సమగ్రపరివారే ఽస్మిన్ సర్వనాశే తవోత్థితే । నూనమ్ ఏవాభ్యుదేత్య్ ఆత్మా తమసీవ క్షతే రవిః
ఇలాంటి పరిస్థితిలో, స్నేహితులందరూ చుట్టూ ఉండగా, నీవు సంపూర్ణ వినాశాన్ని కలిగించినపుడు, నిశ్చయంగా ఆత్మ వెలుగులోకి వస్తుంది. చీకటిని చీల్చి సూర్యుడు ఎలా వెలువడుతాడో, అలాగే.
నిత్యోదితో ఽపి భవతో నోదేతి పరమేశ్వరః । రవిర్ అన్ధేక్షణస్యేవ వాసనావలితాత్మనః
పరమేశ్వరుడు ఎప్పుడూ ఉన్నా, మనసు వాసనలతో కప్పబడి ఉంటే, ఆయన మనకు కనిపించడు. ఇది అంధుడికి సూర్యుడు ఉదయించనట్టే.
వాసనామలసంశాన్తౌ త్వం సమూలం వినశ్యసి । తతః ప్రకటతామ్ ఏతి బ్రహ్మ బృంహితచిద్ఘనమ్
వాసనల మలినత పూర్తిగా శాంతిస్తే, నీవు మూలంతోనే పోతావు. అప్పుడు విస్తారమైన చైతన్యరూపమైన బ్రహ్మం స్పష్టంగా ప్రత్యక్షమవుతుంది.
బన్ధో హి వాసనామాత్రం తత్క్షయో మోక్ష ఉచ్యతే । వాసనారజ్జువిచ్ఛేదవిలాసేనోదితో భవ
బంధనం అన్నది వాసనలే. వాటి నాశనమే మోక్షం. వాసనల తాడును కోసినప్పుడు, జీవితం సహజంగా వెలుగులోకి వస్తుంది.
ఇన్ద్రియాలీ విభౌ దృష్టే క్షీయతే సహవాసనా । ఆన్ధ్యసఙ్కల్పనా కాలే నాన్ధ్యక్షయ ఇవోదితే
స్వామిని దర్శించినప్పుడు, ఇంద్రియాల గుంపు వాసనలతో కలిసి క్రమంగా మాయమవుతుంది. కానీ అంధత్వం అనే భావన ఉండగానే, సూర్యుడు ఉదయించినా అంధత్వం పోదు.
ఆత్మలాభే క్షయం యాతి మనష్షష్ఠేన్ద్రియావలీ । ఇన్ద్రియావలినాశే చ స్వాత్మనాత్మోపలభ్యతే
ఆత్మను పొందినపుడు మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాల సంకెళ్లు అంతా పోతాయి. ఆ ఇంద్రియాల బంధం తొలగినపుడు, మన నిజమైన స్వరూపంతోనే ఆత్మను తెలుసుకోవచ్చు.
సతతం శ్రేయసే తస్మాద్ ద్వయమ్ ఏవ సమాచరేత్ । ఆత్మలాభేన్ద్రియవశావ్ అభ్యాసేనైవ సిధ్యతః
కాబట్టి, ఎప్పుడూ పరమ శ్రేయస్సు కోసం ఈ రెండింటినే సాధన చేయాలి — ఆత్మను పొందడం, ఇంద్రియాలను వశపరచడం. ఇవి రెండూ సాధన ద్వారానే సిద్ధిస్తాయి.
స్వయం గుణసమాహారః క్షీయతే దృష్ట ఆత్మని । శార్వరో భూతసంరమ్భో దివాకర ఇవోదితే
ఆత్మను స్పష్టంగా చూసినపుడు, గుణాల సముదాయం సహజంగా తగ్గిపోతుంది. అది రాత్రి చీకటి, సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు ఎలా పోతుందో అలాగే.
యస్మిన్ దృష్టే క్షయం యాతి యస్ స తేన సతా క్షయీ । కథం సమ్బన్ధమ్ ఆయాతి చేతనేన జడాత్మకః
ఏదిని చూసినపుడు ఏదైనా నశిస్తుందో, దానితో ఆ నశించేది కూడా పోతుంది. జడ స్వభావం ఉన్నది, చైతన్యంతో ఎలా సంబంధం కలిగి ఉండగలదు?
ప్రకాశస్యాప్రకాశేన శీతలేనోష్ణరూపిణః । జీవతా ప్రమృతస్యేవ న సమ్భవతి సఙ్గమః
వెలుగు చీకటి కలిసిపోవడం ఎలా సాధ్యం కాదు, చల్లదనం వేడిమి కలవడం ఎలా కుదరదు, అలాగే బ్రతికినవాడు, చనిపోయినవాడు కలవడం అసాధ్యం.
క్వ సమగ్రకలాతీతః క్వ సమగ్రకలాన్వితః । క్వ నిత్యస్ సమ్ప్రకాశాత్మా క్వానిత్యస్ తిమిరాకృతిః
అన్ని కాలాలకు అతీతుడెక్కడ, అన్ని కాలాలకు బంధుడెక్కడ? శాశ్వతమైన, స్వచ్ఛమైన వెలుగులాంటి స్వరూపుడు ఎక్కడ, నశ్వరమైన, చీకటి రూపుడు ఎక్కడ?
నిత్యమ్ అస్తమితాకారః క్వ నిత్యోదితచిద్వపుః । క్వ చాసజ్జడమూకాన్ధః క్వ సర్వాలోకచిద్ఘనః
ఎప్పుడూ అస్తమించిన రూపుడు ఎక్కడ, ఎప్పుడూ వెలిగిన చైతన్య స్వరూపుడు ఎక్కడ? మూర్ఖుడు, జడుడు, మూగవాడు, అంధుడు ఎక్కడ, సమస్తాన్ని వెలిగించే చైతన్య సముదాయం ఎక్కడ?
ఆత్మేన్ద్రియగణైర్ యుక్త ఇత్య్ అనర్థాయ నిశ్చయః । యావద్ అజ్ఞానమ్ ఏవాన్తర్ బాలానామ్ ఏవ వల్గతి
ఆత్మ ఇంద్రియాలతో కలిసిపోయిందన్న భావన వృథా, అది అజ్ఞానం వల్లే కలుగుతుంది. లోపల అజ్ఞానం ఉన్నంతవరకూ, అది పిల్లలవాళ్లలో మాత్రమే తిరుగుతుంది.
తజ్జ్ఞానామ్ ఆత్మనా సఙ్గో నేన్ద్రియాణామ్ ఇతి స్థితే । అక్షగ్రామే క్షయం యాతే పరమాత్మమయం జగత్
జ్ఞానం, ఆత్మతో కలిసినప్పుడు, ఇంద్రియాలతో కాదు అని బాగా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఇంద్రియాల సమూహం లయమైపోయిన తర్వాత ఈ లోకం పరమాత్మతో నిండిపోయినదిగా కనిపిస్తుంది.
యయాయుక్త్యా ముధైషా తే శఙ్కా స్ఫురతి పీవరీ । ఆత్మా కలఙ్కిత ఇతి సా వినష్టాజ్ఞతాధునా
ఏ తప్పు తర్కంతో నీకు ఆత్మ మలినమైందని బలమైన సందేహం కలుగుతోంది, ఓ మూర్ఖా? ఆ అజ్ఞానం ఇప్పుడు నశించిపోయింది.
అనిగీర్ణవిషో మూర్ఖస్ స యాతో విషమూర్ఛనామ్ । ఆత్మేన్ద్రియశఠైర్ యుక్త ఇతి యేనాశ్రితో ఽన్తరమ్
విషాన్ని పూర్తిగా జీర్ణించుకోని మూర్ఖుడు విష ప్రభావంలో పడిపోతాడు. అలాగే, ఆరుఇంద్రియాలతో కలిసిన ఆత్మను ఆధారపడినవాడు కూడా అంతే పరిస్థితిలో ఉంటాడు.
దుఃఖిష్వ్ ఇన్ద్రియమూర్ఖేషు సుఖేషూపహతేషు వా । సాక్షిణో ఽక్షీణసద్వృత్తేర్ ఆత్మనః కిమ్ ఇవాగతమ్
బాధపడుతున్నవారిలో ఇంద్రియాలు బాధపడినా, సుఖంగా ఉన్నవారిలో అవి అడ్డుపడ్డా, అక్షయమైన సద్గుణాలు ఉన్న సాక్షి స్వరూపమైన ఆత్మకు ఏమి జరుగుతుంది?
చిత్తేన్ద్రియాత్మనాం సఙ్గ ఇతి నో సమ్భవత్య్ అలమ్ । సమ్బన్ధాభావసంసిద్ధౌ భోక్తృతాకర్తృతే కథమ్
మనస్సు, ఇంద్రియాలు, ఆత్మ — వీటికి నిజంగా ఏకత్వం ఉండదు. ఈ సంబంధం లేనిది స్పష్టంగా తెలిసినప్పుడు, అనుభవించేవాడు లేదా చేయువాడు ఎవరు ఉంటారు?
నాతః కర్తా న భోక్తాస్మి న మోక్షో ఽస్తి న బన్ధనమ్ । నాహమ్ అస్మి న చాన్యో ఽస్తి సంవిదాత్మాస్త్య్ అలేపకః
అందువల్ల నేనే చేయువాడిని కాదు, అనుభవించేవాడిని కూడా కాదు. మోక్షమూ లేదు, బంధమూ లేదు. నేను లేను, మరొకరూ లేరు. కేవలం స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే ఉంది.
స ఏవాహం స ఏవ త్వం స జగత్ సో ఽమ్బరం స భూః । సర్వం నూనం స ఏవేతి నిర్ణీతే కిం విముహ్యసి
ఆదే నేను, అదే నీవు, అదే ఈ జగత్తు, అదే ఆకాశం, అదే భూమి. నిజంగా అన్నీ అదే ఒక్కటే. ఇది తెలిసిన తర్వాత, ఇంకా ఎందుకు అయోమయంలో పడుతున్నావు?
సంవిదశ్ చ్యవనం దుఃఖం సంవిదో మా చ్యుతో భవ । ఏతావతైకధ్యానేన నిత్యధ్యానో భవాత్మదృక్
చైతన్యం నుండి దూరమవడం బాధ. ఆ చైతన్యాన్ని వదలవద్దు. ఈ ఏకాగ్రతతో ఎప్పుడూ ధ్యానంలో ఉండి, ఆత్మను దర్శించు.
అభావే దుఃఖదస్యాన్తర్ దృశ్యాదృశ్యస్య వస్తునః । సఙ్కల్పోన్ముఖతాం విద్ధి దుఃఖదాం సంవిదశ్ చ్యుతిమ్
బయట కనిపించే, కనిపించని వస్తువుల వల్ల కలిగే అంతర్గత బాధలు లేకపోయినప్పుడు, మనస్సు ఊహల వైపు మొగ్గు చూపుతుంది. ఆ ఊహలు మళ్లీ బాధను కలిగిస్తాయి. ఇదే చైతన్యం దిగజారినదని తెలుసుకో.
జడేషూపలభేదేషు మనోదేహేన్ద్రియాదిషు । కీదృశీ కర్తృతా చిత్త కథం వ్యోమ్ని వనం భవేత్
మనస్సు, శరీరం, ఇంద్రియాలు మొదలైన వాటిలో ఉన్న జడమైన అనుభూతుల్లో, మనస్సుకు ఏ విధమైన చేయూత ఉంటుంది? ఆకాశంలో అడవి ఎలా ఉండగలదు?
నిరస్తకలనాపఙ్కే మననధ్వంసరూపిణి । న చైవాత్మని కర్తృత్వం సమ్భవత్య్ అమ్బరాఙ్గవత్
భావనల మురికి తొలగిపోయి, ఆలోచనలు నశించినప్పుడు, ఆత్మలో చేయూత ఉండదు. అది ఆకాశంలో భాగాల్లా అసాధ్యమే.
అయం కేవలమ్ ఆత్మైవ నానానానాతయాత్మని । స్ఫురత్య్ అబ్ధిర్ ఇవామ్భోభిర్ ముధా లోకః కదర్థితః
ఇది స్వయంగా ఆత్మే ఆత్మలో ప్రకాశిస్తుంది. ఇది అనేకం కాదు, ఒక్కటి కూడా కాదు. సముద్రం తన నీటిలో కనిపించునట్లు, ఈ లోకమంతా వ్యర్థంగా మాయలో మునిగిపోయింది.
ఆభాసమాత్రే సర్వస్మిన్ స్ఫురత్య్ అస్మింశ్ చిదాత్మని । ద్వితీయా నాస్తి కలనా తప్తాఙ్గార ఇవామ్బుధౌ
ఈ చైతన్య స్వరూపంలో ప్రతిదీ కేవలం ప్రతిబింబంలా మెరుస్తోంది; రెండవ ఆలోచనకు అక్కడ చోటు లేదు, అది వేడిన గుగ్గిలం సముద్రంలో పడినట్టు.
కలనారహితే దేవే దేహే మనసి వా జడే । సంవిత్ సంవేద్యనిర్ముక్తా సారా సున్దర నేతరత్
యేధేశంలో ఆలోచనలు లేవో, అది దైవంలోనైనా, శరీరంలోనైనా, లేక జడమైన మనసులోనైనా, అక్కడ ఆ జ్ఞానం పూర్ణంగా, అందంగా, మరే ఇతర కలుషం లేకుండా వెలుగుతుంది.
ఇదమ్ అన్యద్ ఇదం చాన్యచ్ ఛుభం వాశుభమ్ ఏవ వా । ఇతి సఙ్కల్పనా నాస్తి యథా నభసి కాననమ్
ఇది వేరే, అది వేరే, ఇది శుభం, అది అశుభం అని ఎలాంటి ఆలోచన కూడా ఉండదు; ఆకాశంలో అడవి ఉండదని మనం చెప్పినట్టు.
సంవేద్యరహితం సంవిన్మాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఆతతమ్ । తత్రాయమ్ అహమ్ అన్యో ఽయమ్ ఇతి సఙ్కల్పనా కథమ్
ఇక్కడ పూర్తిగా జ్ఞానం మాత్రమే విస్తరించి ఉంది, దానికి ఎలాంటి విషయాలు లేవు; అలాంటి స్థితిలో 'నేను ఇదిని, వాడు వేరని' భావన ఎలా కలుగుతుంది?
అనాదిమతి నీరూపే సర్వగే వితతాత్మని । ఆరోపయేత్ కః కలనామ్ ఋగ్వేదం వ్యోమ్ని కో లిఖేత్
ఆదియైనదీ, రూపరహితమైనదీ, అన్నిచోట్ల వ్యాపించినదీ, విస్తృతమైన ఆత్మలో ఎవరు వేరుపాటు కల్పించగలరు? ఆకాశంలో ఎవరు ఋగ్వేదాన్ని వ్రాయగలరు?