నాసౌ సుసమనిర్మాణో న చార్ధసమనిర్మితిః । న విలక్షణనిర్మాణస్ సమ్బన్ధః క ఇవేదృశః
ఆ బంధం పూర్తిగా ఏర్పడినదీ కాదు, అర్ధంగా ఏర్పడినదీ కాదు, వేరే రకంగా ఏర్పడినదీ కాదు. మరి అలాంటి బంధం ఎలా ఉండగలదు?
శశమస్తకశృఙ్గేణ రసాయనమయశ్ శశీ । కథం సంశ్లిష్యతే సాధో నిత్యం సన్న్ అసతా కిల
మంచివాడా, చంద్రుని అమృతం ఎప్పుడైనా మొసలి తలపై ఉన్న కొమ్ముతో కలిసిపోతుందా? నిజమైనది అసత్యంతో ఎలా కలిసిపోతుంది చెప్పు.
నిత్యం సదసతోర్ ఐక్యం కథమ్ అక్షగణాత్మనోః । ప్రకాశజడయోర్ మూర్ఖ సకలఙ్కాకలఙ్కయోః
నిజమైనది, అసత్యమైనది; జ్ఞానం, అజ్ఞానం; పవిత్రమైనది, అపవిత్రమైనది; మచ్చలేనిది, మచ్చలున్నది — వీటిదీ ఏదీ ఒకటవుతాయా?
ద్వయోర్ వాప్య్ అసతోర్ ఏవం సఙ్గస్ సమ్భవతీహ కః । శశమస్తకశృఙ్గాద్రిశిలాశకలయోర్ ఇవ
ఇక్కడ రెండు అసత్యమైనవాటికీ ఎలా సంబంధం ఏర్పడుతుంది? నక్క తలపై కొండ శిఖరం, లేదా రాయి తుకడితో పోల్చినట్లే, అసత్యాలకు మధ్య ఎలాంటి అనుబంధం ఉండదు.
శృణ్వ్ ఇమం నిశ్చయం చిత్త సత్యమ్ ఏవ మయోచ్యతే । ఆత్మనా తవ సమ్బన్ధస్ స్వప్నేష్వ్ అపి న విద్యతే
ఓ మనస్సా, ఈ నిజాన్ని విను. నేను చెప్పేది నిజమే — నీకు, నీ ఆత్మకు, ఏ వస్తువుతోనూ, కనీసం కలల్లో కూడా సంబంధం ఉండదు.
యద్ అనాత్మమయం తచ్ చ న సమ్భవతి కుత్రచిత్ । ఆత్మనస్ సర్వరూపత్వాత్ తేన త్వం నాసి చిత్తక
ఆత్మకు చెందని ఏదైనా ఎక్కడా నిజంగా ఉండదు. ఎందుకంటే ఆత్మ అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉంది. అందుకే, ఓ మనస్సా, నువ్వు మనస్సు కాదురా.
చిత్త చేత్యవిముక్తేయం జగజ్జాలవిజృమ్భితైః । అహం త్వమ్ ఇత్యాదిమయీ బ్రహ్మసత్తైవ వల్గతి
ఈ జగత్తు, మనస్సు మరియు దాని విషయాల వలయంలా విస్తరించినా, 'నేను', 'నీవు' అనే భావాలతో కనిపించినా, అది పరబ్రహ్మ తేజస్సే వెలుగుతోంది.
సకలకల్పనయా స్వసముత్థయా పరివృతో ఽప్య్ అభితశ్ చ వివర్జితః । తవ న సఙ్గమ్ ఉపైతి శఠాకృతే హతమనస్ సకలామలదృగ్ విభుః
నీ మనస్సు ఎన్ని కల్పనలతో చుట్టుముట్టబడినా, అవి నీకు తాకవు. నీ దృష్టి అన్ని మలినాలనుండి స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది, నీ మనస్సు నశించిపోయింది. ఓ మాయామయమైన మనసా, నీవు నిజంగా స్వతంత్రుడవు, అవి నీకు కలిసిపోవు.
వీతహవ్యో మహాబుద్ధిర్ విన్ధ్యాద్రౌ కన్దరోదరే । క్షురాగ్రశితయా బుద్ధ్యా భూయశ్ చేదం వ్యచారయత్
వితహవ్యుడు గొప్ప జ్ఞానంతో, వింధ్య పర్వత గుహలో, తన బుద్ధిని కత్తిపొడవు లాంటి పదునుగా చేసుకుని మళ్లీ ఇలా ఆలోచించాడు.
మూర్ఖేన్ద్రియగణాశేషే సమగ్రరచనాన్వితే । సర్వసఙ్కల్పవలితే సర్వాఙ్కురపరావృతే
మూఢమైన ఇంద్రియాలన్నీ పూర్తిగా ఉండగా, శరీర నిర్మాణం యథావిధిగా ఉండగా, అన్ని రకాల సంకల్పాలతో నిండిపోయి, జ్ఞానంకు మొగ్గలు మొలకెత్తకుండా పూర్తిగా దూరంగా ఉన్నప్పుడు,
సమగ్రపరివారే ఽస్మిన్ సర్వనాశే తవోత్థితే । నూనమ్ ఏవాభ్యుదేత్య్ ఆత్మా తమసీవ క్షతే రవిః
ఇలాంటి పరిస్థితిలో, స్నేహితులందరూ చుట్టూ ఉండగా, నీవు సంపూర్ణ వినాశాన్ని కలిగించినపుడు, నిశ్చయంగా ఆత్మ వెలుగులోకి వస్తుంది. చీకటిని చీల్చి సూర్యుడు ఎలా వెలువడుతాడో, అలాగే.
నిత్యోదితో ఽపి భవతో నోదేతి పరమేశ్వరః । రవిర్ అన్ధేక్షణస్యేవ వాసనావలితాత్మనః
పరమేశ్వరుడు ఎప్పుడూ ఉన్నా, మనసు వాసనలతో కప్పబడి ఉంటే, ఆయన మనకు కనిపించడు. ఇది అంధుడికి సూర్యుడు ఉదయించనట్టే.
వాసనామలసంశాన్తౌ త్వం సమూలం వినశ్యసి । తతః ప్రకటతామ్ ఏతి బ్రహ్మ బృంహితచిద్ఘనమ్
వాసనల మలినత పూర్తిగా శాంతిస్తే, నీవు మూలంతోనే పోతావు. అప్పుడు విస్తారమైన చైతన్యరూపమైన బ్రహ్మం స్పష్టంగా ప్రత్యక్షమవుతుంది.
బన్ధో హి వాసనామాత్రం తత్క్షయో మోక్ష ఉచ్యతే । వాసనారజ్జువిచ్ఛేదవిలాసేనోదితో భవ
బంధనం అన్నది వాసనలే. వాటి నాశనమే మోక్షం. వాసనల తాడును కోసినప్పుడు, జీవితం సహజంగా వెలుగులోకి వస్తుంది.
ఇన్ద్రియాలీ విభౌ దృష్టే క్షీయతే సహవాసనా । ఆన్ధ్యసఙ్కల్పనా కాలే నాన్ధ్యక్షయ ఇవోదితే
స్వామిని దర్శించినప్పుడు, ఇంద్రియాల గుంపు వాసనలతో కలిసి క్రమంగా మాయమవుతుంది. కానీ అంధత్వం అనే భావన ఉండగానే, సూర్యుడు ఉదయించినా అంధత్వం పోదు.
ఆత్మలాభే క్షయం యాతి మనష్షష్ఠేన్ద్రియావలీ । ఇన్ద్రియావలినాశే చ స్వాత్మనాత్మోపలభ్యతే
ఆత్మను పొందినపుడు మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాల సంకెళ్లు అంతా పోతాయి. ఆ ఇంద్రియాల బంధం తొలగినపుడు, మన నిజమైన స్వరూపంతోనే ఆత్మను తెలుసుకోవచ్చు.
సతతం శ్రేయసే తస్మాద్ ద్వయమ్ ఏవ సమాచరేత్ । ఆత్మలాభేన్ద్రియవశావ్ అభ్యాసేనైవ సిధ్యతః
కాబట్టి, ఎప్పుడూ పరమ శ్రేయస్సు కోసం ఈ రెండింటినే సాధన చేయాలి — ఆత్మను పొందడం, ఇంద్రియాలను వశపరచడం. ఇవి రెండూ సాధన ద్వారానే సిద్ధిస్తాయి.
స్వయం గుణసమాహారః క్షీయతే దృష్ట ఆత్మని । శార్వరో భూతసంరమ్భో దివాకర ఇవోదితే
ఆత్మను స్పష్టంగా చూసినపుడు, గుణాల సముదాయం సహజంగా తగ్గిపోతుంది. అది రాత్రి చీకటి, సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు ఎలా పోతుందో అలాగే.
యస్మిన్ దృష్టే క్షయం యాతి యస్ స తేన సతా క్షయీ । కథం సమ్బన్ధమ్ ఆయాతి చేతనేన జడాత్మకః
ఏదిని చూసినపుడు ఏదైనా నశిస్తుందో, దానితో ఆ నశించేది కూడా పోతుంది. జడ స్వభావం ఉన్నది, చైతన్యంతో ఎలా సంబంధం కలిగి ఉండగలదు?
ప్రకాశస్యాప్రకాశేన శీతలేనోష్ణరూపిణః । జీవతా ప్రమృతస్యేవ న సమ్భవతి సఙ్గమః
వెలుగు చీకటి కలిసిపోవడం ఎలా సాధ్యం కాదు, చల్లదనం వేడిమి కలవడం ఎలా కుదరదు, అలాగే బ్రతికినవాడు, చనిపోయినవాడు కలవడం అసాధ్యం.
క్వ సమగ్రకలాతీతః క్వ సమగ్రకలాన్వితః । క్వ నిత్యస్ సమ్ప్రకాశాత్మా క్వానిత్యస్ తిమిరాకృతిః
అన్ని కాలాలకు అతీతుడెక్కడ, అన్ని కాలాలకు బంధుడెక్కడ? శాశ్వతమైన, స్వచ్ఛమైన వెలుగులాంటి స్వరూపుడు ఎక్కడ, నశ్వరమైన, చీకటి రూపుడు ఎక్కడ?
నిత్యమ్ అస్తమితాకారః క్వ నిత్యోదితచిద్వపుః । క్వ చాసజ్జడమూకాన్ధః క్వ సర్వాలోకచిద్ఘనః
ఎప్పుడూ అస్తమించిన రూపుడు ఎక్కడ, ఎప్పుడూ వెలిగిన చైతన్య స్వరూపుడు ఎక్కడ? మూర్ఖుడు, జడుడు, మూగవాడు, అంధుడు ఎక్కడ, సమస్తాన్ని వెలిగించే చైతన్య సముదాయం ఎక్కడ?
ఆత్మేన్ద్రియగణైర్ యుక్త ఇత్య్ అనర్థాయ నిశ్చయః । యావద్ అజ్ఞానమ్ ఏవాన్తర్ బాలానామ్ ఏవ వల్గతి
ఆత్మ ఇంద్రియాలతో కలిసిపోయిందన్న భావన వృథా, అది అజ్ఞానం వల్లే కలుగుతుంది. లోపల అజ్ఞానం ఉన్నంతవరకూ, అది పిల్లలవాళ్లలో మాత్రమే తిరుగుతుంది.
తజ్జ్ఞానామ్ ఆత్మనా సఙ్గో నేన్ద్రియాణామ్ ఇతి స్థితే । అక్షగ్రామే క్షయం యాతే పరమాత్మమయం జగత్
జ్ఞానం, ఆత్మతో కలిసినప్పుడు, ఇంద్రియాలతో కాదు అని బాగా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఇంద్రియాల సమూహం లయమైపోయిన తర్వాత ఈ లోకం పరమాత్మతో నిండిపోయినదిగా కనిపిస్తుంది.
యయాయుక్త్యా ముధైషా తే శఙ్కా స్ఫురతి పీవరీ । ఆత్మా కలఙ్కిత ఇతి సా వినష్టాజ్ఞతాధునా
ఏ తప్పు తర్కంతో నీకు ఆత్మ మలినమైందని బలమైన సందేహం కలుగుతోంది, ఓ మూర్ఖా? ఆ అజ్ఞానం ఇప్పుడు నశించిపోయింది.
అనిగీర్ణవిషో మూర్ఖస్ స యాతో విషమూర్ఛనామ్ । ఆత్మేన్ద్రియశఠైర్ యుక్త ఇతి యేనాశ్రితో ఽన్తరమ్
విషాన్ని పూర్తిగా జీర్ణించుకోని మూర్ఖుడు విష ప్రభావంలో పడిపోతాడు. అలాగే, ఆరుఇంద్రియాలతో కలిసిన ఆత్మను ఆధారపడినవాడు కూడా అంతే పరిస్థితిలో ఉంటాడు.
దుఃఖిష్వ్ ఇన్ద్రియమూర్ఖేషు సుఖేషూపహతేషు వా । సాక్షిణో ఽక్షీణసద్వృత్తేర్ ఆత్మనః కిమ్ ఇవాగతమ్
బాధపడుతున్నవారిలో ఇంద్రియాలు బాధపడినా, సుఖంగా ఉన్నవారిలో అవి అడ్డుపడ్డా, అక్షయమైన సద్గుణాలు ఉన్న సాక్షి స్వరూపమైన ఆత్మకు ఏమి జరుగుతుంది?
చిత్తేన్ద్రియాత్మనాం సఙ్గ ఇతి నో సమ్భవత్య్ అలమ్ । సమ్బన్ధాభావసంసిద్ధౌ భోక్తృతాకర్తృతే కథమ్
మనస్సు, ఇంద్రియాలు, ఆత్మ — వీటికి నిజంగా ఏకత్వం ఉండదు. ఈ సంబంధం లేనిది స్పష్టంగా తెలిసినప్పుడు, అనుభవించేవాడు లేదా చేయువాడు ఎవరు ఉంటారు?
నాతః కర్తా న భోక్తాస్మి న మోక్షో ఽస్తి న బన్ధనమ్ । నాహమ్ అస్మి న చాన్యో ఽస్తి సంవిదాత్మాస్త్య్ అలేపకః
అందువల్ల నేనే చేయువాడిని కాదు, అనుభవించేవాడిని కూడా కాదు. మోక్షమూ లేదు, బంధమూ లేదు. నేను లేను, మరొకరూ లేరు. కేవలం స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే ఉంది.
స ఏవాహం స ఏవ త్వం స జగత్ సో ఽమ్బరం స భూః । సర్వం నూనం స ఏవేతి నిర్ణీతే కిం విముహ్యసి
ఆదే నేను, అదే నీవు, అదే ఈ జగత్తు, అదే ఆకాశం, అదే భూమి. నిజంగా అన్నీ అదే ఒక్కటే. ఇది తెలిసిన తర్వాత, ఇంకా ఎందుకు అయోమయంలో పడుతున్నావు?