మహోపలతలాఘాతైర్ ధరణీతలమజ్జనైః । జలౌఘాన్దోలనాపాతైస్ తాపైర్ అనలకర్కశైః
భారీ రాళ్లు పడటంతో, భూమి మునిగిపోవడంవల్ల, నీటి ప్రవాహాలు తాకుతూ ఊపిరాడనివ్వక, అగ్ని తీవ్రతతో వేడి పెరిగింది.
కేవలం వహతి స్వైరం కాలే కలితకారణే । పరియాన్తీషు వర్షాసు లహరీష్వ్ ఇవ వారిణి
కాలం తన కారణాలతో కూడి, వానకాలాల్లో నీటిలో అలలు ఎలా స్వేచ్ఛగా కదలుతాయో అలా నిర్బంధం లేకుండా ప్రవహిస్తోంది.
స్వల్పేనైవ స కాలేన తస్మిన్ పర్వతకన్దరే । ప్రావృడోఘవినున్నేన పఙ్కేనోర్వీతలే కృతః
చాలా తక్కువ సమయంలోనే, ఆ కొండ గుహలో వానకాలపు వరదలు తెచ్చిన మట్టితో భూమి మీద అతడు పూర్తిగా కప్పబడ్డాడు.
తత్రాసావ్ అవసద్ భూమేః కోటరే సఙ్కటోదరే । పఙ్కసమ్పిణ్డితస్కన్దః పర్వతే ఽన్తశ్ శిలా యథా
అక్కడ అతడు భూమిలోని ఓ లోతైన రంధ్రంలో, బాగా ఇరుకైన గుహలో ఉండిపోయాడు. అతని భుజాలు మట్టితో ముడిపడి, పర్వతంలోపల ఉన్న రాయి లాగా ఉండిపోయాడు.
శతత్రయే తు వర్షాణామ్ అథ యాతే స్వయం ప్రభుః । ప్రాబుధ్యతాత్మరూపాత్మా ధరాకోటరపీడితః
మూడు వందల సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, ఆ ప్రభువు తానే తన అసలైన స్వరూపంతో, భూమి రంధ్రంలో నలిగిపోయినవాడిగా మేల్కొన్నాడు.
సంవిద్ ఏవాస్య తం దేహం జగ్రాహోర్వీనిపీడితమ్ । న తు ప్రాణమయస్ స్పన్దః ప్రాణసంసరణం వినా
అప్పటికి అతని శరీరాన్ని కేవలం చైతన్యం మాత్రమే పట్టుకుంది, అది భూమిచే నలిగిపోయింది. కానీ అందులో ప్రాణశక్తి కదలిక లేదు, ప్రాణం ప్రవహించలేదు.
ఉత్పత్య ప్రౌఢిమ్ ఆసాద్య కలనా హృదయామ్బరే । స్వమనోరూపిణీ తస్య హృద్య్ ఏవానుబభూవ సా
తరువాత, అతని హృదయాకాశంలో కల్పన ఎదిగి, తన మనసుకు అనుగుణంగా రూపం దాల్చి, అతని హృదయంలోనే అనుభూతి చెందబడింది.
కైలాసకాననే కాన్తే కదమ్బస్య తరోస్ తలే । మునిత్వం శతమ్ అబ్దానాం జీవన్ముక్తాత్మ నిర్మలమ్
కైలాస పర్వతంలోని అందమైన అడవిలో, ఒక కదంబ వృక్షం క్రింద, అతడు శతాబ్దం పాటు మునిగా జీవించాడు. అతని మనస్సు పూర్తిగా స్వతంత్రంగా, శుద్ధంగా ఉండేది.
విద్యాధరత్వం వర్షాణాం శతమ్ ఆధివివర్జితమ్ । యుగపఞ్చకమ్ ఇన్ద్రత్వం ప్రణతం సురచారణైః
అతడు వంద సంవత్సరాలు బాధలేమిగా విద్యాధరుడిగా ఆనందించాడు. ఐదు యుగాలు దేవతలు, గంధర్వులు అతన్ని గౌరవిస్తూ ఇంద్రునిగా ఉండే స్థానం పొందాడు.
మునిత్వాదిషు తేష్వ్ అస్య ప్రతిభాసేషు భో మునే । నియమో ఽనియమశ్ చైవ దిక్కాలనియతేః కథమ్
ఓ మునీశ్వరా, మునిత్వం లాంటి ఈ భ్రమలలో, దిక్కు, కాలం నిర్ణయించబడినప్పుడు నియమం లేదా నియమం లేకపోవడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
సర్వాత్మికైషా చిచ్ఛక్తిర్ యత్రోదేతి యథా యథా । తథా తథాశు భవతి తదాత్మైకస్వభావతః
ఈ చైతన్యశక్తి అన్నింటికీ ఆధారం. అది ఎక్కడ, ఎలా ప్రబలుతుందో అక్కడ, అలా, వెంటనే ఆ స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది.
యదా యత్ర యథా బుద్ధో నియమస్ స తథా స్థితః । దేశకాలాదినియమక్రమాణాం తన్మయాత్మనామ్
ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా మనస్సు బోధతో మేల్కొంటుందో, అలా ఆ స్థితి ఏర్పడుతుంది. స్థలం, కాలం, ఇతర పరిస్థితుల పరంపరలో మనస్సు లీనమై ఉన్నవారికి ఇదే క్రమంగా ఉంటుంది.
తేన నానావిధాన్య్ ఏష జగన్తి పరిదృష్టవాన్ । హృది సంవేదనాకాశే వీతహవ్యో వివాసనః
అలా హృదయంలోని జ్ఞానాకాశంలో, వితహవ్యుడు అన్ని రకాల లోకాలను చూసాడు. అతడు వాసనలూ, భ్రమలూ లేని స్థితిలో ఉన్నాడు.
సమ్యగ్బోధవతామ్ ఏషా వాసనైవ న వాసనా । జ్ఞానాగ్నిదగ్ధా దగ్ధస్య కేవ బీజస్య బీజతా
నిజంగా బోధ కలిగినవారికి వాసన అనేది వాసన కాదు. జ్ఞానాగ్ని కాలిన విత్తనం ఇక విత్తనం కాదు కదా, అలాగే.
కల్పమ్ ఏకం గణత్వం స చన్ద్రమౌలేశ్ చకార హ । సమస్తవిద్యానియతం త్రికాలామలదర్శనమ్
చంద్రకిరీటుడు ఒక యుగాన్ని లెక్కించదగ్గ కాలంగా చేశాడు. అతనికి మూడు కాలాల్లోను స్పష్టమైన, స్థిరమైన సమస్త జ్ఞానం దర్శనం కలిగింది.
యో యాదృగ్దృఢసంస్కారస్ స సమ్పశ్యతి తాదృశమ్ । జీవన్ముక్తతయైవైతద్ వీతహవ్యో ఽనుభూతవాన్
ఎవరికి ఎలాంటి బలమైన అభిప్రాయం ఉంటే, వారు అదే విధంగా చూస్తారు. ఇదే విధంగా, వీతహవ్యుడు జీవన్ముక్తుడిగా అదే అనుభవించాడు.
ఏవం స్థితే మునిశ్రేష్ఠ జీవన్ముక్తమతేర్ అపి । బన్ధమోక్షదృశస్ సన్తి వీతహవ్యాత్మనో యథా
ఇలా ఉన్నప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠా, జీవన్ముక్తుని మనస్సులో కూడా బంధనము, విముక్తి అనే భావనలు ఉంటాయి. వీతహవ్యుని విషయంలోనూ ఇదే జరిగింది.
యథాస్థితమ్ ఇదం విశ్వం శాన్తమ్ ఆకాశనిర్మలమ్ । బ్రహ్మైవ జీవన్ముక్తానాం బన్ధమోక్షదృశః కుతః
ఈ విశ్వం ఎలా ప్రశాంతంగా, ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉందో, జీవన్ముక్తులకు, అంటే పరబ్రహ్మరూపులైన వారికి బంధనమో విముక్తియో ఎలా ఉంటాయి?
ఏవం సంవిన్నభో భాతి యత్ర యత్ర యథా యథా । తత్ర తత్ర తథా తావత్ తావత్ తద్ విన్దతే తతమ్
ఈ చైతన్యము ఎక్కడ ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అక్కడ అక్కడ అదే విధంగా వ్యాపించి ఉంటుంది.
తేనానుభూతాని బహూన్య్ అనుభూయన్త ఏవ చ । జగన్తి సర్వాత్మతయా బ్రహ్మరూపేణ రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఆయన అనేక లోకాలను అనుభవించాడు, ఇంకా అనుభవిస్తూనే ఉన్నాడు. అవన్నీ బ్రహ్మస్వరూపంగా, సమస్తాన్ని ఆవరించి ఉన్నట్లుగా ఆయనకు అనిపిస్తున్నాయి.
ధరాకోటరనిర్మగ్నవీతహవ్యచిదాత్మసు । జగత్సు తేష్వ్ అసఙ్ఖ్యేషు నీరూపేషు మహాత్మసు
భూమిలోని లోయలలో లీనమై ఉన్న ఆ అనేక లోకాలలో, హవిస్సులు లేని ఆత్మలలో, రూపరహితమైన గొప్ప ఆత్మలు ఉన్నారు.
యశ్ శక్రో ఽనవబుద్ధాత్మా సో ఽద్య చీనేషు పార్థివః । కర్తుం ప్రవృత్తో మృగయాం క్షణే ఽస్మిన్ నీపకాననే
తన అసలైన స్వరూపాన్ని గ్రహించని వాడు, ఒకప్పుడు ఇంద్రుడై ఉండగా, ఇప్పుడు అదే వాడు చైనా దేశంలో రాజుగా, ఈ క్షణంలో అడవిలో వేటకు సిద్ధమవుతున్నాడు.
యో హంసో ఽనవబుద్ధాత్మా పద్మే పైతామహే ఽభవత్ । స్థితస్ స ఏష దాశేశః కైలాసవనకుఞ్జకే
తనను తాను తెలియని వాడు, ఒకప్పుడు ఆదికాలంలో పద్మంలో హంసగా ఉన్న వాడు, ఇప్పుడు అదే వాడు ఈ దాశేశుడు అయి, కైలాస పర్వతంలోని వనంలో నివసిస్తున్నాడు.
యో రాజానవబుద్ధాత్మా భూమౌ సౌరాష్ట్రమణ్డలే । స ఏష హి స్థితో ఽన్ధ్రాణాం గ్రామే విపులపాదపః
తన స్వరూపాన్ని తెలియకపోయిన ఒక రాజు భూమిపై సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో ఉండేవాడు. ఇప్పుడు అతడే ఆంధ్రుల ఊరిలో ఉన్న పెద్ద వృక్షంగా నిలిచాడు.
మానసః కిల సర్గో ఽసౌ వీతహవ్యస్య తత్ర యే । దేహినో భ్రాన్తిమాత్రం తే వదేహాకారిణః కథమ్
వీతహవ్యుని ఆ సృష్టి అంతా మనస్సులో కలిగినదే. అక్కడ ఉన్న శరీరధారులు అందరూ మాయలో ఉన్నవాళ్లే — వాళ్లను నిజంగా శరీరాలు ఉన్నవాళ్లని ఎలా చెప్పగలం?
యది భ్రాన్త్యేకమాత్రాత్మ వీతహవ్యస్య తజ్ జగత్ । తద్ ఇదం భాసతే నామ కిమ్మయం ప్రతిభాసతే
వీతహవ్యుని ఆ లోకం ఒక మాయ మాత్రమే అయితే, ఇక్కడ పేరుతో కనిపిస్తున్నది ఏమిటి? అది నిజంగా ఏ పదార్థమై కనిపిస్తోంది?
వస్తుతస్ తు న తన్ నామ జగన్ నేదం చ నేతరత్ । న చాపి న జగత్సత్తా బ్రహ్మేదం భాతి కేవలమ్
నిజంగా చూస్తే, 'ఈ లోకం' అని చెప్పదగినదీ లేదు, 'ఆ లోకం' అని చెప్పదగినదీ లేదు. అలాగే లోకసత్త్వం లేదని కూడా కాదు. ఇక్కడ పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తోంది.
భావి భూతం భవిష్యచ్ చ తచ్ చేదం చ తథేతరత్ । జగత్ సర్వమ్ ఇదం దృశ్యం సంవిన్మాత్రమనోమయమ్
భవిష్యత్తు, గతమయినది, జరుగబోయేది, ఇది, అది, ఇంకా ఇతరమయినది — ఈ మొత్తం కనబడే లోకం అంతా మనస్సు రూపమైన చైతన్యమే.
ఏవంరూపమ్ ఇదం యావన్ న పరిజ్ఞాతమ్ ఈదృశమ్ । వజ్రసారం దృఢం తావజ్ జాతం సత్ పరమామ్బరమ్
ఇది నిజమైన స్వరూపంగా పూర్తిగా గ్రహించబడే వరకు, ఇది వజ్రంలా దృఢంగా, స్థిరంగా ఉండి, పరమాకాశంలా కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞానాం మన ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రవిజృమ్భతే । ప్రత్యుల్లాసవిలాసాత్మ జలమ్ అమ్బునిధావ్ ఇవ
అజ్ఞానుల మనస్సే ఇలా విస్తరిస్తూ, ఎగిసిపడే ఆటలను చూపిస్తుంది; అది సముద్రంలో నీళ్లు ఎలా ఉప్పొంగుతాయో అలా.