అన్తర్ ఏవ శశామాస్య క్రమేణ ప్రాణసన్తతిః । జ్వాలాజాలపరిస్పన్దో దగ్ధేన్ధన ఇవానలే
అతని లోపల ఊపిరి ప్రవాహం క్రమంగా తగ్గిపోతూ, కాలిన కట్టెలు మంటలో మిగిలిన అగ్ని మెల్లగా మసకబారినట్టు నిశ్శబ్దంగా అయిపోయింది.
అనన్తర్నిష్ఠతాం యాతే బాహ్యార్థే చాప్య్ అసంస్థితే । శేషే తు లబ్ధసంస్థానే తస్య స్ఫురితపక్ష్మణీ
అతని మనస్సు అనంతమైన లోపల స్థిరమై, బయట ఉన్న వస్తువులు ఏవీ మనసులో నిలవక పోయినప్పుడు, చివరకు అతని కళ్ల రెప్పలు కొద్దిగా కదలడం మాత్రమే జీవితం ఉన్నదని చూపే సూచనగా మిగిలింది.
ఘ్రాణప్రాన్తగతాల్పాల్పసమాలోక ఇవేక్షణే । అర్ధకుట్మలితైః పద్మైశ్ శ్రియమ్ ఆయయతుస్ సమామ్
అతని చూపు, చెరువు ఒడ్డున అరవెల్లిన కమలపు కొమ్మలు లాగ, కాస్త తెరిచి ముద్దగా మెరిసింది; ఆ చూపులో నిశ్చలమైన అందం కనిపించింది.
సమకాయశిరోగ్రీవస్థానకస్ స మహామతిః । ఆసీచ్ ఛైలాద్ ఇవోత్కీర్ణశ్ చిత్రార్పిత ఇవాథ వా
ఆ మహాత్ముడు తన శరీరం, తల, మెడను సమంగా ఉంచి, కొండపై చెక్కిన విగ్రహంలా, లేక అక్కడ వేసిన చిత్రంలా కూర్చున్నాడు.
తథా ప్రతిష్ఠతస్ తస్య సంవత్సరశతత్రయమ్ । కోటరే విన్ధ్యకచ్ఛస్య యయావ్ అర్ధముహూర్తవత్
అలా స్థిరంగా కూర్చున్న అతనికి, వింధ్య పర్వతపు గుహలో మూడు వందల సంవత్సరాలు అర ముహూర్తం లాగే వేగంగా గడిచిపోయాయి.
ఏతావన్తమ్ అసౌ కాలం నాబుధ్యత కిలాత్మవాన్ । జీవన్ముక్తతయా ధ్యానీ న చ తత్యాజ తాం తనుమ్
ఆంతరంగికుడైన అతను అంతకాలం ధ్యానంలో లీనమై ఉండిపోయాడు. జీవన్ముక్తునిగా ఉన్నప్పటికీ, ఆ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టలేదు.
తావత్కాలం స సుభగో న ప్రాబుధ్యత యోగవిత్ । ఉద్దామైర్ అమ్బుదారావైర్ ఆసారభరఘర్ఘరైః
అంత కాలం యోగాన్ని తెలిసిన ఆ భాగ్యశాలి ముని, మబ్బుల గర్జనలతో కూడిన భారీ వర్షపు శబ్దాల మధ్య కూడా మేలుకోలేదు.
పర్యన్తమణ్డలాధీశమృగయారవబృంహితైః । ఋక్షవానరనిర్హ్రాదైర్ మాతఙ్గాస్ఫోటనిస్స్వనైః
పర్వత ప్రాంతాల పాలకులను వెంబడించే వేటగాళ్ల అరుపులతో, ఎలుగుబంట్లు, కోతుల కేకలతో, ఏనుగుల గర్జనలతో ఆ ప్రాంతం మారుమోగింది.
సింహసంరమ్భరటితైర్ నిర్ఝరారావఝాఙ్కృతైః । విషమాశనిసమ్పాతైర్ గజకోలాహలైర్ ఘనైః
సింహాల గర్జనలు, జలపాతాల మోగుడు ధ్వనులు, మెరుపుల మిన్నలు, ఏనుగుల ఘోర శబ్దాలు అక్కడ ప్రతిధ్వనించాయి.
ప్రమత్తశరభాస్ఫోటైర్ భూకమ్పతటఘట్టనైః । వనదాహధమద్ధ్వానైర్ జలౌఘాహతవేల్లనైః
పిచ్చి శరభాలు గర్జించడంవల్ల, భూమి కంపించడంవల్ల, అరణ్యంలో మంటలు మ్రోగడంవల్ల, నీటి ప్రవాహాలు ఉప్పొంగడంవల్ల అక్కడ పెద్ద కలకలం ఏర్పడింది.
మహోపలతలాఘాతైర్ ధరణీతలమజ్జనైః । జలౌఘాన్దోలనాపాతైస్ తాపైర్ అనలకర్కశైః
భారీ రాళ్లు పడటంతో, భూమి మునిగిపోవడంవల్ల, నీటి ప్రవాహాలు తాకుతూ ఊపిరాడనివ్వక, అగ్ని తీవ్రతతో వేడి పెరిగింది.
కేవలం వహతి స్వైరం కాలే కలితకారణే । పరియాన్తీషు వర్షాసు లహరీష్వ్ ఇవ వారిణి
కాలం తన కారణాలతో కూడి, వానకాలాల్లో నీటిలో అలలు ఎలా స్వేచ్ఛగా కదలుతాయో అలా నిర్బంధం లేకుండా ప్రవహిస్తోంది.
స్వల్పేనైవ స కాలేన తస్మిన్ పర్వతకన్దరే । ప్రావృడోఘవినున్నేన పఙ్కేనోర్వీతలే కృతః
చాలా తక్కువ సమయంలోనే, ఆ కొండ గుహలో వానకాలపు వరదలు తెచ్చిన మట్టితో భూమి మీద అతడు పూర్తిగా కప్పబడ్డాడు.
తత్రాసావ్ అవసద్ భూమేః కోటరే సఙ్కటోదరే । పఙ్కసమ్పిణ్డితస్కన్దః పర్వతే ఽన్తశ్ శిలా యథా
అక్కడ అతడు భూమిలోని ఓ లోతైన రంధ్రంలో, బాగా ఇరుకైన గుహలో ఉండిపోయాడు. అతని భుజాలు మట్టితో ముడిపడి, పర్వతంలోపల ఉన్న రాయి లాగా ఉండిపోయాడు.
శతత్రయే తు వర్షాణామ్ అథ యాతే స్వయం ప్రభుః । ప్రాబుధ్యతాత్మరూపాత్మా ధరాకోటరపీడితః
మూడు వందల సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, ఆ ప్రభువు తానే తన అసలైన స్వరూపంతో, భూమి రంధ్రంలో నలిగిపోయినవాడిగా మేల్కొన్నాడు.
సంవిద్ ఏవాస్య తం దేహం జగ్రాహోర్వీనిపీడితమ్ । న తు ప్రాణమయస్ స్పన్దః ప్రాణసంసరణం వినా
అప్పటికి అతని శరీరాన్ని కేవలం చైతన్యం మాత్రమే పట్టుకుంది, అది భూమిచే నలిగిపోయింది. కానీ అందులో ప్రాణశక్తి కదలిక లేదు, ప్రాణం ప్రవహించలేదు.
ఉత్పత్య ప్రౌఢిమ్ ఆసాద్య కలనా హృదయామ్బరే । స్వమనోరూపిణీ తస్య హృద్య్ ఏవానుబభూవ సా
తరువాత, అతని హృదయాకాశంలో కల్పన ఎదిగి, తన మనసుకు అనుగుణంగా రూపం దాల్చి, అతని హృదయంలోనే అనుభూతి చెందబడింది.
కైలాసకాననే కాన్తే కదమ్బస్య తరోస్ తలే । మునిత్వం శతమ్ అబ్దానాం జీవన్ముక్తాత్మ నిర్మలమ్
కైలాస పర్వతంలోని అందమైన అడవిలో, ఒక కదంబ వృక్షం క్రింద, అతడు శతాబ్దం పాటు మునిగా జీవించాడు. అతని మనస్సు పూర్తిగా స్వతంత్రంగా, శుద్ధంగా ఉండేది.
విద్యాధరత్వం వర్షాణాం శతమ్ ఆధివివర్జితమ్ । యుగపఞ్చకమ్ ఇన్ద్రత్వం ప్రణతం సురచారణైః
అతడు వంద సంవత్సరాలు బాధలేమిగా విద్యాధరుడిగా ఆనందించాడు. ఐదు యుగాలు దేవతలు, గంధర్వులు అతన్ని గౌరవిస్తూ ఇంద్రునిగా ఉండే స్థానం పొందాడు.
మునిత్వాదిషు తేష్వ్ అస్య ప్రతిభాసేషు భో మునే । నియమో ఽనియమశ్ చైవ దిక్కాలనియతేః కథమ్
ఓ మునీశ్వరా, మునిత్వం లాంటి ఈ భ్రమలలో, దిక్కు, కాలం నిర్ణయించబడినప్పుడు నియమం లేదా నియమం లేకపోవడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
సర్వాత్మికైషా చిచ్ఛక్తిర్ యత్రోదేతి యథా యథా । తథా తథాశు భవతి తదాత్మైకస్వభావతః
ఈ చైతన్యశక్తి అన్నింటికీ ఆధారం. అది ఎక్కడ, ఎలా ప్రబలుతుందో అక్కడ, అలా, వెంటనే ఆ స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది.
యదా యత్ర యథా బుద్ధో నియమస్ స తథా స్థితః । దేశకాలాదినియమక్రమాణాం తన్మయాత్మనామ్
ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా మనస్సు బోధతో మేల్కొంటుందో, అలా ఆ స్థితి ఏర్పడుతుంది. స్థలం, కాలం, ఇతర పరిస్థితుల పరంపరలో మనస్సు లీనమై ఉన్నవారికి ఇదే క్రమంగా ఉంటుంది.
తేన నానావిధాన్య్ ఏష జగన్తి పరిదృష్టవాన్ । హృది సంవేదనాకాశే వీతహవ్యో వివాసనః
అలా హృదయంలోని జ్ఞానాకాశంలో, వితహవ్యుడు అన్ని రకాల లోకాలను చూసాడు. అతడు వాసనలూ, భ్రమలూ లేని స్థితిలో ఉన్నాడు.
సమ్యగ్బోధవతామ్ ఏషా వాసనైవ న వాసనా । జ్ఞానాగ్నిదగ్ధా దగ్ధస్య కేవ బీజస్య బీజతా
నిజంగా బోధ కలిగినవారికి వాసన అనేది వాసన కాదు. జ్ఞానాగ్ని కాలిన విత్తనం ఇక విత్తనం కాదు కదా, అలాగే.
కల్పమ్ ఏకం గణత్వం స చన్ద్రమౌలేశ్ చకార హ । సమస్తవిద్యానియతం త్రికాలామలదర్శనమ్
చంద్రకిరీటుడు ఒక యుగాన్ని లెక్కించదగ్గ కాలంగా చేశాడు. అతనికి మూడు కాలాల్లోను స్పష్టమైన, స్థిరమైన సమస్త జ్ఞానం దర్శనం కలిగింది.
యో యాదృగ్దృఢసంస్కారస్ స సమ్పశ్యతి తాదృశమ్ । జీవన్ముక్తతయైవైతద్ వీతహవ్యో ఽనుభూతవాన్
ఎవరికి ఎలాంటి బలమైన అభిప్రాయం ఉంటే, వారు అదే విధంగా చూస్తారు. ఇదే విధంగా, వీతహవ్యుడు జీవన్ముక్తుడిగా అదే అనుభవించాడు.
ఏవం స్థితే మునిశ్రేష్ఠ జీవన్ముక్తమతేర్ అపి । బన్ధమోక్షదృశస్ సన్తి వీతహవ్యాత్మనో యథా
ఇలా ఉన్నప్పుడు, మునిశ్రేష్ఠా, జీవన్ముక్తుని మనస్సులో కూడా బంధనము, విముక్తి అనే భావనలు ఉంటాయి. వీతహవ్యుని విషయంలోనూ ఇదే జరిగింది.
యథాస్థితమ్ ఇదం విశ్వం శాన్తమ్ ఆకాశనిర్మలమ్ । బ్రహ్మైవ జీవన్ముక్తానాం బన్ధమోక్షదృశః కుతః
ఈ విశ్వం ఎలా ప్రశాంతంగా, ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉందో, జీవన్ముక్తులకు, అంటే పరబ్రహ్మరూపులైన వారికి బంధనమో విముక్తియో ఎలా ఉంటాయి?
ఏవం సంవిన్నభో భాతి యత్ర యత్ర యథా యథా । తత్ర తత్ర తథా తావత్ తావత్ తద్ విన్దతే తతమ్
ఈ చైతన్యము ఎక్కడ ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అక్కడ అక్కడ అదే విధంగా వ్యాపించి ఉంటుంది.
తేనానుభూతాని బహూన్య్ అనుభూయన్త ఏవ చ । జగన్తి సర్వాత్మతయా బ్రహ్మరూపేణ రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఆయన అనేక లోకాలను అనుభవించాడు, ఇంకా అనుభవిస్తూనే ఉన్నాడు. అవన్నీ బ్రహ్మస్వరూపంగా, సమస్తాన్ని ఆవరించి ఉన్నట్లుగా ఆయనకు అనిపిస్తున్నాయి.