కేవలం త్వ్ అజ్ఞవిషయమ్ ఉపదేశార్థసిద్ధయే । త్వయా కరణభూతేన కరోత్య్ ఆత్మేతి కథ్యతే
అజ్ఞానులకు బోధించేందుకు మాత్రమే, నువ్వు సాధనంగా ఉండి, పనులు చేయడం, నిన్ను ఆత్మ అని పిలవడం చెప్పబడింది.
అసత్స్వరూపం కరణం జడం నిరవలమ్బనమ్ । న స్పన్దతే న ప్లవతే కర్తృసమ్బోధనం వినా
సరైన ఆధారం లేకుండా, చైతన్యం లేని, అసత్య స్వరూపమైన పరికరం, దానికి చేసేవాడు లేకపోతే, అది కదలదు, ఏ పని చేయదు.
అకర్తుః కరణస్యాజ్ఞ శక్తిః కాచిన్ న విద్యతే । దాత్రస్య లావకాభావే కర్తుం కిమ్ ఇవ శక్తతా
ఓ అజ్ఞానీ, చేసేవాడు లేని పరికరానికి ఎలాంటి శక్తి ఉండదు. దాత లేకపోతే ఇవ్వడానికి శక్తి ఎక్కడుంటుంది?
ఖడ్గప్రహారవిచ్ఛేదక్రియాయాం పుంసి శక్తతా । న ఖడ్గే సుజడే కృత్తసర్వాఙ్గే ఽప్య్ అస్తి శక్తతా
ఖడ్గంతో కోయడంలో శక్తి మనిషిలోనే ఉంటుంది, ఖడ్గంలో కాదు. అది పూర్తిగా జడమై, విరిగిపోయినా దానికి శక్తి ఉండదు.
తస్మాన్ నాసి సఖే కర్తృ మా వ్యర్థం దుఃఖభాగ్ భవ । పరార్థం క్లేశితా మూర్ఖ ప్రాకృతేషు న శోభతే
అందువల్ల, సఖా, నీవు చేసేవాడు కావు. వృథాగా బాధను అనుభవించకు. మూర్ఖుల మధ్య, పరుల కోసం కష్టపడడం జ్ఞానులకు తగదు.
ఈశ్వరో నేదృశశ్ శోచ్యో యస్ త్వయోపకృతో భవేత్ । నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన
ఈ లోకాన్ని పాలించే పరమేశ్వరునికి మనం ఏదైనా సహాయం చేస్తే లేదా చేయకపోయినా, ఆయనకు దానివల్ల లాభమూ లేదు, నష్టమూ లేదు. ఆయనను ఇలా దయతో చూడాల్సిన అవసరం లేదు.
సర్వం తూపకరోమ్య్ ఏనమ్ ఇతి కేవలమ్ అల్పధీః । క్లిశ్యతే చ సతాం త్వ్ అర్థో న కశ్చిద్ ఉపయుజ్యతే
‘నేను ఇతనికి అన్నీ చేయగలను’ అని అనుకునే వారు తెలివితక్కువవారు మాత్రమే. వారు దుఃఖిస్తారు. కానీ మంచి మనుషులకు అలాంటి పనుల వల్ల అసలు ప్రయోజనం ఉండదు.
కర్తుర్ భోగేశ్వరస్యైవమ్ అథ చేద్ అనువర్తసే । తద్ అస్య కాచిన్ నేచ్ఛేహ తృప్తత్వాత్ సర్వదైవ హి
ఈ సృష్టిని అనుభవించే, చేయించే పరమేశ్వరుని సంకల్పాన్ని నువ్వు అనుసరిస్తే, ఆయన ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉంటాడు. ఆయనకు ఇక్కడ ఏదీ కావాలనే కోరిక ఉండదు.
అకృత్రిమావభాసేన సర్వగేన చిదాత్మనా । ఏకేనైవేదమ్ ఆపూర్ణం కల్పనైవాస్తి నేతరా
అన్నిటిని తెలిసిన ఆ పరమాత్మ యొక్క సహజ ప్రకాశంతోనే ఇది అంతా కనిపిస్తోంది. వాస్తవానికి ఊహే ఉంది, వేరే ఏదీ లేదు.
ఏకానేకావభాసేన సమస్తేన తతాత్మనా । ఆత్మన్య్ ఏవాత్మనైవాన్తః క్రియతే కిం కిమ్ ఇష్యతే
ఒక్కటిగా, అనేకంగా కనిపించే ఈ సర్వవ్యాప్తమైన నిజమైన ఆత్మయందే, ఆత్మతోనే అన్నీ జరుగుతున్నప్పుడు, ఇంకేమి కోరుకోవాలి?
త్వాదృశస్య తు దృష్ట్యైవ క్షుబ్ధతా జాయతే ముధా । ఆలోక్య రాజమహిషీం మనో మదమయీం యథా
నీ వంటి వారికి, చూస్తేనే మనసు కలవరపడుతుంది. అది రాజమహిషిని చూసినప్పుడు మనస్సు మత్తులో పడినట్టే.
ఆత్మనా తవ సమ్బన్ధశ్ చేత్ తత్ కర్త్ర్ అసి సున్దర । కిం తు నాస్యాసి సమ్బన్ధః కుసుమస్యోపలో యథా
నీకు ఆత్మతో సంబంధముందని నీవు భావిస్తే, నీవే కర్తవు, అందాలవతీ! కానీ నిజానికి, నీకు ఆత్మతో అసలు సంబంధమే లేదు, రాయి పువ్వుతో సంబంధం లేనట్టు.
ద్వితీయేన సమం యైషా తత్తా తద్భావతైకతా । సా సమ్బన్ధగతిః ప్రోక్తా ప్రాగ్ద్విత్వాద్ అధునైకతా
రెండవదానితో కలిసినప్పుడే దీనికి సంబంధమనే భావన వస్తుంది. ముందుగా ద్వైతం ఉండేది, ఇప్పుడు ఏకత్వం ఏర్పడింది.
నానాప్రకారరచనా నానారూపక్రియాముఖీ । సుఖదుఃఖదశాహేతుస్ సా చానేకవిధా స్మృతా
అది అనేక విధాలుగా ఏర్పడింది, అనేక రూపాల్లో, అనేక క్రియల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది. అదే సుఖం, దుఃఖం అనుభవించడానికి కారణమవుతుంది.
సమ్బన్ధస్ సమయోర్ దృష్టస్ తథార్ధసమయోర్ అపి । సువిలక్షణయోశ్ చాన్యస్ తస్మిన్ సతి జగత్త్రయే
కాలాల మధ్య, అర్ధకాలాల మధ్య, అలాగే పూర్తిగా వేరుగా ఉన్న రెండు వస్తువుల మధ్య కూడా సంబంధం కనిపిస్తుంది. ఆ సంబంధం ఉన్నప్పుడు మూడు లోకాలు ఉద్భవిస్తాయి.
ద్రవ్యాన్తరగుణం ద్రవ్యాణ్య్ ఆశ్రయన్తి బహూన్య్ అలమ్ । శశిశైత్యం యథౌషధ్యో యథోష్మాణం మహాశిలాః
చాలా పదార్థాలు ఇతర పదార్థాల లక్షణాలను స్వీకరిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఔషధ మొక్కలు చంద్రుని చల్లదనాన్ని పొందినట్లుగా, పెద్ద రాళ్లు వేడిని పొందినట్లుగా.
ఇత్థం యది తు సమ్బన్ధో భవతః పరమాత్మనా । అస్తు తత్ సంసృతేర్ బీజమ్ అన్యోఽన్యగుణసఙ్కరః
ఇలా, నీకు పరమాత్మతో సంబంధం ఉంటే అది ఉండనివ్వు. అదే సంసారానికి విత్తనం, ఒకదానిలో ఒకటి లక్షణాలు కలిసిపోవడమే.
మనోమనననిర్మాణకలాతీతాత్మనాత్మనా । ఈదృశో ఽస్తి న సమ్బన్ధస్ తవేన్ద్రియగణాణునా
మనస్సు, ఆలోచన, సృష్టి, కాలం అన్నిటినీ దాటి ఉన్న నీ నిజ స్వరూపానికి, ఈ ఇంద్రియ సమూహపు సూక్ష్మ భాగాలతో ఎలాంటి సంబంధమూ లేదు.
అన్యశ్ చ దృశ్యతే లోకే సమ్బన్ధస్ సమయోస్ స్ఫుటః । యథా జ్వలనయోర్ ఐక్యే తేజసోః పయసోర్ అపి
ఇంకొక రకం సంబంధం ఈ లోకంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అది కాలముల మధ్య, లేదా రెండు మంటలు కలిసిపోయినట్టు, అగ్ని నీళ్ళతో కలిసినట్టు ఉంటుంది.
మనోమనననిర్మాణకలాతీతాత్మనాణునా । ఈదృశో ఽపి న సమ్బన్ధస్ తవేన్ద్రియగణాత్మనా
మనస్సు, ఆలోచన, సృష్టి, కాలం అన్నిటినీ దాటి ఉన్న నీకు, ఈ ఇంద్రియ సమూహపు అసలు స్వరూపంతో కూడా ఇలాంటి సంబంధమూ లేదు.
అన్యశ్ చ చౌర సమ్బన్ధో దృష్టో ఽర్ధసమయోర్ అపి । ఏకావయవవైచిత్ర్యాద్ యథా స్త్రీపుంసయోర్ ఇహ
ఇంకొక సంబంధం కూడా అర కాలముల మధ్య కనిపిస్తుంది. అది ఈ లోకంలో, ఒక అవయవం ప్రత్యేకత వల్ల, స్త్రీ పురుషుల కలయిక జరిగే విధంగా ఉంటుంది.
కిఞ్చిదన్యతయా చైవ సలిలక్షీరయోర్ ఇవ । అథ వా వారిమధునోర్ మధునోర్ ఇవ చిత్రయోః । పాణ్డురారుణయోర్ వాపి తేజసోర్ అరుణార్కయోః
నీటి, పాల మధ్య ఉన్న తేడా లాగానే, నీరు, తేనె మధ్య ఉన్న తేడా లాగానూ, రెండు వేర్వేరు రకాల తేనె మధ్య ఉన్న తేడా లాగానూ, తెల్లని వెలుగు, ఎరుపు వెలుగు మధ్య ఉన్న తేడా లాగానూ, అరుణుడు, సూర్యుని కిరణాల మధ్య ఉన్న తేడా లాగానూ, కొంత తేడా ఉంది.
మనోమనననిర్మాణకలాతీతాత్మనాత్మనా । ఈదృశో ఽపి న సమ్బన్ధస్ తవేన్ద్రియగణాణునా
అయితే, మనస్సు, ఆలోచన, ఊహలకు అతీతమైన ఆత్మ అయిన నీవు, ఈ ఇంద్రియ సమూహమైన అణువులతో అసలు ఎలాంటి సంబంధం లేదు.
అన్యో ఽస్తి చౌర సమ్బన్ధో యో ఽత్యన్తాసమయోర్ అపి । యథేహ కాష్ఠజతునోస్ తథా పురుషదన్తినోః
ఇంకొక రకమైన సంబంధం ఉంది. అది దొంగ, దొంగిలించిన వస్తువు మధ్య ఉండే సంబంధం లాంటిది. అవి పూర్తిగా సంబంధం లేకపోయినా, ఇక్కడ కలపతో చేసిన ఏనుగు, నిజమైన ఏనుగు మధ్య ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
తాదృశో ఽపి న సమ్బన్ధస్ తవేన్ద్రియగణాణునా । మనోమనననిర్మాణకలాతీతాత్మనాత్మనా
అయినా, ఇలాంటి సంబంధం కూడా మనస్సు, ఆలోచన, ఊహలకు అతీతమైన ఆత్మ అయిన నీవు, ఈ ఇంద్రియ సమూహమైన అణువులతో ఉండదు.
అన్యో బీజాఙ్కురన్యాయే పితృపుత్రక్రమే తథా । కార్యకారణరూపో ఽపి న సమ్బన్ధస్ తవాత్మనా
మరొకటి విత్తనం మొలకగా మారే విధానం, లేదా తండ్రి కుమారుడిగా పుట్టే క్రమం లాంటిది. ఇలా కారణం–ఫలితంగా అనిపించినా, నీకు — ఆత్మస్వరూపుడైన నీకు — ఇలాంటి సంబంధం ఏదీ ఉండదు.
అన్యో ఽపి కలనామాత్రసఙ్కేతరచితో భవేత్ । తవాహం త్వం మమేత్య్ అన్తర్నిశ్చయేన కిల ద్వయోః
ఇంకొకటి 'నేనే ఇది', 'ఇది నాది' అనే భావనలతో, మనస్సులో పుట్టే ఊహల ఆధారంగా ఏర్పడే సంబంధం మాత్రమే. ఇది ఇద్దరిలో అంతరంగిక నమ్మకంతో ఏర్పడుతుంది.
అన్యే చ బహవో లోకేష్వ్ ఆధారాధేయతాదయః । సమ్భవన్తీహ సమ్బన్ధాస్ సుష్ఠు సమ్బన్ధకారిణామ్
ఇంకా ఈ లోకంలో ఆధారం–ఆధారితమైనవి మొదలైన అనేక రకాల సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ సంబంధ భావనలో బంధింపబడినవారికి మాత్రమే కలుగుతాయి.
మనోమనననిర్మాణకలాతీతాత్మనాణునా । తథాపి నైవ సమ్బన్ధస్ తవేన్ద్రియగణాత్మనా
అయినా, మనస్సు, ఆలోచన, ఊహలన్నిటిని దాటి ఉన్న నీ ఆత్మకు, ఇంద్రియ సమూహానికి నిజంగా ఎలాంటి సంబంధం ఉండదు.
ఆత్మనా భవతః కో ఽయం ఘోరస్ సంసారదుఃఖదః । సమ్బన్ధస్ స్యాద్ వదాస్మాభిర్ యో న దృష్టో న దృశ్యతే
ఈ భయంకరమైన సంసారబంధం మీకు ఎంతటి బాధను కలిగిస్తోంది? దయచేసి చెప్పండి. మేము మీ ఆత్మతో ఇలాంటి ఎలాంటి బంధాన్ని చూడలేదు, అనుభవించలేదు కూడా.