సంవిదశ్ చ్యవనం దుఃఖం సంవిదో మా చ్యుతో భవ । ఏతావతైకధ్యానేన నిత్యధ్యానో భవాత్మదృక్
చైతన్యం నుండి దూరమవడం బాధ. ఆ చైతన్యాన్ని వదలవద్దు. ఈ ఏకాగ్రతతో ఎప్పుడూ ధ్యానంలో ఉండి, ఆత్మను దర్శించు.
అభావే దుఃఖదస్యాన్తర్ దృశ్యాదృశ్యస్య వస్తునః । సఙ్కల్పోన్ముఖతాం విద్ధి దుఃఖదాం సంవిదశ్ చ్యుతిమ్
బయట కనిపించే, కనిపించని వస్తువుల వల్ల కలిగే అంతర్గత బాధలు లేకపోయినప్పుడు, మనస్సు ఊహల వైపు మొగ్గు చూపుతుంది. ఆ ఊహలు మళ్లీ బాధను కలిగిస్తాయి. ఇదే చైతన్యం దిగజారినదని తెలుసుకో.
జడేషూపలభేదేషు మనోదేహేన్ద్రియాదిషు । కీదృశీ కర్తృతా చిత్త కథం వ్యోమ్ని వనం భవేత్
మనస్సు, శరీరం, ఇంద్రియాలు మొదలైన వాటిలో ఉన్న జడమైన అనుభూతుల్లో, మనస్సుకు ఏ విధమైన చేయూత ఉంటుంది? ఆకాశంలో అడవి ఎలా ఉండగలదు?
నిరస్తకలనాపఙ్కే మననధ్వంసరూపిణి । న చైవాత్మని కర్తృత్వం సమ్భవత్య్ అమ్బరాఙ్గవత్
భావనల మురికి తొలగిపోయి, ఆలోచనలు నశించినప్పుడు, ఆత్మలో చేయూత ఉండదు. అది ఆకాశంలో భాగాల్లా అసాధ్యమే.
అయం కేవలమ్ ఆత్మైవ నానానానాతయాత్మని । స్ఫురత్య్ అబ్ధిర్ ఇవామ్భోభిర్ ముధా లోకః కదర్థితః
ఇది స్వయంగా ఆత్మే ఆత్మలో ప్రకాశిస్తుంది. ఇది అనేకం కాదు, ఒక్కటి కూడా కాదు. సముద్రం తన నీటిలో కనిపించునట్లు, ఈ లోకమంతా వ్యర్థంగా మాయలో మునిగిపోయింది.
ఆభాసమాత్రే సర్వస్మిన్ స్ఫురత్య్ అస్మింశ్ చిదాత్మని । ద్వితీయా నాస్తి కలనా తప్తాఙ్గార ఇవామ్బుధౌ
ఈ చైతన్య స్వరూపంలో ప్రతిదీ కేవలం ప్రతిబింబంలా మెరుస్తోంది; రెండవ ఆలోచనకు అక్కడ చోటు లేదు, అది వేడిన గుగ్గిలం సముద్రంలో పడినట్టు.
కలనారహితే దేవే దేహే మనసి వా జడే । సంవిత్ సంవేద్యనిర్ముక్తా సారా సున్దర నేతరత్
యేధేశంలో ఆలోచనలు లేవో, అది దైవంలోనైనా, శరీరంలోనైనా, లేక జడమైన మనసులోనైనా, అక్కడ ఆ జ్ఞానం పూర్ణంగా, అందంగా, మరే ఇతర కలుషం లేకుండా వెలుగుతుంది.
ఇదమ్ అన్యద్ ఇదం చాన్యచ్ ఛుభం వాశుభమ్ ఏవ వా । ఇతి సఙ్కల్పనా నాస్తి యథా నభసి కాననమ్
ఇది వేరే, అది వేరే, ఇది శుభం, అది అశుభం అని ఎలాంటి ఆలోచన కూడా ఉండదు; ఆకాశంలో అడవి ఉండదని మనం చెప్పినట్టు.
సంవేద్యరహితం సంవిన్మాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఆతతమ్ । తత్రాయమ్ అహమ్ అన్యో ఽయమ్ ఇతి సఙ్కల్పనా కథమ్
ఇక్కడ పూర్తిగా జ్ఞానం మాత్రమే విస్తరించి ఉంది, దానికి ఎలాంటి విషయాలు లేవు; అలాంటి స్థితిలో 'నేను ఇదిని, వాడు వేరని' భావన ఎలా కలుగుతుంది?
అనాదిమతి నీరూపే సర్వగే వితతాత్మని । ఆరోపయేత్ కః కలనామ్ ఋగ్వేదం వ్యోమ్ని కో లిఖేత్
ఆదియైనదీ, రూపరహితమైనదీ, అన్నిచోట్ల వ్యాపించినదీ, విస్తృతమైన ఆత్మలో ఎవరు వేరుపాటు కల్పించగలరు? ఆకాశంలో ఎవరు ఋగ్వేదాన్ని వ్రాయగలరు?
నిత్యోదితే సకలవస్తుపదార్థసారే దేవే స్థితే భరితనిర్భరభూరిదిక్కమ్ । ఆత్మన్య్ అసత్ త్వమ్ ఇతి సాధు గతే ఽమలత్వాత్ క్షీణౌ సుఖాసుఖలవౌ మమ వై సమోహమ్
ఎప్పుడూ ప్రకాశించే, అన్నివస్తువుల సారమైన దైవం అన్ని దిక్కులను నింపి, మించి నిలిచినప్పుడు, ఆత్మ పవిత్రంగా స్థిరపడినప్పుడు, 'నీవు అసత్యమే' అనే భావన బలంగా నిలిచినప్పుడు, ఆనందం-దుఃఖం అనే మిగిలిన గుర్తులు నశించి, నా మాయ పూర్తిగా పోతుంది.
భూయో మునివరో ధీరో ధియా ధవలయేద్ధయా । స్వమ్ ఇన్ద్రియగణం గుప్తం బోధయామ్ ఆస సాధ్వ్ ఇదమ్
మళ్ళీ ఆ మహర్షి, స్థిరమైన మనస్సుతో, నిర్మలమైన బుద్ధితో, తన ఇంద్రియాలను మెల్లగా జాగృతం చేసి, వాటిని సద్గుణంగా బోధించాడు.
తవేన్ద్రియగణ స్వార్థం శృణు వక్ష్యామ్య్ అతిస్ఫుటమ్ । శ్రుత్వా తద్భావతామ్ ఏత్య పరాం నిర్దుఃఖతాం వ్రజ
ఓ నా ఇంద్రియమండలి! మీ నిజమైన ప్రయోజనాన్ని నేను స్పష్టంగా చెబుతాను, వినండి. దాన్ని గ్రహించి, ఆ స్థితిని పొందండి; దుఃఖం లేని పరమ శాంతిని చేరండి.
భవతామ్ ఆత్మసత్తైకా దుఃఖాయైవానపాయినీ । అసత్యామ్ ఆత్మనస్ సత్తాం తద్ భవన్తస్ త్యజన్త్వ్ ఇతి
మీరు ఉన్నంతవరకు మీ జీవితం ఆత్మతో మాత్రమే కలిసిపోయి, దుఃఖంతో విడదీయరాని సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ఆత్మ ఉండని చోట, ఆ జీవాన్ని మీరు వదిలేయాలి.
మదీయేనోపదేశేన సత్తైషా భవతాం క్షయమ్ । గతైవేతి స్ఫుటం మత్తో యూయం హ్య్ అజ్ఞానసమ్భవాః
నా ఉపదేశంతో మీ ఈ జీవితం అంతమవుతుంది. మీరు అజ్ఞానంతోనే పుట్టారని, ఇది నన్నుంచి స్పష్టంగా తెలుసుకోండి.
స్వసత్తాస్ఫుటతైవాతిదుఃఖాయ తవ చిత్తక । తప్తక్వాథే జతూల్లాసో దాహాయైవ స్వపార్శ్వయోః
ఓ మనసా! నీ స్వంత జీవితం ఎంత స్పష్టంగా ఉంటే, అంత ఎక్కువ బాధకు కారణమవుతుంది. వేడిచేయబడిన నీటిలో గంధపు పూత ఉప్పొంగినట్టు, అది తన పక్కలకే కాలినట్లే నీకు కూడా బాధే మిగిలిపోతుంది.
పశ్య త్వయి సతి భ్రాతర్ జడకల్లోలసఙ్కులాః । విశన్తి కాలజలధిం సంసారసరితాం గణాః
చూడు సోదరా, నీవు ఉన్నప్పుడు మూర్ఖత్వపు అలలు గుంపులు కాలసముద్రంలోకి, అంటే సంసారనదులుగా, ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి.
పతన్త్య్ అహమహమికావిహితాన్యోఽన్యవేల్లనాః । కుతో ఽపి దుఃఖావలయో ధారా ఆసారగా ఇవ
అహంకారంతో, పరస్పర కలహాలతో ఎప్పటికీ ఆగని మన బాధల తరంగాలు ఎక్కడినుంచో భారీ వర్షపు జలధారల్లా మన మీద పడతాయి.
పరిస్ఫురత్య్ అపర్యన్తా హృదయోన్మూలనోద్యతా । ఆక్రన్దకారిణీ క్రూరా భావాభావవిషూచికా
ఉండడమూ, ఉండకపోవడమూ కలిసిన ఆగని, అంతులేని వ్యాధిలా, హృదయాన్ని పీడిస్తూ, దుర్మార్గంగా, అరుపులు రప్పించే బాధ మనలో కలకలం రేపుతుంది.
కాసశ్వాసరణద్భృఙ్గే కలేవరజరద్ద్రుమే । వికసత్య్ అమలోద్ద్యోతా జరామరణమఞ్జరీ
దేహమనే వృద్ధిచెట్టు మీద, దగ్గు, ఊపిరి అనే తేనెటీగలు మ్రోగుతుంటే, అక్కడ ముదుసలి, మరణమనే నిర్మలమైన పుష్పగుచ్ఛం వికసిస్తుంది.
కల్లోలవ్యాలవలితే శరీరశ్వభ్రకోటరే । ఖనతీహానఖీ ఖాతం చిన్తాచపలగర్గటీ
శరీరమనే గుహలో, అలల పాములా వంకరగా తిరిగిన లోపల, ఆందోళన అనే చంచలమైన ఎలుక తన పదునైన గోర్లు పెట్టి లోతుగా తవ్వుకుంటూ పోతుంది.
లోభలట్వా లటత్పక్షా తీక్ష్ణయా ద్వన్ద్వతుణ్డయా । కాయజీర్ణద్రుమాద్ అస్మాద్ గుణపద్మాని కృన్తతి
లోభం రెక్కలుగా ఊగిపడుతూ, ద్వంద్వ భావన గట్టి ముక్కుతో, ఈ శరీరమనే వృద్ధిచెట్టు మీద ఉన్న సద్గుణాల పద్మాలను కోసేస్తుంది.
హృదయావకరం కీర్ణమ్ ఇతశ్ చేతశ్ చ కర్కశః । అపవిత్రోద్ధురాకారః కురుతే కామకుక్కుటః
కామమనే కోడి, కఠినంగా, అపవిత్రంగా ఉండి, మనసులోని గదిలో అటూ ఇటూ మలినాన్ని చల్లిపెడుతుంది.
మహత్యాం మోహయామిన్యామ్ ఉల్బణో ఽజ్ఞానకౌశికః । శ్మశాన ఇవ వేతాలః పరివల్గతి హృద్ద్రుమే
మోహమనే గొప్ప రాత్రిలో, అజ్ఞానమనే గట్టిపిల్లి, శ్మశానంలో వెతాళికలాగే, హృదయవృక్షం మీద దూకుతూ తిరుగుతుంది.
ఏతాశ్ చాన్యాశ్ చ బహ్వ్యో ఽపి త్వయీన్ద్రియగణే సతి । పిశాచా ఇవ శర్వర్యాం ప్రవల్గన్త్య్ అశుభశ్రియః
నీకు ఇంద్రియాలు ఉన్నప్పుడు, ఇవి మరెన్నో దుష్ట స్వరూపాలు కలిగి, రాత్రిలో పిశాచాలు ఆటలాడినట్టు తిరుగుతాయి.
త్వయి త్వ్ అసతి హే సాధో సర్వా ఏవ శుభశ్రియః । ప్రభాత ఇవ పద్మిన్యస్ సాలోకం వికసన్త్య్ అలమ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నీవు ఉన్నప్పుడు అన్ని శుభఫలితాలు ఉదయవేళలో కమలాలు విరజిల్లినట్లు సంపూర్ణంగా వికసిస్తాయి.
ప్రశాన్తమోహమిహికం రాజతే హృదయామ్బరమ్ । నిర్మలాలోకవలితం నీరజస్కం తతాన్తరమ్
మనసు ఆకాశం మాయమయమైన మబ్బులు తొలగిపోయి, నిర్మలమైన వెలుతురుతో నిండిపోయి, లోపల ఎలాంటి మలినతలు లేకుండా ప్రకాశిస్తుంది.
అశఙ్కితం నభఃకోశపతితోపలపూరవత్ । నాపతన్తి వికల్పౌఘాశ్ చిరం వైకల్యకారిణః
ఆకాశపు గర్భంలో రాళ్లు పడకుండా నిశ్చింతగా ఉన్నట్లు, మనసులో ఎన్నో కాలంగా బాధిచేసిన అనేక సందేహాలు, కలవరాలు ఇక దిగిపోవు.
సర్వస్యాహ్లాదనీ శీతా మైత్రీ పరమపావనీ । అభ్యుదేతి హృదో హృద్యా సుతరోర్ ఇవ మఞ్జరీ
ప్రపంచాన్ని ఆనందపరిచే, చల్లదనాన్ని కలిగించే, అత్యంత పవిత్రమైన స్నేహభావం మనసులో పుష్కలంగా పుట్టి, బాగా నీరు పోసిన చెట్టు మంజరి లాగా ఆకర్షణీయంగా వికసిస్తుంది.
అన్తశ్ఛిద్రవతీ జాడ్యయుక్తా గుప్తగుణా స్వయమ్ । చిన్తా శోషమ్ ఉపాయాతి హిమదగ్ధేవ పద్మినీ
మనసులో రంధ్రాలు ఉన్న, మాంద్యంతో కలిసిపోయిన, తన స్వభావాన్ని దాచుకున్న ఆ ఆందోళన, మంచు తాకిన తామర పువ్వు వాడిపోవడం లాగానే, తానే తానుగా క్రమంగా తగ్గిపోతుంది.