా పరమబోధయా
ఇది చూసి, ఆ మహాతేజస్సు కలవాడు భూమి గుహలో ఇరుక్కుపోయి, మళ్లీ గొప్ప జ్ఞానంతో ఆలోచించసాగాడు.
సర్వసమ్పిణ్డితాఙ్గత్వాత్ కాయో మే ప్రాణవాయుభిః । మూకశ్ చలితుమ్ ఆక్రాన్తశ్ శక్నోతి న మనాగ్ అపి
నా శరీరంలోని అన్ని అవయవాలు ప్రాణవాయువులతో బలంగా కలిసిపోయాయి. అందువల్ల, ఈ శరీరం కదలడానికి పూర్తిగా అసాధ్యంగా ఉంది; కాస్త కూడా కదలలేకపోతున్నాను.
తద్ గత్వా ప్రవిశామ్య్ ఆశు దేహమ్ ఏతం వివస్వతః । తదీయః పిఙ్గలో దేహమ్ ఉద్ధరిష్యతి మే తతః
నేను వెంటనే వెళ్లి వివస్వంతుని శరీరంలో ప్రవేశిస్తాను. అప్పుడు ఆయన పసుపు వర్ణమైన శరీరం నన్ను అక్కడినుంచి పైకి తీసుకుపోతుంది.