హరణాదానసంరమ్భవిభ్రమభ్రమభూమిషు । శక్తతా దృశ్యతే రామ న దైవస్యౌషధేర్ ఇవ
రామా, తీసుకోవడం, ఇవ్వడం, ప్రయత్నించడం, అయోమయం, తిరుగుడు వంటి విషయాల్లో శక్తి కనిపిస్తుంది; అదృష్టం కాదు. మందు వాడినప్పుడు ఫలితం కలిగేలా ఉండే విధంగా, ఇక్కడ కూడా అదృష్టానికి చోటు లేదు.
సకలకారణకార్యవివర్జితం నిజవికల్పవశాద్ ఉపకల్పితమ్ । త్వమ్ అనవేక్ష్య హి దైవమ్ అసన్మయం శ్రయ శుభాశయ పౌరుషమ్ ఉత్తమమ్
అన్ని కారణాలు, ఫలితాలు లేనప్పుడు, మన మనస్సులో కలిగే ఊహలే ఉంటాయి. అసత్యమైన అదృష్టాన్ని పట్టించుకోకుండా, శుభమైన మనసుతో నీవు ఉత్తమమైన మానవ ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ ప్రతిష్ఠామ్ అలమ్ ఆగతమ్ । యల్ లోకే తద్ వద బ్రహ్మన్ దైవమ్ ఏవం కిమ్ ఉచ్యతే
భగవంతుడా, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు. ఈ లోకంలో 'దైవం' అని ఏది అంటారు? దయచేసి చెప్పు బ్రహ్మన్, ఆధారం బలంగా ఏర్పడింది.
పౌరుషం సర్వకార్యాణాం కర్తృ రాఘవ నేతరత్ । ఫలభోక్తృ చ సర్వత్ర న దైవం తత్ర కారణమ్
రాఘవా, అన్ని పనులకు మనుష్యుడి ప్రయత్నమే కారణం, ఇంకేమీ కాదు. ఫలితాన్ని అనుభవించేది కూడా మనుష్యుడే, దైవం కారణం కాదు.
దైవం న కిఞ్చిత్ కురుతే న చ భుఙ్క్తే న విద్యతే । న దృశ్యతే నాద్రియతే కేవలం కల్పనేదృశీ
దైవం ఏమీ చేయదు, ఏదీ అనుభవించదు, అది అసలు లేదు కూడా. అది కనబడదు, ఎవరూ గౌరవించరు — కేవలం ఊహ మాత్రమే.
సిద్ధస్య పౌరుషేణేహ ఫలస్య ఫలశాలినామ్ । శుభాశుభా వా సమ్పత్తిర్ దైవశబ్దేన కథ్యతే
ఈ లోకంలో ఫలితాన్ని పొందేవారికి, అది మనుష్యుని ప్రయత్నంతోనే సిద్ధిస్తుంది. అది శుభమా, అశుభమా అయినా, ఆ సంపదను 'దైవం' అని అంటారు.
పౌరుషోపనతా నిత్యమ్ ఇష్టానిష్టస్య వస్తునః । ప్రాప్తిర్ ఇష్టాప్య్ అనిష్టా వా దైవశబ్దేన కథ్యతే
మనుష్యుడు చేసే ప్రయత్నంతో మనకు ఇష్టమైనదైనా, ఇష్టంలేనిదైనా వస్తే, దానిని 'దైవం' అని అంటారు.
భావీ త్వ్ అవశ్యమ్ ఏవార్థః పురుషార్థైకసాధనః । యస్ సో ఽస్మింల్ లోకసఙ్ఘాతే దైవశబ్దేన కథ్యతే
ఈ లోకంలో మనుష్యుని ప్రయత్నంతో తప్పక జరిగే ఫలితాన్ని 'దైవం' అని పిలుస్తారు.
న తు రాఘవ లోకస్య కస్యచిత్ కిఞ్చిద్ ఏవ హి । దైవమ్ ఆకాశకల్పం హి కరోతి న కరోతి వా
రాఘవా, నిజంగా ఈ లోకంలో ఎవరికీ దైవం ఏమీ చేయదు; అది ఆకాశంలా ఉంటుంది, చేస్తుందో లేదో మనకు తేడా ఉండదు.
పురుషార్థస్య సిద్ధస్య శుభాశుభఫలోదయే । ఇదమ్ ఇత్థం స్థితిర్ ఇతి యోక్తిస్ తద్ దైవమ్ ఉచ్యతే
మనుష్యుని ప్రయత్నం ఫలించి, మంచి లేదా చెడు ఫలితం వచ్చినప్పుడు, 'ఇది ఇలా జరిగింది' అని చెప్పడాన్నే దైవం అంటారు.
ఇత్థం మమాభవద్ బుద్ధిర్ ఇత్థం మే నిశ్చయో హ్య్ అభూత్ । ఇతి కర్మఫలావాప్తిర్ యోక్తిస్ తద్ దైవమ్ ఉచ్యతే
ఇలా నా మనసులో ఆలోచన కలిగింది, ఇలా నేను నిశ్చయించుకున్నాను, అలా నేను చేసిన పనికి ఫలితం వచ్చింది — ఈ విధంగా ఆలోచించడం, ఇదే అదృష్టమని అంటారు.
ఇష్టానిష్టఫలావాప్తావ్ ఏవమ్ ఇత్యర్థవాచకమ్ । ఆశ్వాసనామాత్రవచో దైవమ్ ఇత్య్ ఏవ కథ్యతే
మనకు ఇష్టమైన లేదా ఇష్టంలేని ఫలితాలు వచ్చినప్పుడు 'ఇలా జరిగింది' అని చెప్పడం కేవలం మనసుకు ఓదార్పు మాట మాత్రమే; ఇదే అదృష్టమని అంటారు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ ప్రాగ్ యత్ కర్మోపసఞ్చితమ్ । తద్ ఏతద్ దైవమ్ ఇత్య్ ఉక్తమ్ అపమృష్టం కథం త్వయా
భగవంతుడా, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు, మనం ముందుగా చేసిన పనులే అదృష్టమని అంటారు; అలాంటిది నువ్వు ఎలా తేలికగా కొట్టిపారేస్తావు?
సాధు రాఘవ జానాసి శృణు వక్ష్యామి తే ఽఖిలమ్ । దైవం నాస్తీతి తే యేన స్థిరా బుద్ధిర్ భవిష్యతి
బాగున్నావు రాఘవా, నీవు బాగా అర్థం చేసుకున్నావు. విను, నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతాను. అదృష్టం లేదని నీకు స్థిరమైన నమ్మకం కలిగేలా చెబుతాను.
యా మగ్నా వాసనా పూర్వం బభూవ కిల భూరిశః । సైవేయం కర్మభావేన నౄణాం పరిణతిం గతా
మనిషిలో గతంలో బలంగా ఉన్న వాసన ఇప్పుడు కర్మఫలంగా పరిపక్వతను పొందింది.
జన్తుర్ యద్వాసనో నామ తత్కర్మా భవతి క్షణాత్ । అన్యకర్మాన్యభావశ్ చేత్య్ ఏతన్ నైవోపపద్యతే
ప్రాణికి ఏ వాసన ఉంటే, వెంటనే ఆ వాసన ప్రకారం పని జరుగుతుంది; వేరే పని లేకపోవడం, వేరే వాసన లేకపోవడం అసాధ్యం.
గ్రామగో గ్రామమ్ ఆప్నోతి పత్తనార్థీ చ పత్తనమ్ । యో యో యద్వాసనస్ తత్ తత్ స స ప్రయతతే తథా
ఎవరికి గ్రామం కావాలనిపిస్తే వారు గ్రామాన్ని పొందుతారు; పట్టణం కోరేవారు పట్టణాన్ని పొందుతారు. ఎవరి వాసన ఎలా ఉంటే, వారు అలాగే ప్రయత్నిస్తారు.
యద్ ఏవ తీవ్రసంవేగాద్ ఇహ కర్మ కృతం పురా । తద్ ఏవ దైవశబ్దేన పర్యాయేణ హి కథ్యతే
ఇక్కడ గతంలో ఏ పని తీవ్రమైన సంకల్పంతో చేయబడిందో, దానినే 'దైవం' అని పిలుస్తారు.
ఏవం దైవం స్వకర్మాణి కర్మ ప్రౌఢా స్వవాసనా । వాసనా మనసో నాన్యా మనో హి పురుషస్ స్మృతః
ఇలా, విధి అనేది మనమే చేసిన పనులే; ఆ పనులు మన మనసులో ఉండే వాసనల పరిపక్వ రూపం. వాసన అనేది మనసుకు వేరుగా కాదు, ఎందుకంటే మనసే మనిషి అని చెప్పబడింది.
యద్ దైవం తాని కర్మాణి కర్మ సాధో మనో హి తత్ । మనో హి పురుషస్ తస్మాద్ దైవం నాస్తీతి నిశ్చయః
విధి అని పిలవబడేది ఆ పనులే; ఆ పనులు మనసే. మనసే మనిషి కాబట్టి, విధి అనేది దానికి వేరుగా లేదని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు.
ఏకమ్ ఏవ మనో జన్తోర్ యథా ప్రయతతే హి యత్ । నూనం తత్ తద్ అవాప్నోతి స్వత ఏవ న దైవతః
ఏ జీవి మనసు ఏదైనా కోరితే, అది తన ప్రయత్నంతోనే దాన్ని సాధిస్తుంది, విధివల్ల కాదు.
మనశ్ చిత్తం వాసనా చ కర్మ దైవం స్వనిశ్చయః । రామ పుంనిశ్చయస్యైతాస్ సఞ్జ్ఞాస్ సద్భిర్ ఉదాహృతాః
రామా, మనస్సు, చిత్తం, వాసన, పని, విధి, స్వీయనిశ్చయం—ఇవి అన్నీ మనిషి సంకల్పానికి జ్ఞానులు ఉపయోగించే పేర్లే.
ఏవంనామా హి పురుషో దృఢభావనయా యథా । నిత్యం ప్రయతతే రామ ఫలమ్ ఆప్నోత్య్ అలం తథా
రామా, ఎవరు ఇలాంటి దృఢమైన నమ్మకంతో ఎప్పుడూ ప్రయత్నిస్తారో, వారు తగిన ఫలితాన్ని తప్పకుండా పొందుతారు.
ఏవం పురుషకారేణ సర్వమ్ ఏవ రఘూద్వహ । ప్రాప్యతే నేతరేణేహ తస్మాత్ స శుభదో ఽస్తు తే
రఘువంశశ్రేష్ఠ రామా, ఈ లోకంలో అన్నీ మన స్వంత ప్రయత్నంతోనే సాధ్యమవుతాయి, వేరే విధంగా కాదు. అందుకే నీకు మంచి ప్రయత్నం కలగాలని ఆశిస్తున్నాను.
ప్రాక్తనం వాసనాజాలం నియోజయతి మాం యథా । మునే తథైవ తిష్ఠామి కృపణః కిం కరోమ్య్ అహమ్
మహర్షీ, గత జన్మల వాసనలు నన్ను ఎలా నడిపిస్తాయో, అలాగే నేను బలహీనంగా ఉండిపోతున్నాను. నేను还能 చేయగలను?
అత ఏవ హి హే రామ శ్రేయః ప్రాప్నోషి శాశ్వతమ్ । స్వప్రయత్నోపనీతేన పౌరుషేణైవ నాన్యథా
కాబట్టి రామా, నీవు శాశ్వతమైన శ్రేయస్సును నీ స్వంత ప్రయత్నంతోనే పొందగలవు, వేరే మార్గం లేదు.
ద్వివిధో వాసనావ్యూహశ్ శుభశ్ చైవాశుభశ్ చ తే । ప్రాక్తనో విద్యతే రామ ద్వయోర్ ఏకతరో ఽథ వా
రామా, మనలో రెండు విధాల వాసనలు ఉంటాయి — ఒకటి శుభమైనది, మరొకటి అశుభమైనది. ఇవి రెండింటిలో ఒకటి లేదా రెండూ కూడా మన పూర్వజన్మల నుంచీ మనలో ఉంటాయి.
వాసనౌఘేన శుద్ధేన తత్ర చేద్ అద్య నీయసే । తత్ క్రమేణ శుభేనైవ పదం ప్రాప్నోషి శాశ్వతమ్
ఈ రోజు నీలో ఉన్న శుభవాసనల ప్రభావంతో నువ్వు నడిపించబడితే, ఆ శుభత వల్ల నువ్వు క్రమంగా శాశ్వతమైన స్థితిని చేరుకుంటావు.
అథ చేద్ అశుభో భావస్ త్వాం యోజయతి సఙ్కటే । ప్రాక్తనస్ తద్ అసౌ యత్నాజ్ జేతవ్యో భవతా బలాత్
కానీ, అశుభవాసన నీను కష్టాల్లోకి లాగితే, ఆ పాత వాసనను నువ్వు బలవంతంగా నీ ప్రయత్నంతో జయించాలి.
ప్రాజ్ఞ చేతనమాత్రం త్వం న దేహస్ త్వం జడాత్మకః । తద్ ఏవ చేతస్య్ అన్యేన చేత్ తత్ త్వం క్వేవ విద్యసే
నీవు శుద్ధమైన చైతన్యస్వరూపుడవు, ఈ జడమైన శరీరం కాదు. మరి, నీవు ఇంకొక మనస్సుతో ఏకమైపోతే, నిజంగా నువ్వు ఎక్కడ ఉన్నావు? నువ్వు ఎవరు?